Ana Sayfa Blog Sayfa 1611

Aditya Sahadevan: I convert my eco-anxiety into eco-activism through my writing [Climate Generation-20]

Aditya Sahadevan is a 21-year-old climate activist and writer from India. Aditya is responsible for communications and produces content for multiple environmental organizations.

Aditya suffers from eco-anxiety and he converts his eco-anxiety into eco-activism through his writing. He has won the climate change writing competition recently.

‘Even this interview causes 0.7 grams of CO2’

Atlas: How did you become a climate activist? 

Aditya: I have got involved into climate change action since 8th grade when I realized that we emit a lot CO2 knowingly and unknowingly. Even this text of mine which is solely intended to spark and speak about climate change awareness, emits about 0.7 grams of CO2.

This is one of the sole reasons why I’m part of this cause. Our micro emissions might appear miniscule, but on the larger picture it leaves a mammoth footprint behind.

My word is my power and through it, I’ll empower people to call out others for collective action to combat climate change. I blended my eco-anxiety and passion for writing to create awareness and that’s how I became a climate activist and got more involved and attached to this cause.

Aditya Sahadevan

‘I convert my anxiety into action’

Whenever I witness any climate injustice or I feel insecurities about climate change I feel so sensitive, emotional and numb, but I won’t sit. I would do my best to convert it into acts and activism, because there’s no time sitting and procrastinating. since then, I have decided to work as a full-time climate advocate and writer.

I devoted three quarter of my time writing, spreading, striking up conversations on climate change. I believe in the power of individual action which propelled me to adopt more and more green resolutions, that’s how I garnered and got the fuel to research and reach out to more people to spread awareness.

Fixing green resolutions and climate friendly resolutions was my mantra from a very young age. Which kept me going and has strengthened. Researching green and climate-friendly solutions has been my passion since I was very young. This kept me going and empowered me. ‘Climate Resolution for Climate Revolution’ is my mantra.

‘Climate justice is my ultimate goal’

Please tell us how you decided to study Environmental Law. What do you want to do in the future?

I have decided to study Environmental Law to become the voice of the voiceless and to question the injustice by delivering eco-justice. Litigation plays a very crucial role in mitigating the effects of climate change. This monumental decision was chosen in the interest of the whole society.

Earlier, my ambition was to become a Civil Servant, but the rampant and ridiculous politics have made me to alter the decision. Albeit it was hard to make this decision, I was so passionate and prepared for that. But the political pressure won’t let us have the liberty to implement green policies and if we don’t act as per their commands or the strings controlled by them, either we will be sacked or degraded to a subordinate post.

I had lost trust in the system; the gut feeling was at its zenith and my spurred eco-anxiety coaxed me to drop this plan albeit it was hard. Also, I was frightened of my parent’s response that they would be sad, but I had to drop it. I can’t choose it to please. I believe I have the potential and passion in this area. Climate justice is my ultimate goal.

Some of our co-mates are arrested or threatened or their social media accounts blocked for spreading awareness, but they could never arrest our mindset.”

Aditya Sahadevan

What are your demands from your government and what is the climate awareness situation in your country now?

I have been part of International, national and regional climate change conferences by doing public relations and marketing roles to make sure that climate change awareness is delivered to everyone across the world. Also, it is saddening sometimes to find that we would need to push many people to attend, so that we need to resort to giving them certificates.

This marketing technique is used so that they will sit in the meeting till the end. And at the end of the day, we will make sure they will have something to take home. And we receive good responses from people who showed disinterest in the beginning, I see this as a win. Climate awareness is now in the spotlight.

Climate awareness is proliferating at a good pace. It has risen with the involvement of the youth and many grassroot movements are mushrooming. Many NGOs and individuals are keen on delivering climate education in rural or remote areas and in educational institutions. One of my demands to the government is to attach climate education in the school curriculum.

‘They could never arrest our mindset’

Some of our co-mates are arrested or threatened or their social media accounts blocked for spreading awareness, but they could never arrest our mindset.

Another depressing thing is whenever climate related crisis comes, politicians aren’t ready to term it as climate disaster or won’t take responsibility for their bad climate policies. Also, citizens are to be blamed. They only show interest about saving the planet for a few months past the crisis, then they’re derailed from resurrection.

The government is keen on defacing the green by deforestation to make way for development, but at the stake of the Environment and in many of the mammoth projects the government grants approval for razing down the forest by neglecting it’s long- and short-term impacts.

‘Mollem is under threat’

Recently Mollem in Goa was in the news. Mollem is a rich biodiversity hotspot but is now under jeopardy. The proposed projects run through the eco-sensitive zones. About 50,000 trees were to be cleared for railway projects.

The role of politics here in loosening the Environmental laws is staggering. The EIA 2020 draft notification has made it effortless process to get clearances for these industries and projects and the role of public hearing reduced from 20 days to 30 days.  The government still under pressure from activist and media. It is ready to seal the protest and keep our mouths shut by offering a short-term remedy, that is replantation.

When the government wants to cut down thousands of trees for an infrastructure project and destroy the rich flora and fauna, it promises: “We will plant 5,000 trees.” This is unfair, this is just to silence the protest, and this is not the solution.

Actually, the replantation scheme of thousands of trees won’t be a solution to cover the deforestation since these traditional or indigenous forest has its own richness and diversity and also many species can’t adjust if they become homeless. That might jeopardize the ecological imbalance and these species might become endangered and sooner extinct as well.

I’m not condemning replantation, but also the carbon sequestration of these indigenous forests are so high unlike replanted trees or Miyawaki forest, this explains why we shouldn’t support this scheme, let the natural forest be protected and sealed there should be no encroachment. So, we should protect these forests at any cost, and we shouldn’t let the government take the planted for granted. This practice can’t be tolerated.

‘My climate and career goals are intertwined’

How do you envision yourself and the world in 2030?

I envision myself in a lot of areas all related to climate activism. Only a person who suffer from eco-anxiety and sheer concern for the planet will understand. Others will term it as over ambitious goals.

Anyway, I won’t be offended to hear that. I normalize my burnouts and places activism at top to reach that level I want to achieve by 2030, but I won’t settle unless I reach my climate cum career goals. My climate and career goals to be achieved by 2030 are intertwined. By 2030, I envision myself as an:

  1. Writer: I envision myself as a full-time climate change activist and writer. I’ll empower people through my words and will continue to do so till my last breath.
  2. Green-tech investor: We need more climate conscious businesses, investors and innovators. I will invest in Green tech business and will find and fund innovative Green Initiatives. Because there are many who have stupendous sustainable ideas which is revolutionary but are in short of funds.
  3. Environmental Lawyer and Minister: I believe that litigation and legislation process can orchestrate many changes if a passionate person like me is involved in the mechanism, I could utilize it to initiate and implement sound climate action policies. And will allow more funds for climate action litigation in the budget (Because I was saddened by the Indian Governments budgetary allocation for Climate change mitigation, it’s in the bottom of the list).
  4. Vegan food-chain: The number of meat eaters are sky rocketing. I will promote lab and plant-based meat because our diet alone contributes to 15 to 20 percent of Global Carbon Emissions. I will establish vegan food chains in India and will promote veganism throughout the country. I believe this is an ethical business.

I want to grow more connections around the world, not for my popularity or profit but to spread my words.

‘Stop romanticizing development’

If you were given a platform to address the world leaders, what could you tell them?

Act, we won’t fall for your sugarcoating statements during elections anymore. We want action, not intentional or unintentional inaction. We won’t settle unless and until you start sound policies and conferences.

Stop your thirst for power, profit and pleasure, don’t deface the planet from its then pristine to pernicious state now. We are not asking you to choose, we want change and want you to change your priority, and that will ultimately help restore the pristinity of the planet.

Stop romanticizing development which is unsustainable, but just in the name and sake of development, stop buttering for votes. We demand sustainable development. Stop scapegoating other nations, climate change should be above national security, it is a global threat. We are all under the same roof. Redress and restore.

Vaccines are not the long-term solutions to preventing pandemics, but adopting a sustainable road is. Being on the vertex of the world’s best indexes doesn’t give you the immunity to do anything and everything, yes you can. But please do it for the betterment of the planet.

How do you mobilize for your strike and how young people are involved in it? How does your government perceive climate activists in India?

The participation of young people has seen a surge. In India, the way the police treat climate activists is tantamount to the treatment given to the terrorists. It is really traumatizing. During the EIA 2020, when physical protests were not possible and restrictions were imposed in connection with Covid-19, we couldn’t step out and protest. So, we resorted to social media to pressurize the government to repeal the undemocratic, unconstitutional and anti – environment policy.

Also, I think the government foresaw a massive protest against this disastrous draft and it is evident that they were eagerly waiting for a period like this when no one could seriously step out, because of the restrictions in our mind and in their hand. But it seems like the government doesn’t want the future leaders to raise their voice.

‘We are sacrificing our youth’

This period albeit has seen a lot of young people coming into activism. The government is keen on suppressing our opinions. Social media campaigns were only a relief to counterattack this. The youth led organizations fighting on the frontlines were censored or shadow banned so that the presence is hardly noticed. Also, they are afraid of the fact that this awareness would reach more people.

The government in retaliation to the online petitions against the draconian draft, removed the e-mail petition links from the site so that more people won’t notice and oppose it, so they could effortlessly implement this draft. We the youth sacrifices our youth to fight this cause and goes through a lot of burnouts and are fighting restlessly to combat and arrest the climate violators. To make this a better place.

The treatment given to the climate activists is depressing. The voices of the youth are drowned and degraded by the people in authority. But we won’t submit failure. We will fight till the end and spread information and protest like a wildfire.

‘We need collective action’

What do you think is necessary to stop this climate crisis we are living?

We need collective action to combat this climate crisis and according to me the mental element should be there to fight and to face it. We have to instill this in every person. The urgency to act because our mindset is what drives us to do things. I’m not talking about humungous plans but how can we come to that plans (conclusions) and how can we do it. It matters the most.

We have so much power, but people underrate the power of individual action. It is evident because had it been without that, our oceans wouldn’t have been polluted with 8 million tons of plastic products. Every time someone throws a plastic bottle, they feel it’s just one. But sadly, this was the exact thought 7 billion people had when they threw a bottle. We could set a reverse mindset to this thought by not throwing.  So individual action can create impacts which could be either positive or negative. But let’s make sure that it’s a positive one. So, we need to instill this mindset in everyone.

‘We need amendments both at individual and institutional level’

We have to commit additional and Brobdingnagian efforts to protect the natural carbon neutralizers like trees, the oceans and blue whales. Deforestation is skyrocketing and blue whales are slaughtered for meat and in the name of tradition. There are millions to march for the protection of societal norms but sadly not even a quarter to raise voice for the climate. This mentality is monstrous.

Climate change is not racist, speciest and does not discriminate like humans do, everyone will be impacted though it and we need to act. We need to divert this mentality, for that we need passionate policy makers and organizations to aid and to implement strong environmental laws, grassroot movements, and climate education should be a part of the school curriculum.

We need amendments both at individual and institutional level. Our lifestyle is a major contributor to climate change. Fashion plays a hidden and horrendous role in driving the climate crisis. Also, improper discarding and design failure makes it hard to get things recycled. Ecology and economy are also interrelated, a sustainable and sound ecology can only guarantee as an economy which will benefit all on a tantamount scale and ensure pristine living conditions for all. We need more climate conscious individuals, business houses and institutions.

‘I convert my eco-anxiety into eco-activism’

After doing a little research on you, I see you have been suffering eco-anxiety like most other climate activists. It really is a big issue. Please can you tell us how it makes you feel and how do you find ways to deal with it? 

I write and that’s how I flaunt the fears and facts of climate change, not to instill panic but to call out others to combat climate change collectively. I communicate and convert my eco-anxiety into eco-activism through my writing.

A day without reading or spreading awareness about climate change is a day tantamount to total dejection. Eco-anxiety has influenced me in some of the monumental decisions I have made, from diet to personal, professional, and physiological changes as well.

Having high eco-anxiety is a stressful and surely​ strenuous task. This staunchly stokes me to write and spread and research more about climate change far and more. So, I speak my eco anxiety and spark the fear and facts to others.

‘I feel sensitive and emotional’

The psychological impact it has on me is mammoth and it is all about, a sense of insecurity, doubt, hopelessness, helplessness. It clouds my mind with a thousand questions like “Is there enough time?”, “Am I doing enough?”, “Is my activism having impact on people?”. Every time I witness the climate insecurity, I feel so sensitive I feel so emotional I feel numb.

India’s most recently released Environment impact Assessment draft notification 2020 was a big breakdown, depressed and it was a stressful time, really affected my studies I was totally into activism that I had no time for myself and my academics, my friends were supportive as well they did my homeworks to help me that they know that I won’t do it because I’m full into activism and so pressurized also not in a position to.

Just Because the EIA draft 2020 was a bad Environmental policy, we have had to send thousands of researched reports and objection mails to the government (also it was so frustrating that the government declared that they will only read 100 mails out of 17 lakh mails, I mean a lot of us researched day and night and now it’s futile) to convince that it is not good for the planet, can you believe it?

We are teaching and begging literally or convincing the statutory body that is Environment ministry which is obliged to protect the planet and change their Decision. So, had it been without this bad Environmental policy this wouldn’t have happened, the ministry received 17 lakh mails as objection. Then I do my fast math, I know that it is the only way that is striking digitally when covid 19 was hitting hard with regulations stepping outside, I calculate like, an email emits about 10gms of carbon dioxide that is 17lakh mails multiplied with 10gms. My anxiety attack advances when I calculate these stats.

‘I feel guilt’

Even Climate change conferences emits about thousands of kilograms of Carbon dioxide, we access this through our digital devices which is powered by nonrenewable sources and carbon is emitted. But it’s for a good cause that is to create awareness and Digital conferences emits only a small amount of carbon footprint than the real one.

Here what I’m trying to convey is that we have reached at a point where even Carbon footprint is there for good things like this conference, so my objective is to create awareness on Carbon footprint of products or services which we emit knowingly and unknowingly, it is a less known fact.

I feel often guilt like this: “Ohh my activity has released carbon footprint even if it’s like 10-20gms it creates the eco anxiety that what if 7 billion people are doing this, painting a bigger picture, it is really frustrating and frightening.” And all I think about is neutralizing the carbon emitted and reducing my personal Footprint by cutting goods or foods that harm the Environment by making changes in lifestyle and diet. These are some ways I control (eco-anxiety) and cut short my Carbon footprint:

  • Music streaming and OTT Platforms: I have altered the usage of both these streaming cloud services. This is literally steaming the environment. Watching Netflix emits 0.6 kg of carbon emissions per hour. I use streaming services only to look out for new songs. If the song is already on your favorite playlist, I would staunchly recommend downloading the songs because every time we replay the songs or stream online, it creates carbon emissions. So, it is better to download and hear offline.
  • Screen time: When I watch or read anything on internet or on the phone, I will make sure that I am not watching it time killing. I will make sure that I will use it for productive purposes only. Also, the bigger the size of the screen and the quality of the video or content resolution, more the carbon emissions. Also, I will make sure that I will not leave my phone with screen on.
  • Food Waste: I will make sure that I won’t waste food or buy excess food and the waste will be either disposed properly so that it won’t result in the release of methane emissions and the amount of labor, resources and final food product that is food will all go futile if we waste it, also with human population, proliferation and increase in poverty, we should be more cautious.
  • Dishwashing: Cautious dishwashing is seriously a job to do. I have made sure that I won’t let the water run freely without the usage. Also, when it’s under use or if it’s running reduce the speed. Inappropriate dishwashing emits about 500 grams to 8 Kilogram of carbon emissions. So, I prefer washing the dishes in cold water than warm water.
  • Walking: I always prefer to walk even if it’s quite long. Also, I have started using an app named ‘Step Set Go’ which counts our steps and rewards us with coins. This app has motivated me to walk more but not to collect the coins, but it gives me a satisfaction, I would prefer others to use this app. Walking also emits carbon emissions. It depends upon our diet, but anyway, walking is better than using vehicles for short distances.
  • E-mails: A sound e -mail (spamless mail box)  habit can reduce about 20 million tons of carbon emissions. An e – mail emits about 10 grams of CO², most of our mails are junk or spam mails. Unsubscribe from them to cut short your carbon emissions from spam mails. Also, even deleting spam mails also emits CO² but it has to be done anyway or take a precaution by not subscribing to mails or newsletters when you won’t read it.
  • Shampoo Bottles: I’ve halted the usage of shampoos since it contains toxic, micro plastics and it is in a plastic bottle. And also, most of these will end up in the landfills or in the oceans. I would prefer and I would love to use toxic free natural shampoo, which is home – made. A shampoo bottle emits about 16 kg of carbon emissions.
  • Diet: Eco – anxiety had coaxed me to make changes in my diet as well. I have halted the usage of soft drinks, snack packets. Also, I always carry a steel straw.
  • Text Messages: A text message emits about 0.07 grams of carbon dioxide. But it is not a big deal. I have made sure that I won’t spam message. Also, I leave from whatsapp groups which I find futile since it is totally pointless. If you don’t read them, just being a part of the group can harm the environment. Make sure that the group is productive because every time we send and receive messages, it emits CO² and if you open the group or not, carbon emissions will still be there.

 

 

 

10 Mart’ın sonu 11 Mart Fukuşima*: Fukuşima 10 yaşında

Birazdan okuyacağınız Fukuşima nükleer felaketinin 10. yılı değerlendirmesinde bugüne dek yaşananlar toplumun kalbine “enerji” formunda sokulan tehlikenin boyutlarını ortaya koyduğu gibi Akkuyu NGS töreni de siyasilerin toplumlarına bigane kalışının sembolü sayılabilir. 

Bu yaratıcı slogan* 10 Mart günü Türkiye’nin ilk nükleer santrali olmaya aday Akkuyu Nükleer Güç Santrali‘nin (NGS) 3. reaktörünün temelinin Türkiye ve Rusya devlet başkanlarının uzaktan erişimle gerçekleştirdikleri törene karşılık Mersin Nükleer Karşıtı Platform (NKP) tarafından bir yanıt olarak geliştirildi. Nükleer felaketle nükleer santral açılışı arasındaki zıtlığı net bir şekilde ortaya koyduğu için de Fukuşima nükleer felaketinin ilk on yılını değerlendirmeyi amaçlayan bu yazının başlığında kendine yer buldu. Zira, birazdan okuyacağınız Fukuşima nükleer felaketinin 10. yılı değerlendirmesinde bugüne dek yaşananlar toplumun kalbine “enerji” formunda sokulan tehlikenin boyutlarını ortaya koyduğu gibi Akkuyu NGS töreni de siyasilerin toplumlarına ne denli bigane kalışının sembolü sayılabilir.

Savaş teknolojisinden devşirme olarak 1970’lardan itibaren kurulumu hız kazanan nükleer enerji, özünden hiç kopmamış olmakla birlikte yıkıcı formunu “güç” adı altında muhafaza ederken, bugünkü neoliberal kapitalist sistemde de ekonomik ve siyasi pazarlıkların nesnesi haline geldi. Nitekim Akkuyu NGS ile Türkiye’den toprak kopararak bir taraftan sıcak denizlere ulaşma idealini gerçekleştiren Rusya’nın benzer bir projeyle Mısır’da da bir nükleer santral projesi yürütmek suretiyle Akdeniz‘i kontrol altına alma hesabı daha net görülebilir.

Nükleer enerjide kamu yararı yoktur

Nükleer santrallerin iddia edilenin aksine tehlikeli, riskli ve pahalı olduğunu her yıl yayımlanan Dünya Nükleer Endüstri Durum Raporu da 2020’de güneş enerjisi üretim maliyetlerindeki %89’luk, rüzgar enerjisi üretim maliyetlerindeki %70’lik düşüşe karşılık,  nükleer enerji maliyetlerindeki %26’lık artışla işaret ediyor. Bununla birlikte çözümlenememiş atık sorunu, aşırı maliyetli süreçlerinin yanı sıra tüm yakıt çevrimi içinde değerlendirildiğinde (uranyum madenciliği-yakıt üretimi-yakıt sevkiyatı-tesis inşaatı-atık süreci ) güneş enerjisine göre 6, rüzgar enerjisine göre de 3 kat daha yüksek karbon salımına yol açtığı da bilimsel olarak ispatlanmıştır. [1] Nitekim Fukuşima nükleer felaketinin etkilerini yaşanırken sivil toplumun başlattığı E-shif (Enerji Dönüşümü) girişimiyle 2040’a kadar eyalet genelinde enerji ihtiyacının %100 yenilenebilir enerji olarak tanımlanan rüzgar ve güneş enerji kaynaklarından sağlaması planlanıyor. [2]

Öte yandan 1 günde 6 milyon nüfuslu bir kentin su ihtiyacını soğutma suyu olarak kullanmasıyla özellikle iklim krizi şartlarında su kıtlığı yaşanacak zamanlar açısından da önemli bir sorundur. Yine kaynağından aldığı soğutma suyunu 5-10 derece farkla geri vermesiyle su kaynağında oluşturduğu 2 derecelik farkın, ayrıca klor kullanımının denizdeki biyolojik çeşitliliği tahribata uğrattığı da bilinmektedir. Kaldı ki esas dert edinilmesi gereken nokta karbon salımından önce insan ve çevre sağlığı açısından radyoaktivitedir. Normal şartlarda 5 kilometre yarıçaplı alanda çevresine radyasyon yayan ve çocukluk çağı tiroit kanserinin tek nedeni olan endüstriyel radyoaktivite, tüm canlı yaşamını tehdit etmektedir. Patlamalarla açığa çıkan radyasyon nedeniyle  çocuklarda görülen tiroit kanseri 10 yıl içinde en az 500 kat artmıştır. Nükleer Silah ve Savaşlara Karşı hekimler (IPPNW) tarafından açıklandığı üzere nükleer felaket öncesinde milyonda 1-2 çocukta görülürken göre felaketin başladığı tarihten bugüne tiroit kanseri teşhisi ve şüphesi bulunan çocuk sayısı 380 bin çocuk için yapılan testlerde 203’e çıkmıştır.

Balıkçılık tehlike altında!

Gerek resmi tahliyelerle gerekse kendi isteğiyle Fukuşima’daki evlerini terk eden 200 bin kişiden 36 bini hala başka şehirlerde yaşamına devam ederken nüfusun azalması kaçınılmaz bir sonuç olmuştur. Radyoaktivitenin denize, havaya, suya karışmasıyla ekosistemi zehirlenen coğrafyada artık tarım ve hayvancılık sağlıklı ve güven duyulan bir şekilde yapılamadığı gibi radyoaktif kirli olduğu endişesiyle balıkçılık da kan kaybetmiştir. Örneğin  Fukuşima  eyaletinde 50 balıkçı kooperatifi kapanmış ve nükleer felaket sonrasında balıkçılık bölgede %85 düşmüştür. Ara sıra yüksek radyoaktivite tespit edilen balıklar olduğu gibi güven kaybı yaşanmasına bağlı olarak satılan balık çeşidi  3 ‘e inmiştir. Bunlara ek olarak Fukuşima’daki balıkçılığın karşısında şimdi bir de nükleer santral sahasında biriktirilen 1,37 Milyon ton suyun okyanusa boşaltılması riski belirmiştir.  Bu ihtimal Fukuşima Eyaleti Tarım Kooperatifleri ve Ormancılar Birliği’nin Fukuşima’daki 43 yerel yönetimin de desteğini almasıyla radyoaktif suyun depolanması yönünde hükümet üzerinde baskı kurmak için tüm dünyaya hitap eden bir kampanyanın da fitilini ateşlemiştir.

Biriktirilen radyoaktif su, meydana gelebilecek yeni depremler sırasında bile risk teşkil ediyor. Hatta reaktörleri hala soğutmak için kullanılan suyun biriktirilmesi esnasında dahi kaçaklar oluşabiliyor.  Nitekim en son meydana gelen 7,3 büyüklüğündeki depremde 1. reaktör için hala kullanılan radyoaktif hale gelmiş olan soğutma suyunun tanklarda biriktirilme aşamasından önceki proseste 70 santim , 3. reaktörün biriktirilen su seviyesinde 30 santimetrelik bir azalma tespit edildiği için eksilen miktarın denize sızdığı düşünülüyor.

2011 yılında nükleer felaketin başlamasından sonra 2040 yılına kadar öngörülen dekontaminasyon ve söküm maliyeti olan 700 Milyar doların yarısına ilk 10 yılda ulaşıldığı üzere kamunun üzerine yüklenen borç yükünün yüksekliği dikkatlerden kaçmayacaktır. Şimdi gelin nükleer enerjinin maliyeti avantajı bulunsa dahi neden kabul edilmemesi gerektiğine Fukuşima’da yaşananlar bağlamında derinlemesine bakalım:

Reaktörün soğutma suyu sistemi bozulursa!

11 Mart günü meydana gelen deprem 6 reaktörü bulunan Fukuşima Nükleer Santrali’nin üçünde yakıt çubuklarının tam erimesine uzanan süreci başlattı. Deprem anında reaktörler otomatik olarak devreden çıksa da soğutulmasına devam edilmesi gereken nükleer reaktörler elektrikli jeneratörlerle soğutma sistemini devrede tutabiliyordu. Ancak 1 saat sonra meydana gelen tsunami elektrikli jenaratörleri alabora etti. Fukuşima’da yaşanan bu olay, deprem ülkesi tüm ülkelerin yüksek büyüklükte depremler karşısında büyük risk altında olduğunu bize gösteriyor. Bununla birlikte 12 Mart ve 14 Mart günü meydana gelen patlamalar soğutma suyu sistemi bozulan diğer bir deyişle su kaynağı sağlanamadığı için soğutulmasına devam edilemeyen reaktörlerin başına gelebilecek bir duruma işaret ediyor.

Nedeni ispatlanamayan ölümler

Fukuşima nükleer felaketi doğal afetlerin nükleer santrallerde hayatın akışını nasıl tersine çevirebileceğini gösterirken normal şartlarda dahi resmi kabul göremeyen, inkar edilen radyoaktif mağduriyet kaynaklı ölüm ve hastalıkların ispatlanmasını daha da zorlaştırıyor. Nitekim üçlü felaketin kurbanlarının daha çok “deprem ve tsunamide ölenler” şeklinde telaffuz edilirken nükleer kaza bağlantılı ölümler ayrıca tespit edilmedi. Genel olarak 18 bin kişinin yaşamını yitirdiği açıklanan felakette 44 kişinin nükleer felaket meydana geldiği için öldüğü, radyoaktif mağduriyet nedeniyle 240 kişinin intihar ettiği ve izleyen on yıl içinde ömrünü radyasyon kaynaklı hastalıklarla geçirdiği ya da yaşamını yitirdiği ve yitireceği dikkate alınmadı. İlk resmi ölüm,  felaketin başlamasından 7 yıl sonra acil durum müdahale sürecinde yüksek radyasyona maruz kalmış olan 50 yaşlarında santral işçisinin yaşamını yitirmesiyle haber oldu.

Ekosisteme yayılan radyoaktivite

Fukuşima Nükleer Santrali’nin 14 Mart günü patlayan reaktöründe MOX (Mixed Oxide) yakıtının kullanılıyor olması ekosisteme yarılanma ömrü 24 bin yıl olan plutonyum radyoaktif izotoplarının  yayılmasına da neden oldu.  Kullanılmış yakıt çubuklarından elde edilen plutonyumun uranyumla karıştırılmasından üretilen MOX yakıtı, nükleer atıkların miktarını azaltmak ve 31 ülkenin mevcut nükleer santrallerine ancak 50 yıl yakıt tedariki sağlayacak uranyum rezervinin kalmasına bağlı olarak yakıtın daha uzun süreler kullanılmasını sağlama amacı taşır. Akkuyu NGS’ye yakıt tedariki de yapacak olan Rosatom geçen ay 25 Şubat’ta Beloyarsk Nükleer Güç Santrali‘nde ilk kez MOX yakıtını kullanmaya başladı. Bu gelişme doğal olarak Akkuyu NGS’de de çok daha tehlikeli olan MOX yakıtının kullanacağı şeklinde okunabilir.

Plutonyum , sezyum ya da başka bir radyoaktif element olsun atmosfere yayılmış olan radyoaktif kirlilik, mütemadiyen hareketlidir. Örneğin yarılanma ömrü 28 yıl olan stronsiyum 280 yıl kanser yapma etkisini haiz bir şekilde hava olaylarıyla hareket halindedir ve tespiti ancak özel ölçüm aletleriyle yapılabilir.

20 kat yukarı çekilen sınır dozlarına rağmen yok sayılan radyasyonun sınır dozları, Fukuşima nükleer felaketi başladıktan sonra dünya genelinde 1 milisievertten 20 kat yukarı çekildi. Bu, açıkça bölgede radyasyon vardır demenin bir yönüyken radyasyon yokmuş gibi nükleer felaket sonrası tazminatlar kesilerek evlerine dönmek zorunda bırakılan insanlara “gel sen radyasyonlu bölgede yaşa ” denilmiş oldu. 10 yılın ardından önceki seviyelere çekilmeyen sınır dozları açısından hükümetin yaklaşımı ise ibretlik. Radyasyona maruziyetin satte 0,23 mikro sieverte çekilmesiyle günde yalnızca 8 saat radyasyon yoğun bölgede kalınması salık verilirken bu yeni sınırın 8 saate göre ayarlandığı yönünde her hangi bir bilgi verilmiş değil. Daha açık ifade etmem gerekirse yıllık 20 milisievert olduğu kabul gören bölgedeki insanlar evlerine dönmüşlerse on yıl sonra 200 mili sievert radyasyon almış olabilirler . Zira radyasyonun hesabı kümülatif olarak yapılır, örneğin radyoaktif ortamda çalıştıkları için nükleer santralde çalışan işçiler için sınır dozları 5 yıl için 100 mili sieverttir. Lakin her hangi bir koruyucu ekipman vs kullanmayan ve ömürlük evlerine dönen örneğin 20 yılda 400 mili sievert doza ulaşma ihtimali olan yurttaşlar, esasen daha vahim bir durumdadır. 500 mili sievertlik bir maruziyet ölüm demektir.

Dekontaminasyon işlerinde çalıştırılan işçilerin sayısı 13 milyona ulaştı!

İşsizliğin sorun olarak görüldüğü ülkelerde nükleer felaketlerin istihdam kapısı olacağı düşünülmesin. Çünkü bu şekilde para kazanmak biraz da insanın sağlığını arka plana alması anlamına geliyor. Zira işçilerin çalışması için belirlenen sınır dozları aşıldığında işyerini bırakmak zorunda. 5 yıl için belirlenen sınır dozları yoğun dönemde 100 milisievert standardından 250 mili sieverte çıkartılmış, son iki senedir eski düzeyine çekilmişti. Sayının yüksekliği bu sınır dozlarına ulaşan işçilerin ayrıldığı bağlamında da düşünülebilir elbette. Ne var ki işçiler sağlık taramalarına işlerinin bir parçası olarak alınmadığı için çalışmalarının sonucunda ne kadar radyasyona maruz kaldıklarını da bilmiyorlar. Muayeneye katılmak isterlerse onları bir de yol masrafı gibi ek ödemeler bekliyor. Bir kısım işçilerin görüşü  ise sağlık taramalarının tedavi amaçlı değil, bilgi toplamak amacıyla yapıldığı.

Sivil toplumun kurduğu radyasyon ölçüm merkezleri

Radyasyon ölçümü yapmak bilimsel ve teknik yollardan araştırma yapmayı gerektirir. Devletin radyasyon ölçümlerini güvenilir bulmadığı için Japonya’daki sivil toplum örgütleri kendi girişimleriyle radyasyon ölçüm aletleri temin etmiştir. Özellikle Çernobil nükleer felaketinden sonra radyasyonun etkilerine maruz kalan ve kendi ölçüm metotlarını geliştiren Almanya‘daki sivil toplum örgütlerinin tecrübe ve birikimlerinden yararlanmak, başvurulan yollardan biri olmuştur. Yurttaşlar için ise önceki yazılarımızda tanıtmış olduğumuz bu ölçüm istasyonlarına başvurmak da tıpkı maskenin bugün yeni bir gider kalemi olarak ev ekonomisine girdiği gibi her hangi bir gıda satın aldıktan sonra başvurulan ek bir ücretli proses haline gelmiştir.

Bir maske gibi günlük hayata eklemlenen ölçümler

Korona sürecinde hayatımızda kilit rol oynayan bir maske gibi ölçüm cihazları da radyoaktif felaket halinde toplumsal bir yaşamın kaçınılmaz şekilde parçası olabilir ki bunun maliyetini de birlikte düşünmek gerekir. Radyoaktif kirliliğe uğramış gıdanın ölçümü ölçüm istasyonlarında yapılsa da iyonize radyasyonun bir de dış mekan ölçümleri söz konusudur. Bu bağlamda ekosistemde açığa çıkan radyasyonun ölçümü 3 seviyede yapılıyor: Zeminde, zeminin 10 santim üstünde ve 1 metre üstünde. Yapılan ölçümlere göre zeminde saatte 2,2 mikro sievert radyoaktivite olan yerin 10 santimetre üstündeki miktar 2,6 mikro sievert ve 1 metrede ise 1 mikro sievert ölçülebiliyor. Misal Sunco Çevre ve Araştırma Merkezi‘nin tarifesi şöyle: Sınıflandırma sezyum 137 ve sezyum 134 ölçümü yapılacak olan maddenin hava-katı ya da sıvı olarak sınıflandırılmasıyla başlıyor. Sıvı maddeler: Nehir suyu, yer altı suyu, içme suyu, havuz suyu ; katı olanlar ise toprak, ahşap, kömür, yakma külü…Gerek havada gerekse yaşam alanlarında bu tasnife göre yapılan ölçümler ise 1 metre, 50cm ve 10 cm şeklinde 3 kademeyi de gözetiyor.

Buna göre de fiyatlar şöyle (1 Dolar = 7TL’ye göre)
10 bekerel/litre 8bin yen(560TL) –
2 bekerel /litre 10Bin Yen (700TL) musluk suyu için
1 bekerel /litre  12bin Yen (840TL) içme suyu için
0,2 bekerel/litre 38bin Yen (2666TL)

Araştırma amaçlı ölçüm fiyatı

Benzer şekilde katı maddeler için de ayrı skalalar bulunuyor.

Radyoaktif katı atıklar ve ‘yeniden kullanım’ kabusu

 

Friends of Earth Japan‘ın (FOE) Fukuşima raporu’nda açıklandığı üzere Fukuşima santral bölgesinde yürütülen dekontaminasyon çalışmaları çerçevesinde 14 milyon ton toprak toplandı. 8 bin bekerel/kilogram altındaki kısmın demiryollarında, park ve bahçelerin rehabilitasyonunda, ormanlarda, afet alanlarında “yeniden kullanımı” planlanıyor. Bu amaçla toprak rehabilitasyonu için de 12 milyar avro harcandı. Bunların içinde çok yoğun kirli olan miktar 7 milyon ton toprak olarak açıklandı ve toprak rehabilitasyon maliyeti de 11 Milyar Dolar olarak belirlendi.

Radyoaktif toprağın gömülmesi için 200 metre boyunca 50 santimetrelik çukur açarak 500 adet siyah plastik torbalar içindeki radyoaktif toprağı gömmek için de 803 milyon dolara tekabül eden bir maliyet söz konusu. Tüm bu işlemler 2015 yılından bugüne Çevre Bakanlığı tarafından kurulan “Stratejik Çalışma Grubu” tarafından Hacim Azaltma ve Orta Seviyeli Depolamadan Toprak Geri Kazanımı Pojesi adı altında yürütülüyor!

Fukuşima nükleer felaketinin ilk 10 yılına dair sunduğum bu kesitler bizim Çernobil belleğimizdekilerin modern bir versiyonu. Özünde siyasi iktidarların risklere ilişkin ilgisizliği olmakla birlikte felaketin daha kapitalist ve yüksek refah seviyesine sahip bir ülkede yaşanması radyoaktif kirliliğe maruz bırakılanların kendi özkaynaklarına sahip olarak bulduğu çözümleri bize gösterilmesi açısından değerli. Bu açıdan Mersin Nükleer Karşıtı Platform’un (NKP) “10 Martın sonu 11 Mart’tır vurgusu çok yerinde. Çünkü yarın Akkuyu’da Sinop’ta nükleer santral projesi gerçekleşirse ekonomik krizden hiç bir zaman gözünü açamayan ve hep daha kötüye giden sen, bugün bu gidişatı önlemek için Mersin NKP’nin yanında durmazsan felaketi yaşarken  ne yapacaksın Türkiye?

*

[1] Sovacool, B.Kç Valuing the greenhouse gas emissions from nuclear power: A critical survey, Energy Policy,Volume 36, Issue 8, 2008
[2] Demircan, P. Teknoloji ve toplumsal değişim ilişkisinde çevresel felaket ve risklerin belirleyiciliği, Fukuşima Nükleer Felaketi örneği (119-131) Türkiye’de STS: Bilim ve Teknoloji Çalışmalarına Giriş, 2020

Yeşilin en gerçek EN’leri

Mart ayının 21’i kuzey yarımkürede baharın başlangıcıdır. Mart ayı doğanın uyanmaya renklerin coşmaya başladığı aydır. Mart ayında doğayla birlikte insanın içi de kıpırdanmaya başlar. Belki nisan marttan daha güzeldir ama mart başlangıçtır. O nedenle özeldir mart.

Mart ayı ormancılık açısından da özel ve güzeldir. Her yıl 21 Mart Dünya Orman Günü olarak kutlanır. Orman Genel Müdürlüğü (OGM) son iki yılda mart aylarında yaptığı etkinliği tekrarladı ve üçüncü kez “Yeşilin En’leri” ödüllerini dağıttı iki gün önce. İyi de yaptı. Doğa, orman, çevre konularında daha fazla farkındalık ve duyarlılık yaratmak açısından bu tür etkinliklerin önemli olduğunu düşünüyorum. Ödülleri kimlerin hangi nedenlerle aldığı bir dereceye kadar önemli, elbette. Örneğin, medyadan ödül alanlara şöyle bir göz atmak bile (CNN, NTV, ATV, 24 TV ve AA) bu ödüllerin kime, neye göre verildiğinin açık göstergesi. Veya en fazla e-ihale yapan, en fazla e-satış yapan, en fazla dikili satış yapan gibi kimi ödül başlıkları insanı düşündürmüyor değil. Yine de ben olumlu yaklaşıyorum bu tür etkinliklere.

Kirazlı’yı rehabilite[1] edelim

OGM “En Etkin Orman Gönüllüsü” ödülünü sanatçı Haluk Levent’e verdi. Haluk Levent ödülünü almak için sahneye elinde “Kirazlı’yı rehabilite edelim” yazılı fotoblok baskı bir fotoğraf ile çıktı.

Fotoğraf Bin Pınarlı İda’nın[2] bir altın madeni inadı yüzünden ne hale getirildiğini açıkça gösteriyor ve bence ödülü sanatçıya veren bakanın ve OGM’nin ayıbını da yüzlerine vuruyordu. Onlar anladılar mı, ben bundan çok emin değilim. Çünkü bakanın ödül töreninde yaptığı konuşma, basına yansıdığı kadarıyla bizim düzeltmekten yorulduğumuz ama onların yanlış bilgi vermekten yorulmadığı ağaçlandırma ve orman alanı artışı hikâyeleriyle doluydu. Yine basına yansıdığı kadarıyla bakan sanatçıya Kirazlı’nın hemen rehabilite edileceği sözünü verdi.

Yeryüzünde tarumarlar 

Bin Pınarlı İda’da neler yaşandığını az çok herkes biliyor. Altın madeni işletmeciliğine karşı yerel bazda başlayıp halka halka yayılan ve Cerattepe gibi, Bergama gibi, Amasra gibi örnek doğa koruma mücadelelerinden birine dönüşen bir destan yazıldı orada. Ne mutlu bana ki 20 bölümlük Orman Yolu belgesel dizisinin iki bölümünde o mücadeleye yer vererek küçücük de olsa omuz vermiş olduğumu düşünüyorum.

İlkinde mücadelenin önde gelen isimlerinden Pınar Bilir’i konuk etmiştim. İkincisinde ise, 18 Ağustos 2019 tarihinde Fazıl Say’ın mücadeleye destek amacıyla verdiği konser gününü çekmiştik. Mahşeri bir kalabalık vardı o gün Kirazlı’da.

Konser bittikten sonra yavaş yavaş kalabalık çekildi. Akşam saatleri olduğunda artık neredeyse kimseler kalmamıştı. Madenci şirketin tel örgüsüyle çevirip kapısına güvenlik görevlisi koyduğu alanda biz çekim yapmaya devam ediyorduk. Güneş neredeyse batmak üzereydi. O sırada derinden bir bağlama sesi gelmeye başladı önce. Dönüp baktığımızda genç bir doğa gönüllüsü olan Ayşe’nin sesiyle bağlamaya eşlik ettiğini gördük:[3]

Yazarlar bir gün yazarlar
Egzozuna kan tıkarlar
Yeryüzünde tarumarlar
Can gelir zaman içinde…

OGM yeşilin en’lerini kime verirse versin, ben dâhil kimler gazetelerde neler yazarsa yazsın, toplantılarda neler söylerse söylesin, derslerde neler anlatırsa anlatsın; yeşilin gerçek en’leri Kazdağları’ndan Cerattepe’ye, Alakır’dan Amasra’ya ülkenin ve dünyanın dört bir yanında ağacını, suyunu, toprağını, çiçeğini, böceğini; yaşamı savunan halktır. Hiç kuşkum yok ki gezegenin geleceğini kurtaracak olan da halkın bu mücadelesi olacaktır.

*

[1] Rehabilitasyon sanıldığı gibi yalnızca ağaçlandırma yapmakla olmaz. Oldukça teknik ve zor bir iştir. Bu konuda değerli hocamız Prof. Dr. Doğan Kantarcı’nın basına yansıyan açıklamaları dikkate alınmalıdır.>
[2] Homeros’un İlyada’sında Kazdağları Bin Pınarlı, Vahşi Hayvanların Anası İda olarak geçer.
[3  Ayşe’nin türküsünün bu tivit ile paylaşmışım aynı gün; fakat yazıya aktardığım sözler videonun kapsamı dışında kalmış.

[Geleceği inşa eden mekanlar-4] YerDeniz Atölye

Kadıköy Yeldeğirmeni Mahallesi tarihi dokusu, mahalle kültürü ve kafeleriyle son yıllarda cazibe merkezi haline geldi. Semtin sokaklarında dolaşırken sanatçı atölyesinden ayakkabı tamircisine, esnaf lokantasından vejetaryen restorana, kıraathaneden sanat merkezine birbirinden farklı birçok mekanla karşılaşmanız mümkün. İki yıl kadar önce bunlara YerDeniz Kooperatifi’nin dükkânı da katıldı. Bu dükkân ‘Sınırlı Sorumlu YerDeniz Sosyal İşletme ve Hizmet Kooperatifi’nin ilk girişimi. İstanbul’un çeşitli semtlerinde gördüğümüz tüketim kooperatiflerinde yer alan gıda ürünlerini buradan temin etmeniz mümkün. Dükkânın arkasındaki minik bahçeleri mahallelinin ve sohbet için uğrayan dostların uğrak yeri.

Kooperatifin kurucuları sahip oldukları tüketim kooperatifi deneyimini hayatın başka alanlarına da aktarmak amacındalar. Yedi kurucu üye ile yola çıkan kooperatif, dostları ve gönüllü katılımcı üyelerle birlikte şimdi daha kalabalık bir kadroyla yoluna devam ediyor. Kurucular arasında mimar ve mühendisler ağırlıkta.

‘Ofis değil, kooperatif’

Kooperatif içinden bir ekip yaklaşık bir yıl kadar önce YerDeniz Atölye adı altında yeni bir girişim başlatmışlar ve son 6 ay içinde bu çalışma hızlanmış. YerDeniz Atölye bünyesinde altı mimar, iki mühendis, bir iç mimar bulunuyor. Grubun büyük çoğunluğu piyasada ücretli olarak çalışan kişilerden oluşuyor. Ekonomik krizin kendilerini dayanışma ve istihdam odaklı bir modeli oluşturmak üzerine daha fazla düşünmeye ittiğini belirtiyorlar. Kendi mesleklerini icra ederken yaşadıkları zorlukları aşarak farklı bir çalışma yaşamını deneyimlemek istiyorlar. Bunun için uzun zamandır aralarında tartıştıklarını belirtiyorlar. Son yıllarda artan genç işsizliği, esnek ve güvencesiz çalışma koşulları bu arayışta büyük rol oynamış. Sonuç olarak hem mesleklerine hem de çalışma koşullarına ilişkin ortak kaygılar onları buluşturmuş. Dayanışmacı bir ruhla ve “Ofis değil; Kooperatifiz” sloganıyla yola çıkmışlar.

Pandemi koşulları nedeniyle resmi kuruluş henüz gerçekleşmemiş olsa da ekip olarak ticari olmayan, dayanışma temelli birçok projeye imza atmışlar. Bu hazırlık dönemi onlara birlikte çalışma konusunda deneyim kazandırmış. Emeğin değersizleştirilmediği, insani çalışma koşullarının sağlandığı, tasarımın kolektif niteliğinin işin örgütlenmesinden bağımsız olmayacağı bir alanı nasıl oluşturabileceklerini planlamaya başlamışlar. Ünzile Batmanlar amaçlarını “Daha insani koşullarda ve kendi seçtiğimiz kendi ideolojimizle de bağlantı kurabildiğimiz çevreye duyarlı projeler yapmak. Ona göre, hak gaspının olmadığı alanlar, çalışma alanları oluşturmak ve bu alanda istihdam alanı sağlamak. Aslında hepimiz bu güdüyle çalışıyoruz. Şu an hepimiz gönüllü çalışıyoruz” diye özetliyor.

Aslı Çalıkoğlu da bu konularla ilgili olarak uzun süredir tartıştıklarını aktarıyor: “Bir senedir konuşuyoruz. Bir senedir yaptığımız gönüllü işlerle, dayanışma işleriyle, mesleki pratiğimizi de beraber genişletiyoruz…O pratik deneyimi mutlaka yaşamamız lazım.” Yaptıkları projelerin içinde kırsalda planladıkları bir gübrelik binası, eko-köy, kafe gibi konsept proje çalışmalarının yanı sıra bir arkadaşlarının konut-iç mimari ve dekorasyon uygulaması da yer alıyor. Geliştirdikleri bu projelerin görsellerine sosyal medya hesapları üzerinden ulaşmak mümkün.

YerDeniz Atölye olarak henüz ticari faaliyetlerine başlamadıkları için aralarında maaşlı çalışan kimse yok. Kuzguncuk’ta tadilatı süren mekanları tamamlandıktan ve resmi olarak kuruluş gerçekleştikten sonra ticari olarak faaliyetlerine başlayacaklar. Çalıkoğlu atölye faaliyete geçtiğinde ilk önce işsiz arkadaşlarına öncelik vermeyi hedeflediklerini söylüyor: “Yani istihdama ihtiyacı olan, en çok ihtiyacı olandan başlıyoruz. Oradan öyle gidiyoruz. Şu anda Yerdeniz’deki pratik de öyle. Yerdeniz Atölye’nin de pratiği öyle olacak.”

‘Öz istihdam modeli mümkün’

Kooperatif ilkelerine dayanarak bir öz istihdam modelinin mümkün olduğunu gösterme arzusundalar. Güncel ekonomik ve siyasi iklimde bu umuda herkesin ihtiyacı olduğunu düşünüyorlar.

Çalıkoğlu bu konudaki hassasiyetlerini şöyle vurguluyor: “Bu pratiğin başarılı olması çok önemli… Başarı dediğimiz nedir? Başarının kriteri işte yarışmalardan ödüller alalım en popüler mimari grup tasarım grubu biz olalım vs değil. Bizim için başarı şu: parçası olmaktan etik olarak imtina etmeyeceğimiz projelerde, etik süreçler ve adil bir paylaşımla mesleki alanımızda istihdam yaratmak ve bu şekilde, mesleki pratiğimizi icra etmek. Bizim için başarılı olmanın tanımı budur.”

Temel ilkeleri adil iş bölümü ve demokratik bir işleyişe sahip istihdam olanağı yaratabilmek. Bunun için hem karar alma mekanizmalarında hem de gelirin bölüşümünde tamamen eşitlikçi bir paylaşımı benimsiyorlar. Kararlar uzun tartışmalar sonucunda alınıyor ve herkese eşit söz hakkı veriliyor. Batmanlar zaman zaman bu konuda zorluklarla karşılaştıklarını da belirtiyor: “Hatta bazen o kadar eşitliği abartıyoruz ki bir türlü karar alamıyoruz.”

Aslı Çalıkoğlu, kazancın paylaşımında da aynı ilkeyi benimsediklerini ekliyor: “Mesela birisi bir tanıdığı vasıtasıyla bir proje getirdi…o kişi o projeyi getirdiği için komisyon alamaz. Bu söz konusu bile olamaz. Mesela bir arkadaşımız render yaptı, işin daha şaşalı bir bölümü ama bir arkadaşımız oturdu kapı pencere çizdi. İki iş arasında değer farkı olamaz…biz taahhüdüne varana kadar boya badanasına varana kadar böyle bir hizmet vermeyi hedefliyoruz.  İkisi arasında böyle bir kademe farkı olamaz. Biz çünkü mavi yaka/beyaz yaka ayrımına karşı olduğumuz gibi mesleki pratikte kendi aramızda da öyle bir hiyerarşik yapıya karşıyız.”

Benzer biçimde örneğin 40 yaşındaki bir proje koordinatörüyle 25 yaşındaki bir kişinin de her anlamda eşit olarak katıldığı bir yapı oluşturmayı hedefliyorlar ve sadece bu prensipleri içine sindirebilen kişilere kapılarının açık olduğunu belirtiyorlar. Ücretle ilgili kriterlerinin de DİSK’in belirlediği insanca yaşama için gerekli olan kriterler olduğunu ekliyorlar: ‘Adam saat’ değil ‘emek/saat’ üzerinden…

‘Hiyerarşik yapıda öğrenme kolay değil’

Ünzile Batmanlar, mimarlıkta rekabetin çok yoğun olduğunu ve hiyerarşik yapı içinde öğrenmenin kolay olmadığını vurguluyor: “Soru soramazsınız, öğrenemezsiniz birbirinizden…Bunun önüne geçmek için biz birbirimizden öğreniyoruz. Beraber yapıyoruz.”

Çalışma hayatındaki gibi birbirlerini rakip olarak görmediklerini ‘bu gemiyi yüzdüreceklerse birlikte yüzdüreceklerini’ düşünüyor Batmanlar: “Kooperatifi ayakta tutmaya çalışırken birbirine rakip olmak kadar mantıksız ve şuursuzca bir şeyi tahayyül edemiyorum. Bana çok garip geliyor o yaklaşımlar.”

Eren Onur ise günümüzde dünya ölçeğinde de mimarlık camiasının proje süreçlerini tartacağı/tartıştığı noktanın kolektivizme kaydığını, usta çırak ilişkisinin artık geçerliliğini yitirdiğini belirtiyor: “Mesele kolektif tasarımdır…Örneğin İspanya’da geliştirilmiş bir tasarımın 3 boyutlu görselleri Çin’de, uygulama veya imalat çizimleri Türkiye’de hazırlanabiliyor, çünkü buralarda emek daha ucuz. Yani sermaye üretim süreçlerini parçalıyor ve birçok gruba ayırıyor. Oysa ki tasarım ve üretim süreçleri bir bütün ve biri olmadan diğeri hayat bulamaz.”

Mimari işlerin kolektif olarak yapıldığını ama bunun maddi ve manevi getirisinin bir tasarımcıya atfedildiğini  belirtiyorlar: “Bütün iş Zaha Hadid’den çıkıyor ya da Foster + Partners’den, ama orada yüzlerce binlerce isimsiz mimar/tasarımcı çalışıyor.”

Kapitalizm zaten mimarlık projelerini birbirinden ayrı noktalarda çalışan birçok mimarın yaptığı kolektif bir iş haline getirmişken kendi girişimlerinin bu sistem içinde iş yapma biçimi açısından aykırı olmadığını düşünüyorlar. Ancak onların farkı, bir arada üretip tasarım sürecini kolektifleştirirken bunun yaratacağı ekonomiyi de dayanışmacı bir temelde örgütlemek. Bu anlamda bir alternatif yaratma iddiasıyla yola çıkmışlar. Bu süreçte yeni deneyimlere, ilişki biçimlerine ve iş yapma pratiklerine açık olduklarını belirtiyorlar.

YerDeniz Kooperatifi’nin tüm paydaşlarını kendilerinin destekçileri olarak kabul ediyorlar. Onlardan hem destek aldıklarını hem de onlara bütün süreçlerini açtıklarını söylüyorlar. Aynı çatı altında merkezileşmeden var olma çabası içindeler. Başka kooperatif çalışmalarını da desteklediklerini ve bu amaçla deneyimlerini ve bilgilerini her yerde paylaşmaya, anlatmaya çalıştıklarını belirtiyorlar. Atölye, YerDeniz Kooperatifinin gıda dışındaki ilk girişimi ancak sırada birçok başka alanla ilgili çalışmaları da bulunuyor. 

*

Ses kayıtlarını deşifre ederek bu yazının hazırlanmasına destek olan Merve Alçık’a sonsuz teşekkürler.

 

 

 

Kavram olarak ‘katılım’

[email protected]

Katılım, “daha önceden var olan bir şeye katılmak” olarak değil de “birlikte var edilen bir şeyin parçası olmak” anlamında düşünüldüğünde bir olguyu/ performansı ya da fikri/ kararı oluşturmak için birlikte davranan her bireyin, büyük bir olasılıkla tartışarak ya da önceden tartışılmışları göz önünde tutarak birlikte üretimini çağrıştıran bir ifade olarak düşünülebilir. Bu haliyle politik anlamdaki demokrasi kavramına oldukça yakın bir kavram. Elbette toplumsal olarak ya da ekonomik olarak veya doğrudan düşünsel-fikri olarak başka tür katılımlar da söz konusu olabilir.

Katılım dendiğinde ayrıca ifade edilmemiş olsa bile, eşitlik kavramının (eşitler arasında elde edilen bir katılım durumun) ve katılan herkesin kendi özgür iradesi ile orada bulunmasının ve orada olmayı artık anlamlı bulmadığında ayrılabileceğinin de anlaşıldığını düşünebiliriz. Bu durum, katıldığımız yapının, hiyerarşik olup-olmadığı ile ilgili bir düşünceyi doğrudan içermez. Bununla birlikte “katılım” kavramı için, eşitler arası bir etkileşim ve ortak bir düşüncenin/ kararın oluşabilmesi için, (açık ya da örtük) hiyerarşisizlik nerdeyse bir ön koşul gibi alınabilir. Eşitler arası olmayan ve hiyerarşik bir ortamdaki katılımın sadece göstermelik olacağı ve kuklalaştırılmış aktörlerin katılım ortamında dekor gibi bulunmaları anlamına geleceği, buna da katılım denilemeyeceği zaten çok açıktır.

Etkin ve nitelikli katılımın koşulları

Kavram üzerinde yaptığımız tartışmalarla bu düşüncenin; demokrasiyle, eşitlik, hiyerarşisizlik ve özgürlük (özgür davranan bireyler arası etkileşim) ve zorunluluklardan ötürü değil de anlamı kalmadığı zaman terk edilebilen bir beraberlik ortamına dair bir kavram olduğunu da söylemiş bulunuyoruz,

Ancak katılımın gerçekten etkin ve nitelikli, olabilmesi, katılımcıların katılmaya devam etmesinin anlamı olması ve neredeyse toplumsal süreçlerde belki de bütün politik süreçlerde uygulanabiliyor olmasının koşulları/ ön koşulları nelerdir? Neler olabilir? Bu soru üzerine durmak ve biraz açmaya çalışmak yararlı olacak gibi duruyor. Belki şu tür sorularla başlayabiliriz:

Katılım için ideal bir büyüklük söz konusu mudur? Katıldığımız topluluğun ya da katılım konusunun çapı genişledikçe katılım olanağının güçleşmesi durumunda, ne yapılabilir?

(İdeal) katılım için katılımcıların her birinin birbirlerinin meramını anlayana kadar yüz-yüze konuşma ve tartışma olanağı bulduğu [pozitiflerin (pro) ve negatiflerin/ karşıtların (con) ortaya konulduğu] ve bunun sonunda ortaya çıkacak durum/ kararda herkesin katkısının izi/ etkisi olabileceği bir beraberlikten söz ediyorsak, (beraber olanların kimliklerine/ niteliklerine/ tarihlerine ve konunun gerektirdiği duyarlıklara göre farklılıklar olabilmekle birlikte) katılanların sayısının bir üst limiti olabileceği açıktır.

Aynı biçimde konular bakımından da (ortak ilgi ve deneyim alanında olmak, belirli bir düzeyin üzerinde uzmanlık gerektirmemek vb.) bir sınır olabileceği  kesindir.

Peki, bu sınırların üzerine çıkılması gereken durumlarda ne yapılabilir?

Bazen işlevsel bir karar alabilmek ve onun uygulanabilir olması için tartışılması/ üzerinde konuşulması gereken ayrıntı sayısı çok fazla olabilir. Ege polislerinde belki bütün kent toplumu, kenti ilgilendiren kararların alınmasına katılabiliyordu ve bu kadar çok insanın tartışmasına elverişli mekanlar (buleterion veya amfi biçimli yerler, agora-stoa vb.) her kentin bir parçası haline gelmişti. Bununla birlikte bu meclislerde, evde işleri yapan kadınlar yoktu. Kentteki üretimi yapan köleler de yoktu. Kısaca “katılımcıların bu gündelik politikayı yapmaya zamanları vardı” diyelim. Yine de bu meclislerin yılda en çok 100 civarında toplandıklarını ve alınan kararların da çoğu kez yeniden tartışılması ve sürekli düzeltilmesi gereken nitelikte olduğunu biliyoruz.

Kaldı ki bazı kararlar niteliği gereği hem o sorunun tarihini/ gelişmesini izlemiş olmayı veya teknik olarak o konuda donanımlı olmayı (birçok durumda uzmanlığı) gerektiriyor olabilir. Ya da şöyle sorabiliriz: Katılımın gerçekleşmiş olması için orada bireysel olarak bulunmak her durumda gerekli mi/ anlamlı mı?

Doğrudan katılımın sınırları

Bu durumlarda, karar çevresinin büyüklüğü, niteliği ve zaman kullanma serbestliği/ olanağı ile birlikte, “katılınılan” konunun nitelikleri/ özel ayrıntı gereksinimleri vb. arasındaki ilişikler bakımından ne düşünülebilir?

Bir toplum içindeki (ya da mahalle veya kent, ya da bir protesto hazırlığındaki vb.) bireylerin katılımı ile ilgili bütün örnekler “doğrudan katılım” ya da herkesin kendi adına bulunmasıyla sağlanan katılım örnekleriydi. Demokrasi bakımından da bu durumu “doğrudan demokrasi” olarak adlandırabiliriz. Ancak doğrudan demokrasiyi veya katılımı her zaman sağlayabilir miyiz, daha da önemlisi sağlamalı mıyız?

Katılım düşüncesi bakımından bunun kritik bir soru olduğu söylenebilir.

Çeşitli nedenler ve gerekçeler dolayısıyla katılamadığımız her durum için “temsil edilme” ya da “temsilci bulundurma” gibi bir alternatif üzerinde düşünmek gerekecektir. Bunu da adını koyacak olursak temsili katılım ya da temsili demokrasi nasıl bir şeydir? Anlamı yararları ve doğabilecek sakıncalar ya da kabul edilmesi güç olabilecek durumlar neler olabilir?

Topluluk veya sorun kapsamı genişledikçe, belirli bir eşikten sonra daha önce de kısaca değindiğimiz gibi iki yol izlenebilir:

i) topluluğu veya kapsamı, parçalara ayırarak küçültmek veya
ii) daha üst ölçekler için benzer karar alma yapıları tanımlayarak, o düzeyde/ kademede veya “üst yapıda” genişlemiş toplumunun bütün bireylerinin temsilcileriyle, elleçlenmesi gereken konuyu, bütün boyutlarıyla veya tam kapsamıyla ele almak.

Önce bu durumları kısaca karşılaştıralım. Küçük yerel birimler seçeneğinde, şu tür sorunlar belirebilir:

Karar çevresinin boyutları

Karar çevresinin küçük (ve yerel) kalması ve doğrudan demokrasinin tam olarak uygulanması durumunda, topluluk kendi içinde giderek yakınlaşarak ve heterojeninkilerini törpüleyerek beraberliği pekiştirirken, benzeri başka birimlerden de uzaklaşmış olacaktır. Bu, bir anlamda küçük grup içinde homojenleşme ve diğer birimlerden uzaklaşma anlamına gelecektir.

Her küçük birimde alınan karar (eğer bütünleştirilmesi gereken bir parça niteliğindeyse) daha sonra nasıl birleştirilecek ve bu daha büyük birleştirici yapının işleyiş kuralları nasıl belirlenecektir? Ya da hiçbir zaman daha üst ölçekler/ boyutlar/ dünyanın geri kalanı için hiç bir düşünce geliştirilmeyecek midir?

Küçük temel birimlerden başlayarak daha büyük toplum kesimleri ve daha büyük ölçekli sorun kapsamı için temsili bir sisteme geçildiğinde ise temsilciler düzeyi için:

Küçük toplum biriminde, temsilciye devredilen sorunlar için bir uzaklaşma ve giderek o düzeyle ilgili bütün boyutlara karşı bir yabancılaşama belirirse,

Temsilciler kendi temsilcilik düzeyleri bakımından bir uzmanlaşma elde eder ve küçük birimler de temsilcileri uzmanlaşacağı için o konularla ilgilenmeyi keserlerse sorunlu bir durum belirmeyecek midir? Bu uzmanlaşmaların hem tabandaki kitle hem temsilciler için avantajlı ve dezavantajlı sonuçları olacaktır.

Karar çevreleri/ demokrasiler doğrudan olmaktan çıkıp çeşitli kademe ve düzeylerdeki temsili üst yapılara doğru genişledikçe, bu kademeler arasında doğal olarak bir hiyerarşi belirmeye başlamayacak mıdır?

Daha ileri gitmeden önce hemen belirtilmesi gerekir ki katılımın doğrudan ya da temsilciler eliyle olması, kendiliğinden katılımın değerini veya anlamını/ etkinliğini değiştirmez (ya da değiştirmeyebilir). Katılım her iki seçenekte de temsil edilen-temsil eden arasındaki iletişim ve etkileşimin niteliğine ve özenine göre) her durumda sağlanabilir. Ancak bu farklı kademlerdeki katılımların hem işlevleri hem de anlamları bakımından bazı farklılıkları olacaktır.

Bu özellikleri tartışmaya devam edeceğiz.

Plastik meselesinde yeşil yıkamalar

Yeşil yıkama yani greenwashing son dönemlerde neredeyse her türlü alanda çeşitli şirketlerin başvurdukları bir kandırmaca. Firmalar, kimi zaman ürettikleri ürünler üzerinden, kimi zaman bazı STK’ler aracılığıyla, kimi zaman da kamu kurumları üzerinden bu yeşil yıkamayı gerçekleştirebilir.  Ayrıca kendileri de doğrudan herhangi bir kurum/kuruluşu kullanmadan reklamlar aracılığıyla yeşil yıkamaya başvurabilir. Bazı şirketler logo seçiminde bile yeşil yıkamanın nadide örneklerine yer verebilmektedirler. Plastik endüstrisi ve plastik ambalaj kullanımı ile karlarını maksimize eden ve bu nedenle plastik ambalaj dışı alternatiflere yönelmekten imtina eden şirketler de enerji ve inşaat sektöründe olduğu gibi yaygın olarak yeşil yıkamaya başvurabilirler.

Doğa dostluğu ya da çevrecilik gibi katma değeri yüksek etiketler üzerinden yeşil yıkamanın nasıl yapıldığının en güzel örneklerini “şu kadar ağaç diktik”, “şurada şunun aracılığıyla şöyle orman yaptık”, “şu kuruluşlarla birlikte şu girişime üye olduk” gibi reklamlardan anlayabiliyoruz.

Tabii bu noktada bu işlere aracılık eden STK’lerin kaynak bulamama meselesini bahane olarak sunmaları, ya da “bu şirketleri doğa içi alışmaya zorluyoruz” gerekçeleri olduğunu eklemekte fayda var. Geçtiğimiz günlerde katıldığım bir toplantıda, Prof. Dr. Nesrin Algan hocanın da dediği gibi artık STK’ler fon kovalayan birer proje ofisine dönüşmüş ve bu gerekçeleri de adeta yeşil yıkamayı kurumsallaştıran bir araca dönüştürmüş vaziyetteler. Bu durumun yarattığı en büyük tehlike ise çevre sorunlarına olan yaklaşımın yozlaştırılarak anlamsız ve etkisiz bir eksene kayması tehlikesi.

Çevrecilik, sloganlarla olmaz

Nitekim bu tehlikenin yarattığı yozlaşmanın belirtilerini sitelerine boy boy çevreci sloganlar yazan kirleticiler sayesinde kolaylıkla görebiliyoruz. Örneğin çimento üreten, üstelik bunu üretirken plastiği yakıt olarak kullanan bir fabrikanın yapması gerekenin bir STK ismi üzerinden, aleni olarak yeşil yıkamacılık yapmak olmadığı açıktır ancak bu çimento üretiminde ne kadar dioksin ve kalıcı organik kirleticiyi doğaya saldığını açıkça yazmak gibi bir yükümlülükten de onları kurtarıyor. Ayrıca “Saldığımız tonlarca karbonu diktiğimiz ağaçlarla yakalıyoruz” gibi bir yaklaşımla pişkinlik yapmalarına bile yardımcı olabiliyor.

Benzer şekilde fosil yakıttan enerji üreten bir firmanın dağıttığı takvimlerin üzerine koca koca harflerle “GERİ DÖNÜŞTÜRÜLMÜŞ KAĞITTAN ÜRETTİK” yazması, geri dönüşüm denilen şeyin nasıl da bir yeşil yıkamacılık aparatına dönüştüğünü gözler önüne seriyor. Yine tek kullanımlık plastik ambalajlar içerisinde içecek ya da deterjan satan firmaların belediyeler ve STK’lar üzerinden kıyı temizliği ya da atık analizi gibi ne işe yaradığı veya ne anlama geldiği bile belli olmayan işlere girişmesi temizlik kavramının yeşil yıkama için nasıl bir istismar alanı olduğunu gösteriyor. Oysa onlardan daha çok depozito sistemi için nasıl bir yatırım yaptıklarını duymamız gerekir. 

Yaygın olarak karşılaşılan yeşil yıkama taktiklerine gelecek olursak, herhangi bir şirket,

  • Plastik bir ürün üzerinde “%100 doğa dostu plastik” yazıyorsa
  • Bir ürünün üzerinde “bir kısmı geri dönüştürülmüş çöplerden üretildi” yazıyorsa (ki bunu en çok teknoloji ve tekstil firmaları gerçekleştiriyor)
  • Bir şirket “şu kadar okula plastik bağışlıyoruz” ya da “hastaneler bizimle renkleniyor” gibi işleri, yaptığı üretimin tanıtımından daha güçlü yapıyorsa,
  • Plastik üreten bir şirket “x STK’sı ile denizden şu kadar çöp topladık” gibi bir reklam yapıyorsa,
  • Bir şirket “sorun plastikte değil onu kullanmasını bilmeyenlerde, aslında plastik çevre dostu” diyorsa,
  • Bir kurum/kuruluş/şirket “plastiğin karbon ayak izi alternatiflerine göre daha düşük” diyorsa,
  • Bir kurum/kuruluş/şirket “sürdürülebilir koleksiyonumuz” reklamı yapıyorsa,
  • Herhangi bir denetim ya da güvenilir sertifikasyona sahip olmadan, ambalajlarına ekoloji, çevre, sürdürülebilir, parçalanabilir ya da bozunabilir ifadeleri kullanıyorsa,

Bilin ki kendisini aklamak için sizin çevreci hassasiyetlerinizi istismar ediyordur. Özellikle tek kullanımlık plastiklerle dünyayı en fazla kirleten şirketlerin yapması gereken şey STK’ler aracılığıyla çöp toplamak ya da uyduruk adlandırmalarla tüketicinin çevreci kaygılarını sömürmek değil daha küçük ayak izi olan üretim modellerine geçmektir. Siz siz olun yeşil yıkama kurbanı olmayın.

[Cadı Kazanı] 8 Mart’larda hatırlanan yüzde 50

1975’den bu yana feminist olarak sürdürdüğüm kadın hakları aktivistliği süresince, her yıl özellikle muhafazakar kesimde aynı söylem  yinelenirdi.  ”Kadınlar fıtratları nedeniyle eşit değildir”, “Kadın her şeyden önce annedir, eştir”, “Kadının yeri evidir” diyerek, eşitliği bedensel algılayan akıllar bile kutladı bu günü, kutlanacak ne varsa..

Balık hafızamızı bir yoklayalım. 

1975 yılında İlerici Kadınlar Derneği (İKD) ile başlayan kadın hareketindeki aktivistliğim, kadına karşı şiddetle mücadele için 1991’de kurulan ve  Türkiye’de ilk sığınma evini açan Kadın Dayanışma Vakfı‘nın 2000 yılında kurulan İris Eşitlik Gözlem Grubu‘nun kurucu üyesi ve MEDİZ‘in (Medya İzleme Grubu) bir üyesi olarak, bugüne kadar kaç arpa boyu yol gittiğimizin, eşit haklar konusunda elde edilen başarıların, feminist kadın örgütlerinin büyük çabası ve asla geri adım atmayan iradeleriyle kazanıldığının birebir şahidi olarak yazıyorum.

Medeni Kanun değişikliğinden Pembe Otobüs’e

AKP daha iktidara gelmemişken, kadın hareketinin yıllarca süren mücadelesi sonucu Medeni Kanun’da kadınlar için devrim sayılacak köklü değişiklikler yapılmıştı. AKP iktidarda henüz yeniyken, 2004’te Ceza Kanunu değiştirilip 2005’te yürürlüğe girdi. Kadını bir birey olarak görmeyen, eşitliğe aykırı birçok madde her iki kanundan çıkarıldı veya değiştirildi. 2012 yılında ise kadına karşı şiddet için Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun yürürlüğe girdi. CEDAW(*) gibi TC hükümetlerinin imzaladığı uluslararası sözleşmeleri saymıyorum bile..

Diyeceksiniz ki bu kadar yasa varken ve Anayasa’da bile kadın-erkek eşitliğine yönelik pozitif ayrımcılık öngörülmüşken, 2021 yılı 8 Mart’ına geldiğimizde hala her gün en az bir kadın katlediliyor, binlercesi ekonomik, psikolojik, fiziksel  şiddet görüyor. Çocuklar taciz edilip evlendiriliyorlar. 

Kanunlar, uygulanmak ve uygulanmasının en iyi şekilde denetlenmesiyle anlam kazanır ve hayata dokunur. Sadece kağıt üzerinde kalmaması için  siyasi irade ve kararlılık gerekir. Oysa en az 15 yıldır bu kararlılık ve iradeden eser kalmadı. Üstüne üstlük eşitliği Pembe otobüslere indirgeyerek, kadını toplumdan soyutlayıp eşitsizliği pekiştiren uygulamalara imza atıldı.

Aile içine hapsedilen kadın 

Adaletin yokluğu, yargı sistemine güvensizliği pekiştiren bir çok uygulama yaşandı. Yargıda bile kadına karşı ayrımcılık, kadına karşı şiddete cezasızlık ya da tutuksuz yargılamalar, ağır tahrik ve iyi hal indirimleri şiddet uygulayan erkekleri cesaretlendirdi. “Ahlak ve namus kavramları”, Demokles’in  kılıcı gibi sadece kadınların tepesinde sallandı.

Muhafazakar söylem, kadınları eve hapsedip aile kavramını yüceltirken, ailede kadına karşı şiddet “kol kırılır yen içinde kalır” sözleriyle pekiştirildi. İktidarın bir bakanının, Adalet Bakanı Bekir Bozdağ’ın Nisan 2016 da söylediği; “Aile içi şiddetin, kadınla erkek arasındaki uyuşmazlıkların, devletin bu kadar polisiyle, askeriyle, hakimiyle, psikoloğuyla ,sosyal çalışmacasıyla, uzmanıyla bu kadar kadınla erkeğin arasına girmesi ne kadar doğru?” şeklindeki açıklaması, bugünkü noktaya nasıl geldiğimizin açık beyanı .

2011’de dönemin başbakanı AKP için “Biz muhafazakar demokrat bir partiyiz” itirafıyla “Kadın” kelimesini ilgili bakanlığın bile adından çıkardı, kadını ailenin içine hapsetti.

Kadın ve erkeğin “geleneksel” rolleri, Sünni İslam referanslarıyla, bu rollerine uygun davranmasını sağladı. Kadınlar eşit ve bağımsız  bireyler olarak görülmediğinden, aileden bağımsız olarak kendi hayatlarını kurduklarında “uygunsuz” bir davranış kalıbına sokulunca, erkekler bu kadınlara her türlü eziyeti ve şiddeti , boşanmak isteyen, boşanma davası açan kadınları öldürmeyi kendilerine hak gördüler. Kadın katliamlarında bugün, en çok boşanan  ve boşanma davası açan kadınların olması sizce neden?

Erkek zihniyetli kadın vekiller

Zurnanın zırt dediği yer, geçtiğimiz günlerde AKP’nin bir “kadın” milletvekilinin yaptığı “kadınlara yönelik şiddetin abartıldığı hatta erkeklerin kadınlardan daha çok şiddet gördüğü” şeklindeki  traji-komik açıklamasıydı.

2020 yılında 300 kadının erkek şiddeti sonucu katledilmesi, demek ki abartılmamalı. Bu açıklamayı yapan ya da bu düşüncede olan muhafazakar  görüşteki bir “kadın” vekilin, bir erkeğin yerine mecliste olması sizce fark yaratıyor mu?

Yıllarca önce Kadın Adayları Destekleme DerneğiKA-DER’in kuruluş çalışmalarını yaparken bir  toplantıda bu düşünceyi dillendirdiğim için neredeyse afaroz edilmiştim. Oysa bunu söylememin nedeni, KA-DER in kurulmasına yol açan, rol modeli olan Emily’s List’in (**) kurucusu ile ABD’de yaptığım görüşmede -ki o sırada kendisi senatördü- bana söylediği; “ Emilys’t List’in sadece sosyal demokrat kadınlarla yola çıktığı, bunun muhafazakar kadınlarla olamayacağı” gerçeğiydi.

Olduğun gibi görünmek ya da göründüğün gibi olmak 

AKP, kadın erkek eşitliğine inanmayan bir siyasi parti olarak göreve geldiği ilk yıllarda, kadın hareketi ve AB sürecinin etkisiyle, asıl düşüncesini açığa vurmadı, söylemlerine niyetini yansıtmadı. Ancak 2010’dan sonra görünür bir şekilde kadın erkek eşitliğine inanmadığını beyan etti. Parti mensupları, kamu görevlileri, artık gerçek düşüncelerini söylemekten öte, Sünni İslam’a uygun olduğu savunusuyla hukuk devleti  olduğumuzu unutup, bu söylemi haklı göstermeye çalıştılar.

2016 yılında kurulan “Aile Bütünlüğünü Olumsuz Etkileyen Unsurlar İle Boşanma Olaylarının Araştırılması için Alınması Gereken Önlemlerin Belirlenmesi Amacıyla Kurulan Meclis Araştırma Komisyonu”nun raporu, bu komisyonun kurulma nedenindeki ana niyetini kısa süre sonra ortaya çıkaran kararlara imza attı:

Aile içinde şiddet vakalarında zorunlu danışmanlık ve arabuluculuk uygulaması aslında “kocandır döver de sever” anlayışının bir anlamda modern versiyonuydu. Bu rapordan sonra, aklıma geldiğinde bugün bile kanımı donduran AKP’nin meclise getirdiği (2016) TCK’nın “çocukların cinsel istismarı başlıklı” 103. maddesinin değiştirilmesine yönelik verilen bir önerge vardı ki bu düşüncenin sonuçlarını hep birlikte gördük yaşadık. Neydi bu önerge hatırladınız mı?

”Çocuklarla cinsel ilişkide “rıza” aranabileceği ve böyle durumlarda istismara uğrayan çocukların istismar edenle evlendirilmeleri durumunda failin cezasının ertelenmesi ve beş sene sonra düşmesine” dairdi ve kadın örgütlerinin mücadelesiyle yasalaşması engellenmişti.

‘Toplumsal değerlere uygun’

Aynı rapor için MHP’nin “Aile müessesesini güçlendirmek için” verdiği araştırma önergesinde şu cümleler yer alıyordu:

“Ülkemizde giderek sosyal bir sorun halinde gelen evlenme oranındaki azalış buna karşın aile içi şiddet ve beraberinde getirdiği boşanma oranlarındaki artış bizleri bu konuda daha duyarlı olmaya ve bu sorunların nedenlerini araştırmaya, çözüm önerileri geliştirmeye itmektedir.

Medeni Kanun başta olmak üzere uygulanmakta olan kanunlar (örneğin: Ailenin Korunması ve Kadına Yönelik Şiddetin önlenmesine Dair ’20 Mart 2012 tarih ve 28239 sayılı Kanun’ ve diğer yönetmeliklerin yeniden gözden geçirilerek kendi toplumsal değerlerimize uygun hale getirilmesi gerekmektedir.”

“Toplumsal derken herhalde “erkek” değerleri kastediliyordu ve nalıncı keseri hep erkeklerin elinde olduğu için bu “değerlerin” gereği olarak kadınların katli vacip oluyordu.

Yaşadıklarım ve şahit olduklarım dışında bu örnekleri o kadar çoğaltabilirim ki ansiklopedi olur ve bu ansiklopedinin her sayfasında bir kadının ölüm ilanına rastlarsınız. 365 günde 300 kadının katli ilanı!

Erkek pandemisi için aşı çalışmalarını ilan edip uygulayacak  siyasi kararlılığın özlemiyle….

*

*CEDAW: Kadınlara Karşı Her türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesi (Kadınların Anayasası olarak anılır)
**Emily’s List: Demokrat kadın adayların seçilmesine yardımcı olmayı    amaçlayan bir Amerikan siyasi eylem komitesidir (PAC).1985 yılında Ellen Malcolm tarafından kurulmuştur.

Olanca kötülüğün, karanlığın içinde her şeye rağmen ışık vardır ve ışığa zaten en çok ‘karanlık zamanlar’da ihtiyaç duyarız. Her doğum bir mucize, her insan yeni bir başlangıçtır ve insanlar bir araya gelip ortak eylemde bulunabildikleri sürece umut da vardır. Dünya sevgisini mümkün kılan, içinde yaşadığımız dünya için sorumluluk alıp ortak eylemde bulunma yetimizdir.” (Hannah Arendt) 

Ataerki mi erkek egemenliği mi?

8 Mart Dünya Emekçi Kadınlar Günü’nü henüz geride bırakmışken, sözcük olarak ataerki‘nin kültürümüzde erkek egemenliği anlamına gelip gelmediği hakkında birlikte düşünelim istiyorum. Gerek feminist mücadelenin erkek egemenliğe karşı belli kazanımlar elde etmesi gerekse dilimizdeki ‘ata’ sözcüğü’ ile ‘biz kadınları da kastediyoruz’ söylemi neyi ifade ediyor? Ancak erkek egemenliğini (patriyarka) gerontokrasiden ayrı ele almak mümkün mü?

Dil kültürün yansıması olduğuna göre; toplumsal normların da yansımasıdır. Patriarki sözcüğünün Türkçe karşılığı erkek egemenliğidir. Çeşitli kaynaklarda bu kavram eski Yunanca da pater sözcüğünden türediği ve baba soylulukta aile kurumunu yöneten anlamını taşıdığı belirtiliyor. Elbette din kurumunun erkeğe yüklediği koşulsuz saygı ve liderlik, erkeğin sözünün dinlenme otoritesinin normal görülmesi de anlamı perçinliyor. Çünkü yaratılış hikayesinde dahi kadın erkeğin kaburga kemiğinden yaratıldığı şeklindedir. Benzer şekilde sosyolog ve feminist Christine Delphy Patriarki sözcüğünün Sankristçeden türediğini ve babanın yönetimi anlamına geldiğinin altını çizerek aile kurumuna işaret eder.

Roma Hukuku’ndan bu yana bir arpa boyu yol

Ülkemizde hala aile hukuku konusu kadınların hakkından erkek kardeşleri için hakkından vazgeçmesi gibi geleneksel normlara dayanan “kadını kocası doyurur” anlayışı hakimdir. Bu, aile hukuku uygulamalarında, hakim kararlarında hala görülebilmektedir.  O bir kaşık yemek için dahi  “kaşık düşmanı” görüldüğümüz ortadadır.

Kısacası mülk ve mülkü yönetme hakkında da yeryüzündeki toprakların ancak % 5-15’i kadınlara ait olduğuna göre Roma Hukuku’ndan bu yana pek de yol kat edildiği söylenemez. Mülkün erkek üzerinden tanınması kültürümüzde o kadar yer etmiş ki; daha geçen hafta  genç bir çiftin mülk edindiği bir arazi için ‘hayırlı olsun’a gittiğimizde dikkat ettim, 10 kişiden sadece biri kadına da da ‘hayırlı olsun’ dedi. Diğer hepsi erkeği esas aldı. Sanki kadın orada yoktu, hiç emek koymamıştı… Kadın çay yapıp getirip götürme işlerini yapmaktaydı ziyaretimiz boyunca. Oysa grupta herkes yüksek tahsil yapmış dünyayı gezmiş kadın ve erkeklerden oluşuyordu.

Marksist ekonomi ailenin politikleşmesi ve özel mülkiyetin kökenini analiz etse de kadınlara erkekler tarafından tahakküm edildiğini açıkça belirtmez. 1960’larda gelişen ikinci dalga feminizmiyle özellikle radikal feministler öncülüğünde erkek egemenliği sarsıldı. Kadınlar kamusal alana çıkma yönünde doğum kontrol hakkı, kreş hakkı, çalışma ve mülk edinme hakkı gibi özellikle ekonomik alanda çeşitli kazanımlar elde ettiler. Bu durum yalnızca babaerke değil, aynı zamanda koca erke, erkek kardeş erkine vb kısacası erkek egemenliğine net bir karşı çıkıştı. Örneğin Virginia Woolf’un Tree guınas ve Kendine Ait Bir Oda kitapları da genel anlamda erkek egemenliğine bir isyandır aslında. Çünkü Woolf kapitalizmin babaerkiye yaslandığını ilk görenlerdendir.

Erkek egemenliğinin oluşumu

Tarih araştırmacısı Gerda Lerner’in 1986’da yayımlanan tarihsel bir klasik olan Patriarkinin Yaratılması (The Creation of Patriarchy) kadınların 5000 yıldan fazla erkek egemenliği altında olduğunu belirtir. Bunun kültür, gelenek görenek, kurumlar (başlıcası din) vasıtasıyla kuşaktan kuşağa taşlaşarak aktarıldığının altını çizer.  Lerner aynı zamanda erkek egemenliğinin yerleşmesi için kadınların da desteğini aldığını belirtir. Bugün Anadolu’da geleneksel aile yapısında hala kadının yargılanmasında ataerkil çembere kadınlar da dahildir. Hatta çok uzağa gitmeye gerek yok kentte işlenen kadın cinayetlerine “O kadın da öyle giyinmeseymiş. O saatte sokakta ne işi varmış” söylemine kadınlar da ortak olmaktadır. Bu durum da ataerkinin o taşlaşmış yapısına bir taş daha koymaya devam etmekte olduklarının farkında değiller.

Jean Jacques Rousseau 1762’de Toplum Sözleşmesi’nde, erkeğe ayrıcalıklı bir statü düşünürken kadını pasif bir aile öznesi olarak yansıtmıştır. Sürekli vurgulama ihtiyacı duyduğum bir sözümü yineleyeyim. Ayrıcalıklı grup ayrıcalıklarının sürekli çevresinde dolaşıp onu korumaya çalışır. Paris Komünü’nde de erkek egemenliği kadınların tüm bu talepleri görmezden gelmeye çalışmadı mı? Hatta İspanya İç Savaşı’nda kadınlar cephe gerisine dikiş nakış bakım emeği için gönderilmeye çalışılmadı mı? 

Ataerkinin gerontokrasi ile bağı 

Toplumsal ekoloji felsefesinin kurucusu Murray Bookchin hiyerarşileri antropolojik açıdan ele aldığı Özgürlüğün Ekolojisi kitabında erkeğin kadın üzerindeki tahakkümünün ilk ortaya çıkan hiyerarşik ilişki olduğunun altını çizer. Sonra da gerontokrasi gelmektedir. Ataerki tarihsel ve antropolojik araştırmalara göre geç Neolitik çağdan bu yana erkeklerin kadın beden ve emekleri üzerinde tahakküm kurması demektir. Oysa insanın toplumsal bir varlık olması nedeniyle her şeyin toplumsal olarak şekillendiğini düşünürsek erkeklik ve kadınlık halleri de toplumsal değer yargıları ve toplumsal iş bölümüyle şekillenmektedir.

Çeşitli kaynakların da belirttiği gibi şu bir gerçek ki dünyada erkek egemenliğinin en güçlü olduğu bölgelerden biri Ortadoğu‘dur. Aile meclislerinde kızının cezalandırması hatta öldürülmesiyle namusunun temizlenmesi onayını sağduyusu onaylamasa da diliyle kadınlar da onaylamaktadır. Gerontokrasi yaşı ve hayat deneyimi fazla olanın genç birey/ler üzerinde kurduğu tahakküm olduğuna göre, yaşı büyük kadının genç kadın üzerindeki tahakkümü de göz ardı edilemez. 

Ataerki soy erkek kökenli olduğu için erkeği çağrıştırsa da gerontokrasiyle yakın bağı vardır ki atanın kadın da olabileceğine inandıran bir Anadolu kültürü vardır. Örneğin atalık tohum, atalarımız kurtuluş savaşında şöyle savaştı vb. Bu örtük adı bile olmayan ata sözcüğü içinde var mıyız gerçekten? Sanki partner (eş, sevgili, flört), erkek kardeş, amca, dayı, hatta erkek çocuğumuz dahi erkek egemen söylemden cesaret alıp üstümüze gelmiyor mu? Annesini kız kardeşini ‘namus’ temizlemek için ya da başka nedenle öldüren erkekler nereden güç alıyorlar?

Sonuç yerine

Gelişmiş kapitalist ülkelerde kadınlar haklarını elde ettikçe erkek egemenliğinin geçmişte kaldığı söylenir. Ancak oralarda dahi hala ücret eşitsizliği, özel ve kamusal alanda erkek egemen sistem hüküm sürmekte. Ataerki sözcüğü feminist anlamda eşitsiz cinsiyet ilişkisini vurgulasa da erkek otoritesi ve erkek egemenliği demektir. Fakat topraklarımızda ataterkiyi bilinçsiz olarak destekleyen kadınların sayısı da fazla. Burada öğretilmiş kadınlık devreye giriyor. Çünkü kendi gerçekliklerinin farkında olma cesaretleri yok.  Dolayısıyla öğretilen kadınlık rollerinin gereği bir dizi kararı onaylar görünebiliyorlar.

Toplumsal tahakkümle birlikte ortaya çıkan hiyerarşiler, tarihsel iş bölümüyle kemikleşti. Nasıl buğdayın evcilleştirilmesi ‘Mezopotamya’da bir kadının çevresine saçmasıyla dünyaya yayıldı’ söylemi kadına herhangi bir özgürlük alanı açmıyorsa  ‘Atalarımız yoğurdu dünyaya armağan etmiş’ denilince kime paye biçiliyor? Kadınların bedenleri ve emek birikimleri üzerinden vücut bulan patriyarkal modern kapitalizmdeki toplumsal normlar içinde dilin önemi büyük rol oynuyor. Partiyarka-ataerki farkı bu yüzden önemli!

[Çocuklar için Yeşil Kitaplar] Su Kardeşler: Dayanışma hepimize lazım

Babam hep derdi ki; “su insanı dinlendirir”… Akgün İlhan’ın Açık Radyo’da ‘Sudan Gelen’ programına konuk olan psikolog Anna Maria Genovesi’nin de söylediği gibi “akan su sesi gevşememizi sağlar, stres seviyemizi azaltır ve ruhumuza iyi gelir.”[*]

Peki, bizi dinlendiren, rahatlatan suyun kendisi yorulur mu? Süleyman Bulut’un yazdığı, Gözde Bitir’in resimlediği ‘Su Kardeşler’ kitabında anlatılanlara göre, evet! Nasıl mı? Haydi, kitaba kulak verelim.

Zor günlerde ‘su dayanışması’ 

Küresel ısınma tüm gezegenin baş dertlerinden… Artık mevsimler birbirine karıştı, kışta baharı yaşayabiliyoruz. Yazlar kavurucu sıcaklarla geçiyor. Karlar, yağmurlar, artık dünyamıza çok daha az uğruyor. İşte, böyle güneşin tüm dünyayı kavurduğu, yağmur bulutları şöyle dursun, gölgesiyle bir parça serinlenebilecek bulutların da gökyüzünde görünmez olduğu sıcak bir yaz mevsiminde, Su Kardeşler çok zor günler geçirmişler. Su Kardeşler kim mi? Hemen söyleyeyim efendim! Hatta en küçüğünden, en büyüğüne sıralayayım sizlere: Deresu, Irmaksu, Gölsu, Nehirsu, Denizsu ve Okyanussu. Tam altı kardeş! İşte bu su kardeşler, o kavurucu yaz mevsiminde terleye terleye, sularını kaybede kaybede çok yorgun düşmüşler, akamaz olmuşlar, küçüldükçe küçülmüşler. Peki, o özlemle beklenen yağmur bulutları gelene kadar nasıl baş edebilmişler bu yakıcı sıcaklarla? Cevabı çok basit: Kardeş dayanışmasıyla! İşte, Su Kardeşler kitabında bu dayanışmanın öyküsünü okuyacaksınız, sevgili okurlar.

Cinsiyetsiz kardeşler

Su Kardeşler, yalnızca dayanışmayı değil, doğada her canlının, her unsurun nasıl da birbirine görünür, görünmez bağlarla bağlı olduğunu, çevresel sorunların nasıl yaşamın kaynağı olan su varlıklarını ve ona bağlı olan tüm unsurları tehlikeli biçimde etkilediğini sade ve akıcı, yer yer de masal diline yaklaşan bir dille anlatıyor. Kitaptaki en güzel noktalardan biri de, hikayenin cinsiyetsiz bir şekilde tasvir edilmesi. Altı kardeş birbirlerine ‘abla’ veya ‘ağabey’ diye değil yalnızca ‘kardeşim’ diye hitap ediyor. Böylelikle kitapta, hacim olarak küçük, büyük tüm su varlıkları arasında bir nevi iktidar ilişkisi kurulması tehlikesinde kaçınılmış oluyor.

Kitapta bayıldığım bir diğer nokta daha var ki; o da şu: Küresel ısınma ve su varlıklarının tehlike altına girmesi denilince, gözümüzün önüne çoğunlukla minicik bir buzul parçasının üzerinde hayatta kalmaya çalışan kutup ayısının görüntüsü gelir. Neredeyse, küresel ısınma ile özdeşleşmiştir bu görüntü. Oysaki çevresel felaketlerden hiç fark etmediğimiz, ciddiye almadığımız canlılar da öyle olumsuz etkilenebiliyor ki! Mesela, Gölsu’nun kurumaya yüz tutması, onun sularından beslenen kurbağa yavrularının, midyelerin; etrafındaki otların da yaşamlarını riske atıyor. Kurbağa yavrularını, midyeleri ve otları da unutmayan Süleyman Bulut’u tebrik ediyor; Su Kardeşler kitabını keyifle okumanızı diliyorum.

 

*

Künye

Yazan: Süleyman Bulut

Resimleyen: Gözde Bitir

Yayınevi: Can Çocuk

Yayın Yılı: 2018 (6. Basım)

[*] Sudan Gelen, Su ve insan psikolojisi: Anna Maria Genovesi ile söyleşi

 

Aditya Sahadevan: Eko-kaygımı yazılarımla eko-aktivizme dönüştürdüm [İklim Kuşağı-20]

Aditya Sahadevan, Hindistan’dan 21 yaşında bir iklim aktivisti. Aynı zamanda bir yazar ve çevre hukuku öğrencisi. Aditya, birden fazla çevre kuruluşunda iletişimden sorumlu ve içerik üretiyor.

Eko-kaygıdan mustarip olduğu için yazılarıyla kaygısını aktivizme dönüştürüyor. Son zamanlarda da iklim değişikliği ile ilgili bir yazı yarışmasını kazandı.

‘Röportajımız bile yaklaşık 0.7 gram CO2 yayıyor’

Atlas: Nasıl iklim aktivisti oldunuz?

Aditya: Bilerek ve bilmeyerek çok fazla karbondioksit yaydığımızı fark ettiğim 8’inci sınıftan beri iklim değişikliği eylemi ve farkındalığına dahil oldum. Sadece iklim değişikliği farkındalığını alevlendirmek ve bundan bahsetmek için seninle yaptığımız bu röportajımız bile yaklaşık 0.7 gr karbondioksit yayıyor.

Bu, benim için yegâne nedenlerden biri. Mikro emisyonlarımız minik gibi görünebilir ancak daha büyük resimde arkasında dev bir ayak izi bırakıyor. Farkındalık yaratmak için eko-kaygımı ve yazma tutkumu harmanladım ve bu şekilde bir iklim aktivisti oldum, bu amaca daha fazla dahil oldum ve buna daha fazla bağlandım.

Aditya Sahadevan
Aditya Sahadevan

‘Kaygımı eyleme dönüştürüyorum’

Herhangi bir iklim adaletsizliğine tanık olduğumda veya iklim değişikliği konusunda güvensizlik hissettiğimde çok hassas, duygusal ve uyuşmuş hissediyorum, ama oturmayacağım. Bunu eylemlere dönüştürmek için elimden gelenin en iyisini yapacağım çünkü oturmak ve ertelemek için zaman yok.

Zamanımın dörtte üçünü yazmaya, yaymaya, iklim değişikliği üzerine konuşmalar yapmaya adadım. Beni daha fazla yeşil çözüm benimsemeye iten bireysel eylemin gücüne inanıyorum,

Yeşil ve iklim dostu çözümleri araştırmak çok küçük yaşlarımdan beri bir tutkumdu. Bu benim devam etmemi sağladı ve güçlendirdi. ‘İklim Devrimi için İklim Çözümü’ benim mantramdır.

Peki çevre hukuku okumaya nasıl karar verdin, gelecekte ne yapmak istiyorsun?

Sessizlerin sesi olmak için çevre hukuku okumaya ve eko-adalet sağlayarak adaletsizliği sorgulamaya karar verdim. Dava, iklim değişikliğinin etkilerini hafifletmede çok önemli bir rol oynar. Bu kararım tüm toplumun çıkarı adına yapılmış bir tercihti.

Daha önce, amacım bir devlet memuru olmaktı, ancak yaygın ve gülünç siyaset şekli kararımı değiştirmeye yöneltti. Eğer onların emirlerine veya onların kontrol ettiği iplere göre hareket etmezsek ya işten atılırız ya da ikincil bir mevkiye indiriliriz. Bu bozulmuş sistemde erimemi ve sessiz bir seyirci olmamı isterler. Tam kapasitem ve bağlılığımla çalışmama izin verilmezdi.

‘İklim adaleti benim için nihai hedef’

Sisteme olan güvenimi yitirmiştim, içimdeki his doruktaydı ve körüklenen eko-kaygım beni zor olsa da bu planı bırakmaya ikna etti. Ayrıca, anne ve babamın verdiğim karardan dolayı üzülmelerinden korktum, ama bırakmak zorunda kaldım. Memnun etmek için seçim yapmak istemedim. Bu alanda potansiyele ve tutkuya sahip olduğuma inanıyorum, iklim adaleti benim için nihai hedef.

Arkadaşlarımızdan bazıları tutuklandı, tehdit edildi veya sosyal medya hesapları farkındalık yaymaktan dolayı engellendi, ancak zihnimizi asla tutuklayamazlar.

Aditya Sahadevan
Aditya Sahadevan

Hükümetten talepleriniz neler ve şu anda ülkendeki iklim farkındalığının durumu nedir?

İklim değişikliği bilincinin dünyanın her yerinden herkese ulaştırılmasını sağlamak için halkla ilişkiler ve pazarlama rollerini üstlenerek uluslararası, ulusal ve bölgesel iklim değişikliği konferanslarının bir parçası oldum. Bazen pek çok insanı katılmaya zorlamak için onlara sertifika vermeye başvurmamız gerektiğini görmek üzücü oldu.

Katılımcıların toplantının sonuna kadar oturmaları için kullanılan bir pazarlama tekniği olarak kullanılmaktadır bu. Böylece günün sonunda, eve götürecek bir şeyleri olduğundan emin oluyoruz. Aslında başlangıçta ilgisizlik gösteren insanlardan güzel tepkiler alıyoruz ve bunu bir kazanç olarak görüyorum. İklim bilinci artık gündemde.

İklim bilinci gençlerin katılımıyla iyi bir hızla büyüyor ve birçok taban hareketi mantar gibi çoğalıyor. Birçok STK ve birey, kırsal veya uzak bölgelerde ve eğitim kurumlarında iklim eğitimi vermeye istekliler. Hükümete taleplerimden biri de okul müfredatına iklim eğitimini eklemeleri.

‘Zihniyetimizi asla tutuklayamazlar’

Arkadaşlarımızdan bazıları tutuklandı, tehdit edildi veya sosyal medya hesapları farkındalık yaymaktan dolayı engellendi, ancak zihniyetimizi asla tutuklayamazlar.

Bir başka üzücü şey de iklimle ilgili kriz geldiğinde, politikacıların bunu iklim felaketi olarak adlandırmaya hazır olmaması veya kötü iklim politikalarının sorumluluğunu üstlenmemesi. Ayrıca vatandaşların da suçlandığını görüyoruz. Kriz sırasında sadece birkaç ay boyunca gezegeni kurtarmakla ilgilenip, sonra yeniden özlerine dönüyorlar.

Hükümet, kalkınma amaçlı ormansızlaşma yoluyla yeşili tahrip etmeye hevesli, ancak çevre açısından devasa projelerin çoğunda hükümet, uzun ve kısa vadeli etkilerini ihmal ederek ormanı yıkmak için onay veriyor.

‘Mollem tehlike altında’

Son zamanlarda Goa‘da bulunan Mollem haberlerde yer aldı, Mollem zengin bir etkin biyolojik çeşitlilik noktası ancak şimdi tehlikede. Önerilen projeler çevreye duyarlı bölgelerden geçiyor. Demiryolu projeleri için yaklaşık 50 bin ağacın kesilmesi gerekiyordu. Buradaki çevre kanunlarının gevşemesinde siyasetin rolü şaşırtıcı.

ÇED 2020 bildirim taslağı, bu endüstriler ve projeler için izin alma sürecini zahmetsiz hale getirdi ve kamuya açık duruşmanın rolü 30 günden 20 güne indirildi. Hâlâ aktivistlerin ve medyanın baskısı altında olan hükümet, protestoyu yasaklamaya ve kısa vadeli bir çare olarak ağaç dikme etkinlikleriyle ağzımızı kapalı tutmaya hazır.

Hükümet bir altyapı projesi için binlerce ağacı kesmek, zengin flora ve faunayı yok etmek istediğinde protestoyla karşılaşınca şunu vadediyor: ‘5 bin ağaç dikeceğiz.’ Bu haksızlık, bu sadece protestoyu susturmak için yapılıyor ve çözüm bu değil.

Aslında, bu geleneksel veya yerli ormanın kendi zenginliği ve çeşitliliği olduğu için binlerce ağacın yeniden ağaçlandırma planı, ormansızlaşmanın vereceği zararı kapatmak için bir çözüm olmayacak. Ayrıca birçok tür evsiz kalırsa uyum sağlayamaz. Bu, ekolojik dengeyi tehlikeye atabilir ve bu türlerin nesli tükenebilir.

Yeniden ağaçlandırmayı kınamıyorum, ama ayrıca bu yerli ormanların karbon tutumu, yeniden dikilmiş ağaçların veya Miyawaki ormanlarının aksine o kadar yüksek ki, bu bile, bu planı neden desteklemememiz gerektiğini açıklıyor.

Doğal ormanın korunmasına ve mühürlenmesine izin verilmemeli, hiçbir saldırı yapılmamalı. Öyleyse bu ormanları ne pahasına olursa olsun korumalıyız ve hükümetin ekilmiş olanı göz ardı etmesine izin vermemeliyiz. Bu tür bir uygulamaya izin verilemez.

‘İklim ve kariyer hedeflerim iç içe’

2030’da kendini ve dünyayı nasıl görüyorsun?

Kendimi iklim aktivizmi ile ilgili birçok alanda hayal ediyorum. Beni yalnızca eko-kaygıdan mustarip ve gezegen için katıksız endişeden mustarip bir kişi anlayacaktır. Diğerleri ise bunu iddialı hedefler olarak adlandıracaktır.

Her neyse, bunu duyarsam, kızmayacağım. Tükenmişliklerimi normalleştiriyorum ve 2030’a kadar ulaşmak istediğim bu seviyeye ulaşmak için aktivizmi en üste yerleştiriyorum ancak iklim ve kariyer hedeflerime ulaşmadan sakinleşmeyeceğim. 2030 yılına kadar ulaşılacak iklim ve kariyer hedeflerim iç içe ve kendimi şu işlerde görüyorum:

  1. Yazar: Kendimi tam zamanlı bir iklim değişikliği aktivisti ve yazar olarak görüyorum, sözlerimle insanları güçlendireceğim ve son nefesime kadar vermeye devam edeceğim.
  2. Yeşil teknoloji yatırımcısı: Daha fazla iklim bilincine sahip işletmelere, yatırımcılara ve yenilikçilere ihtiyacımız var. Yeşil teknoloji işine yatırım yapacağım ve yenilikçi Yeşil Girişimler bulup finanse edeceğim. Çünkü devrim niteliğinde olan ancak parası yetersiz olan muazzam sürdürülebilir fikirlere sahip birçok kişi var.
  3. Çevre Avukatı ve Bakan: Benim gibi tutkulu bir kişi mekanizmaya dahil olursa, dava ve yasama sürecinin birçok değişikliği yönetebileceğine inanıyorum, bunu sağlam iklim eylem politikaları başlatmak ve uygulamak için kullanabilirim. Böylelikle bütçede iklim eylemi davaları için daha fazla fon sağlayacak. (Hindistan Hükümeti’nin iklim değişikliğine yönelik bütçe bölüşümü beni üzdüğünden, listenin en altında yer alıyor.)
  4. Vegan besin zinciri: Laboratuvar ve bitki bazlı etleri teşvik edeceğim çünkü tek başına diyetimiz küresel karbon emisyonlarının yüzde 15 ila 20’sine katkıda bulunuyor. Hindistan’da vegan gıda zincirleri kuracağım ve ülke genelinde veganlığı teşvik edeceğim. Bunun etik bir iş olduğuna inanıyorum.

Popülerlik veya kȃr için değil, sözlerimi yaymak için dünya çapında daha fazla bağlantı kurmak istiyorum.

Dünya liderlerine hitap etmek için bir platform verilseydi, onlara ne söylemek isterdin?

Harekete geçin, artık seçimlerde yaptığınız şeker kaplama açıklamalarınıza kanmayacağız. Kasıtlı veya kasıtsız eylemsizlik değil, eylem istiyoruz. Siz sağlam politikalar ve konferanslar başlatana kadar anlaşmayacağız. Güç, kâr ve zevk için açlığınızı durdurun, gezegenin eski bozulmamış halinden şimdi tehlikeli haline dönüşmesine yüzünüzü diğer tarafa çevirmeyin.

Sizden seçim yapmanızı istemiyoruz, değişmek istiyoruz ve önceliğinizi değiştirmenizi istiyoruz ve bu en sonunda gezegenin bozulmamışlığını geri kazanmaya yardımcı olacaktır. Sürdürülemez olan ama sadece gelişme adına romantikleşen gelişmeyi durdurun, oy aramayı bırakın.

Sürdürülebilir kalkınma talep ediyoruz. Diğer ulusları günah keçisi ilan etmeyi bırakın, iklim değişikliği küresel bir tehdittir ve ulusal güvenliğin üstünde olmalıdır. Hepimiz aynı çatı altındayız. Düzeltin ve iyileştirin.

Aşılar, salgınları önlemek için uzun vadeli çözüm değil, sürdürülebilir bir yol benimsemek çözümdür. Dünyanın en iyi endekslerinin zirvesinde olmak size hiçbir şey yapmama ve her şeyi yapma ayrıcalığını vermez, evet yapabilirsiniz. Ama lütfen bunu gezegenin iyileştirilmesi için yapın.

“Polis bizi tutuklayabilir, ancak orman yangını gibi yayılacak zihniyetimizi değil”

‘Hükümet fikirlerimizi bastırmak istiyor’

Grevleriniz için nasıl seferber oluyorsunuz ve gençler buna nasıl dahil oluyor ama en önemlisi, hükümetiniz Hindistan’daki iklim aktivistlerini nasıl algılıyor?

Gençlerin katılımı artış gördü. Hindistan’da polisin iklim aktivistlerine davranış biçimi, teröristlere gösterilen muameleyle eşdeğer. Gerçekten travmatize ediyor. ÇED 2020’de, fiziksel protestoların mümkün olmadığı ve Covid-19 ile ilgili kısıtlamaların getirildiği dönemde, dışarı çıkıp protesto edemedik. Bu nedenle, hükümete demokratik olmayan, anayasaya aykırı ve çevre karşıtı politikayı kaldırması için baskı yapmak için sosyal medyaya başvurduk.

Ayrıca, hükümetin bu feci taslağa karşı kitlesel bir protesto öngördüğünü ve zihnimizdeki ve ellerindeki kısıtlamalar nedeniyle kimsenin ciddi bir şekilde dışarı çıkamayacağı böyle bir dönemi hevesle beklediklerini düşünüyorum. Ama görünen o ki hükümet gelecekteki liderlerin sesini yükseltmesini istemiyor.

Bu dönem yine de birçok gencin aktivizme girmesine şahit oldu. Hükümet bizim fikirlerimizi bastırmak istiyor. Sosyal medya kampanyaları, bu karşı saldırı olarak sadece bir rahatlamaydı. Ön saflarda savaşan gençlerin liderliğindeki örgütler sansürlendi ya da yasaklandı, böylece varlıkları neredeyse hiç fark edilmedi. Ayrıca bu farkındalığın daha çok insana ulaşmasından korkuyorlar.

‘Gençliğimizi feda ediyoruz’

Hükümet bu acımasız taslağa karşı çevrimiçi dilekçelere misilleme yaparak, e-posta dilekçe bağlantılarını siteden kaldırdı, böylece daha fazla insan fark etmeyecek ve buna karşı çıkamayacak, böylece bu taslağı zahmetsizce uygulayabilecekti.

Biz gençler bu amaçla mücadele etmek için gençliğimizi feda ediyoruz ve birçok tükenmişlik yaşıyoruz ve iklim ihlalcileri ile mücadele etmek ve tutuklatmak için aralıksız savaşıyoruz. Burayı daha iyi bir yer haline getirmek için. İklim aktivistlerine gösterilen muamele iç karartıcı.

Gençlerin sesleri otorite sahibi kişiler tarafından boğulmakta ve kısılmaktadır. Ama başarısızlığa teslim olmayacağız. Sonuna kadar savaşıp protestolarımızı ve bilgiyi orman yangını gibi yayacağız. 

Hem bireysel hem de kurumsal düzeyde değişikliklere ihtiyacımız var.

Yaşadığımız bu iklim krizini durdurmak için neyin gerekli olduğunu düşünüyorsun?

Çok fazla gücümüz var ama insanlar bireysel eylemin gücünü küçümsüyorlar. Bu çok açık çünkü öyle olmasaydı, okyanuslarımız 8 milyon ton plastik ürünle kirlenmiş olmazdı, ne zaman birisi plastik bir şişe fırlatsa, bunun sadece bir tane olduğunu zannediyorlar. Ama ne yazık ki, 7 milyar insanın her biri bir şişe fırlattığında düşündükleri tam da buydu. Atmayarak bu düşünceye ters bir zihniyet kurabiliriz.

Sürdürülebilirlik evde başlar. Politikacıları her zaman suçlamak yerine, önce kendinize bakın ve sorun. Yeterince yapıyor musunuz? Aktivizminizde herhangi bir ikiyüzlülük unsuru var mı? Evet, politikacıları sorgulama hakkınız var ama güçlü değerlere sahip olduğunuzdan ve sadece kulis yapan bir ikiyüzlü olmadığından emin olun. Değişime şahit olmak istiyorsanız, önce değişim sizden başlamalı.

‘Güçlü çevre yasalarına ve hareketlere ihtiyaç var’

Ağaçlar, okyanuslar ve mavi balinalar gibi doğal karbon nötrleştiricileri korumak için ek çabalar sarf etmeliyiz. Toplumsal normların korunması için yürüyecek milyonlar var ama ne yazık ki iklimin sesini duyurmak için dörtte biri bile yok. Bu zihniyet canavarca. İklim değişikliği ırkçı veya türcü değil ve insanlar gibi ayrımcılık yapmıyor, herkes buna rağmen etkilenecek ve harekete geçmemiz gerekiyor. Bu zihniyetin yönünü değiştirmemiz gerekiyor, çünkü güçlü çevre yasalarına, taban hareketlerine yardım edecek ve uygulayacak tutkulu politikacılara ve kuruluşlara ihtiyacımız var ve iklim eğitimi de okul müfredatının bir parçası olmalıdır.

Hem bireysel hem de kurumsal düzeyde değişikliklere ihtiyacımız var. Yaşam tarzımız, iklim değişikliğine büyük katkıda bulunuyor. Moda, iklim krizini tetiklemede gizli ve korkunç bir rol oynamaktadır. Ayrıca uygun olmayan ıskarta ve tasarım hataları, eşyaların geri dönüştürülmesini zorlaştırıyor.

Ekoloji ve ekonomi de birbiriyle ilişkilidir, sürdürülebilir ve sağlam bir ekoloji, ancak herkese eşit ölçekte fayda sağlayacak ve herkes için bozulmamış yaşam koşulları sağlayacak bir ekonomi olarak garanti edebilir. Daha fazla iklime duyarlı bireylere, iş yerlerine ve kurumlara ihtiyacımız var.

‘Eko-kaygımı eko-aktivizme dönüştürüyorum’

Seninle ilgili küçük bir araştırma yaptıktan sonra diğer iklim aktivistlerinin çoğu gibi eko-kaygı yaşadığını görüyorum. Bu gerçekten büyük bir sorun. Lütfen bize bunun seni nasıl hissettirdiğini ve bununla nasıl başa çıkmanın yollarını bulduğunu söyler misin?

Panik aşılamak için değil, başkalarını toplu olarak iklim değişikliğiyle mücadele etmeye çağırmak için iklim değişikliğinin korkularını ve gerçeklerini böyle yazıyorum. Yazım aracılığıyla eko-kaygımı eko-aktivizme dönüştürüyorum ve iletişim kuruyorum.

İklim değişikliği hakkında okumadan veya farkındalık yaymadan geçen bir gün, tam bir üzüntüyle eşdeğer bir gündür. Ekolojik kaygı, diyetimden kişisel, mesleki ve fizyolojik değişikliklere kadar verdiğim muazzam kararların bazılarında beni etkiledi.

Yüksek eko-kaygıya sahip olmak stresli ve kesinlikle yorucu bir iş. İklim değişikliği hakkında çok daha fazla yazmak, yaymak ve araştırmak beni heyecanlandırıyor. Bu sayede eko-kaygımı konuşuyorum ve başkalarına korku ve gerçekleri ateşliyorum.

‘Çok hassas ve duygusal hissediyorum’

Benim üzerimdeki psikolojik etkisi devasa ve her şeye karşı bir güvensizlik duygusu, şüphe, umutsuzluk, çaresizlikle ilgili. “Yeterince zaman var mı?” gibi binlerce soruyla zihnimi bulandırıyor, yeterince yapıyor muyum, eylemlerim insanları etkiliyor mu? Ve sisteme olan güveninizi bile kaybettiğiniz zorlu bir durum çıkabiliyor. İklim güvensizliğine her zaman tanık oluyorum ve çok hassas hissediyorum, çok duygusal hissediyorum, uyuşmuş hissediyorum.

Hindistan’ın en son yayınlanan 2020 Çevre Etki Değerlendirmesi taslak bildirimi büyük bir çöküştü, bunaltıcıydı ve stresli bir zamandı, çalışmalarımı gerçekten etkiledi. Devamlı aktivizmle ilgilendiğim için kendime ve derslerime zamanım yoktu. Arkadaşlarım da destekleyiciydi. ödevlerimi yapmayacağımı bildiklerinden çok yardımcı oldular çünkü aktivizmle dolu olduğum için çok baskı altındayım.

Sırf 2020 ÇED taslağı kötü bir çevre politikası olduğu için, hükümete binlerce araştırılmış rapor ve itiraz postası göndermek ve (ayrıca hükümet o kadar sinir bozucuydu ki, 17 bin postadan yalnızca 100 postayı okuyacaklarını açıkladı. Demek istediğim, çoğumuz gece gündüz araştırdık ve boşa gitti) gezegen için iyi olmadığına ikna etmek zorunda kaldık, buna inanabiliyor musun?

Gezegeni korumak ve kararlarını değiştirmekle yükümlü çevre bakanlığı olan yasal organa tam anlamıyla konuyu öğretiyor ve yalvarıyoruz. Bu kötü Çevre politikası olmasaydı, bu olmazdı, bakanlık itiraz olarak 17 bin posta aldı. Sonra hızlı matematiğimi yapıyorum, bunun dijital olarak çarpıcı olmasının tek yolunun Covid-19 için dışarı çıkma düzenlemeleriyle sert bir şekilde dönüşü olduğunu biliyorum, bir e-postanın yaklaşık 10 gram karbondioksit yayması, yani 10 gram ile çarpılan 17 bin e-posta gibi hesapladığımı düşünüyorum. Bu istatistikleri hesapladığımda kaygı atağım ilerliyor.

İklim değişikliği konferansları binlerce kilogram karbondioksit yaysa bile, buna yenilenemeyen kaynaklardan güç alan ve karbon salınan dijital cihazlarımız aracılığıyla erişiyoruz. Ancak bu, farkındalık yaratmak için iyi bir amaç içindir ve dijital konferanslar, gerçek olandan çok az miktarda karbon ayak izi yayar. Burada iletmeye çalıştığım şey, bu tür konferans gibi iyi şeyler için karbon ayak izinin bile orada olduğu bir noktaya geldiğimiz.

Bu nedenle amacım bilerek ve bilmeyerek yaydığımız ürün veya hizmetlerin karbon ayak izi hakkında farkındalık yaratmak. Sıklıkla bu şekilde suçluluk duyuyorum: “Offf, 10-20 gram gibi olsa bile karbon ayak izi bıraktı bu, 7 milyar insan bunu yapıyorsa, daha büyük bir resim çiziyorsa, gerçekten sinir bozucu ve korkutucu.”

‘Karbon ayak izimi küçültmemin yolları’

Tek düşündüğüm, yaşam tarzı ve diyette değişiklikler yaparak çevreye zarar veren ürünleri veya gıda kullanımını keserek salınan karbonu etkisiz hale getirmek ve kişisel ayak izimi azaltmak. Bunlar karbon ayak izimi kontrol etmemin ve azaltmanın bazı yolları:

  1. Müzik streaming ve OTT platformları: Bu streaming bulut hizmetlerinin ikisinin de kullanımını değiştirdim. Bu kelimenin tam anlamıyla ortamı kaynatıyor. Netflix izlemek saatte 0,6 kg karbon salar. Streaming hizmetlerini yalnızca yeni şarkılara bakmak için kullanıyorum. Şarkı zaten favori çalma listenizdeyse, şarkıları indirmenizi kesinlikle tavsiye ederim çünkü şarkıları her tekrar oynattığımızda veya çevrimiçi yayınladığımızda karbon emisyonu yaratır. Bu yüzden indirmek ve çevrimdışı dinlemek daha iyidir.
  2. Ekran süresi: İnternette veya telefonda herhangi bir şey izlediğimde veya okuduğumda, onu zaman öldürme olmayacağından emin olacağım. Onu sadece üretken amaçlarla kullanacağımdan emin olacağım. Ayrıca, ekranın boyutu ve video veya içerik çözünürlüğünün kalitesi ne kadar büyük olursa, karbon emisyonu da o kadar fazla olur. Ayrıca telefonumu ekran açık bırakmayacağımdan da emin olacağım. Çünkü tasarruf edilen enerji, üretilen enerjidir.
  3. Gıda Atıkları: Yiyecek israf etmeyeceğim veya fazla yiyecek satın almayacağım ve atığın ya uygun şekilde bertaraf edileceğinden, böylece metan emisyonları açığa çıkacak ve iş gücü, kaynak ve besin olan nihai gıda ürünü, eğer onu israf edersek, boşa gidecek.İnsan nüfusu ve yoksulluğun artmasıyla birlikte, daha temkinli olmalıyız.
  4. Bulaşık Yıkama: Dikkatli bulaşık yıkama ciddi anlamda yapılması gereken bir iştir. Kullanmadan suyun serbestçe akmasına izin vermeyeceğimden emin oldum. Ayrıca kullanımda olduğunda veya çalışıyorsa hızı azaltın. Uygunsuz bulaşık yıkama, yaklaşık 500 gram ila 8 kilogram karbon emisyonu yayar. Bu yüzden bulaşıkları ılık suyla yıkamaktansa soğuk suda yıkamayı tercih ederim.
  5. Yürüme: Oldukça uzun da olsa her zaman yürümeyi tercih ederim. Ayrıca adımlarımızı sayan ve parayla kazandıran’Step Set Go’ adlı bir uygulamayı kullanmaya başladım. Bu uygulama daha fazla yürümem için beni motive ediyor, başkalarının bu uygulamayı kullanmasını tavsiye ederim. Yürüyüş aynı zamanda karbon emisyonu da yayar. Diyetimize bağlı ama her neyse, yürümek kısa mesafeler için araç kullanmaktan daha iyidir.
  6. e-postalar: Doğru bir e-posta alışkanlığı yaklaşık 20 milyon ton karbon emisyonunu azaltabilir. Bir e-posta yaklaşık 10 gram CO² yayar, e-postalarımızın çoğu önemsiz veya istenmeyen e-postalardır. İstenmeyen e-postalardan kaynaklanan karbon emisyonlarınızdan kurtulmak için aboneliğinizi iptal edin. Ayrıca, spam postaları görmek bile CO² salmına sebep olur, ancak yine de yapılması gereken şey, okumayacağınız zaman postalara veya haber bültenlerine abone olmayarak bir önlem almak gerekir.
  7. Şampuan Şişeleri: Zehirli, mikro plastik içerdiği ve plastik şişede olduğu için şampuan kullanımını durdurdum. Ve ayrıca bunların çoğu sonunda çöplüklere veya okyanuslara gidiyor. Ev yapımı olan toksik içermeyen doğal şampuanları kullanmayı tercih ediyorum. Bir şampuan şişesi yaklaşık 16 kg karbon emisyonu yayıyor.
  8. Diyet: Eko-kaygı beni diyetimde de değişiklik yapmaya ikna etmişti. Alkolsüz içecek, çerez paketlerinin kullanımını durdurdum. Ayrıca her zaman çelik bir pipet taşıyorum yanımda.
  9. SMSler: Bir metin mesajı yaklaşık 0,07 gram karbondioksit yayar. Ama bu büyük bir mesele değil. Ayrıca tamamen anlamsız olduğu için gereksiz bulduğum whatsapp gruplarından ayrılıyorum, onları okumuyorsanız, sadece grubun bir parçası olmak çevreye zarar verebiliyor. Grubun üretken olduğundan emin olun çünkü her mesaj gönderip aldığımızda CO² yayıyor ve grubu açsanız da açmasanız da karbon emisyonları yine de yerini bulacaktır.