Köşe YazılarıManşetYazarlar

Seks eğitimi ve aşk eğitimi

Bu yazıda yakın zamanlarda Netflix evreninde karşımıza çıkmış biri Türkiye biri de İngiltere yapımı iki diziyi karşılaştırmaya soyunacağım. Bahsettiğim diziler Sex Education ve Aşk 101!

Bu karşılaştırmamın dayanağı ise birbirlerinden çok farklı olsalar da iki dizinin de lise hayatı, bu hayata uyum sağlamaya çalışan öğrenciler, onların anne babaları ve öğretmenleri ekseninde şekilleniyor olması. Böylesi bir karşılaştırmayı çok daha ayrıntılı yapmak mümkün ama biz şimdi kısaca bir bakalım.

Sex Education

Daha önceki yazılarda içinde terapist olan diziler aldı başını gitti demişken, Netflix UK’de üçüncü sezonu yayınlanan Sex Education dizisi, iri mavi gözlerinden tanıdığımız Asa Butterfield’in canlandırdığı Otis’in, seks ve ilişki terapisti olan annesini (Gillian Anderson) gözlemleyerek edindiği bilgi ve birikimini, Moordale Lisesi’nde kendi gizli seks kliniğini açarak kullanmasıyla başlıyor.

Otis ve Maeve (Emma Mackey) kampüsteki eski tuvalette cinsel problemlerini konuşmak ve danışmak isteyen yaşıtlarını dinleyerek anlamaya ve çare olmaya, çare bulmaya çalışırlar.

Umut yerine kural ve kontrol

Bu gizli kliniğin ve onun çözdüğü sorunların getirdiği hafiflikle Romeo ve Juliet’in bir seks fantezi versiyonuyla duyguların şelale olduğu, hislerin itiraf edildiği bir yıl sonu gösterisinden sonra son bulan ikinci sezonun ardından yeni yayınlanan üçüncü sezonda ise bu özgürlük okul yönetimi tarafından kaldırılamamış, artık klinik kapanmış, yeni gelen müdüre Hope (Jemima Kirke), umut yerine daha çok kural, üniforma ve kontrol getirmiştir.

Dizinin içine iyice dalmadan önce şunun altını çizelim, Sex Education, yazarı ve yaratıcısı Laurie Nunn’ın ilk önemli projesi. The Guardian gazetesinde yayınlanan röportajında belirttiği üzere Nunn kendi lise seks eğitimini düşünerek bu dizi fikrine karar vermiş, yani aslında lisede olmayan seks eğitimini düşünerek kendi işlerini kendi görmeye çalışan gençlerin biraz yardımla nasıl kendilerini duygusal ve bedensel olarak daha iyi ifade edebilecekleri üstüne bir dizi yazmış.

Bastırmak değil ortaya çıkarmak için

On yedi, on sekiz yaşlarında kimi kendi cinsel kimliğini keşfetmeye acık kimiyse toplum ve aile baskısı ve bunun sebep olduğu güvensizlik gibi, hepimizin mücadele ettiği üflesen dağılacak patriarkal otoritelerle boğuşan liseli gençleri bir arada tutan en önemli şey, arkadaşlık bağları ve bunun lise yıllarındaki hayati önemi.

Ergenliğin cinsel yönelimleri anlamak için önemli bir zaman dilimi olduğunun altını çizen Sex Education, lise yıllarının duyguları, dürtüleri ve arzuları bastırmak için bir dönem değil, tam aksine tüm bunları açığa çıkarmak, konuşmak, danışmak, ve anlamlandırmak için bir dönem olduğunu, bunun hayati bir ihtiyaç olduğunu ayrıntılarıyla gösteriyor. Dizinin adı bu acıdan manidar, yani hem cinsellik hem de cinsiyet eğitimi olarak da okuyabiliriz.

İfade edilemeyen, kilitlenen ve sonrasında şiddete dönüşen duyguları anlamlandırmanın ancak konuşarak mümkün olduğunu tekrar tekrar izletiyor bize Sex Education, ama en önemlisi bunu sadece dizinin merkezinde olması beklenen heteroseksüel bir ilişki örneğin Otis ve Maeve ekseninde yapmıyor.

Kültür ve mekandan bağımsız cinsel yönelim

Bu sezonda örneğin Adam (Connor Swindells) ve Eric’in (Ncuti Gatwa) ilişkisinin nasıl zaman içinde dönüştüğüne ve her ikisinin de zamanla nasıl farklılaştıklarına şahit oluyoruz.

Bu akışın içinde Adam’ın düğün için gittiği Nijerya’da kendi geniş ailesiyle ilişkisini tazelerken, annesinin uyarısı ile makyaj yapmamaya ve cinsel kimliğini Nijerya’da örtülü yaşamaya yönlendiriliyor.

Ancak Adam aslında Nijerya’nın underground mekânlarında o kısıtlanan özgürlüğün nasıl kendisine alan açtığına şahit oluyor ve belki de genç hayatındaki en çılgın gecelerden birini yaşıyor.

Böylece Sex Education kalıplara yaslanmadan gençliğin ve cinsel yönelimlerin kültür, coğrafya ve mekandan bağımsız doğal akışını tüm boyutlarıyla ekranına taşıyor.

Aşk 101 ve heteronormatif ilişkiler

Bu diziden bir iki hafta sonra ise Netflix Türkiye’de Aşk 101’in ikinci ve son sezonu yayınlandı. Bizim gençlik dizisinin sorunları Sex Education dizisine göre oldukça farklı, bir kere zaman açısından 1990’lar İstanbul’unda geçiyor ve nedense bizim ekranlarda LGBTI+ karakterler’in yerinde yeller esiyor.

Bütün gençlik ilişkileri heteronormatif ve dahası Yeşilçam dönemlerinden hallice ya aşırı şefkatli ya da aşırı sert şekilde seyrediyor. Senaryo olarak da ilk sezona göre daha dağınık, özensiz ve dolambaçlı bir sezon izledik. Aşk 101’in senaryosunu kaleme alan Meriç Acemi’nin ilk işi bu değil, Ufak Tefek Cinayetler, Kiralık Aşk gibi yine aşk merkezli olay örgülerinde senaryo yazarlığı yapmış tecrübeli bir isim.

108A9317.CR3

İki diziyi birlikte okuyabileceğimiz ortak nokta her iki yapımda da öğrenciler kendi sorunlarını kendi çözmeye çalışıyorlar ve çoğu açıdan dizideki yetişkinlerden olgun tavırlar sergiliyorlar.

Sex Education’daki karakterlerin olgunlaşma ve dönüşme süreçlerini iki sezonda final yapan Aşk 101’de takip edebiliyor olmak güç. Bunun en önemli sebeplerinden biri yetişkinlerin yani Sinan’ın, Eda’nın ve Kerem’in anne babasının asla dönüşmemesi, onlar statik, basma kalıp beklentileri olan ya da çocuklarını ya hor gören ya da isteklerini görmezden gelen ihmalkâr ebeveynler ve bu ihmalkârlıklarının ana motivasyonunu asla bilemediğimiz karakterler.

Anarşiyle sonuçlanan sınav stresi

Aşk 101’de sansür sebebiyle Sex Education’daki gibi birbirinden farklı cinsel yönelimleri göremiyoruz ve bu eksikliğin yerini hiçbir şey dolduramaz. Ancak Türkiye lise hayatındaki en önemli süreç yani öğrencilerin üniversite sınav stresi ekrana yansımış.

Bu stresi perçinleyen sadece aile baskısı değil, okul da kendi başarısına odaklanarak öğrencileri çalışma kamplarına zorluyor, bireysellikten uzaklaşan ve puana sonuca odaklı, okulun itibarini önceleyen bencil bir anlayış sonunda öğrencilerin isyanıyla, yani anarşiyle son buluyor.

Bu isyan sonrasında ise özeleştiriden uzak, her sorunu lehine çevirmeye çalışan fırsatçı Eyvah Necdet müdürlükten düşürülüyor. Onun okuldan atılmasıyla da yepyeni bir sistem kuruluyor. Bu açılardan muhalif bir düşünme biçimini motive ederek her nasılsa sonunda herkesin paçayı sıyırıp hayallerindeki mesleğe sahip olduğu, mutlu bir sonla final yapıyor Aşk 101.

Yani mesajı zorlayacak olursak aşk iyi güzel de önce kendi hedefine odaklan, baskılara boyun eğme diyor belki de. Böylece ailesi tarafından yüzüstü bırakılan Sinan’ın biraz destekle, dizinin de referans verdiği Charles Dickens’in Büyük Umutlar romanını anımsatır şekilde, ihmalkârlığın kurbanı olmadığı umutlu bir sonla final yapıyor. Yine de ilk sezonda yakaladığı potansiyeli bu hızlı ve geçiştirilmiş final sezonuyla elinden kaçırıyor.

 

 

Hafta SonuKöşe YazılarıKültür-SanatManşetYazarlar

Koltuksuz Başkan: The Chair

Netflix Türkiye’nin kataloğuna geçtiğimiz hafta oldukça önemli bir dizi eklendi: Yaratıcıları Amanda Peet ve Anni Wyman olan The Chair gösterime girdiği tarihten itibaren hakkında onlarca eleştiri yazıldı. Neden mi? Koltuk ve başkan olarak Türkçe’ye çevrilebilen The Chair, izleyicisini Amerika’nın en eski üniversitelerinden biri olan (aslında dizinin dünyasında var olup gerçekte var olmayan) Pembrook Üniversitesinin kampüsünde, gri sıkıcı paltosuyla yürürken, Sandra Oh’nun canlandırdığı Dr. Ji-Yoon Kim’in dünyasına sokuyor. Son yıllarda Killing Eve, öncesinde ise Grey’s Anatomy gibi dizilerle gönüllerimize taht kurmuş ana karakterimiz, üniversitenin geleceği sallantıda olan İngiliz Edebiyatı bölümünde, üstünde adı yazan bölüm başkanı odasına girdiğinde arka plandaki müziğin ve kampüsün tarihine referans veren imajlarla derinleştirilen hızlı kurgunun nedenini anlıyoruz. Ji-Yoon’un bu görev ve odadaki ilk günü! Aynı zamanda da İngiliz Edebiyatı bölümünün bir kadın bölüm başkanıyla ilk günü yani ilk kez bir kadın, Asyalı Amerikalı bir kadın bu koltuğa oturuyor olacak.

Ancak Ji-Yoon’un masasına ilk oturduğunda, tam arkasına yaslanıp yerleşecekken koltuğundan düşmesi, sonrasında kendine kitap kolisinden oturacak yer yaratması bize sezon finalinde başına gelecekler hakkında ipuçları veriyor. Dahası bölümün ilk kadın bölüm başkanı yine ilk bölüm toplantısında masanın başına oturmayı aklına getirmiyor, oysa kendisine hatırlatıldığı gibi bölüm başkanları masanın başına oturur. İlk günden Ji-Yoon’un ikircikli koltuk deneyimi başlarken, eski bölüm başkanı Bill, bölüm toplantısına katılamaz. Dizinin bir diğer ana karakteri olan Bill, beyaz, Amerikalı, elbette mağdur, yakın zamanda eşini kaybetmiş, kızı üniversiteye başlama adımıyla evden ayrılmış, kuskusuz zeki ve yaratıcı ancak bir oğlan çocuğundan hallice biri olarak Ji Yoon’a bir enkaz devrettiğinden bihaber.

Edebiyat bölümleri tüketim toplumunda ne işe yarar?

Evet Ji Yoon bölümü vahim bir krizin ortasında devralıyor. Yeni öğrenci kayıtları yüzde otuz düşmüş, bölüme ayrılan bütçe giderek daralmakta ve Ji Yoon’un tabiriyle deniz, bastıkları toprağı ayaklarının altından kaydırmaktadır. Toprağı kaydıran bu deniz ve dalga acaba ne dalgasıdır? Bu sorunun ilk cevabi, Amerika’da, İngiliz Edebiyatı gibi bölümlerin mezunlarına, dijitalleşmeyle birlikte form değiştirerek devleşen tüketim toplumunda, çok fazla iş alanı yaratamamasıdır. Diğer bir değişle bu bölümden mezun olan öğrencilerin edebiyat eğitimiyle iş sektöründe kendilerine yer bulabilmeleri için yeterince potansiyelin var olmamasıdır. Bu nedenle de sosyal ve beşeri bilimler altındaki birçok bölüm kapanma tehlikesiyle halen karşı karşıya. Bu durumla başa çıkmanın Ji-Yoon’a göre yolu ise edebiyat bölümündeki derslerin eleştirel düşünmeyi şekillendirdiğini ve motive ettiğini, empatinin önemini vurguladığını ve bu nedenlerle de kamu yararı adına edebiyat derslerinin eskisinden de mühim hale geldiğini ispatlamaktadır. Bu dersler öğrencilere kodlama ya da mühendislik becerileri öğretmez. Edebiyat ve benzeri derslerin öğrencilere kattıkları herhangi bir değerle ya da sayıyla ölçülemez, özgeçmişe bir beceri olarak yazılamaz.

Konu üniversite hayatı olunca ve dizi öğrenci, gençlik odaklı bir hikaye yerine akademisyenlerin yaşadığı tecrübeyi merkeze alınca sorunsallaştırdığı daha birçok konu var elbette. Ji-Yoon’un mücadele etmesi gereken tek şey bu bütçe kesintileri ve düşen öğrenci sayıları değil, diğer yandan bölümün en tecrübeli ve haliyle en yaş almış üç hocası yaratıcı öğretim tekniklerinden, öğrenciler için olmazsa olmaz hale gelmiş sosyal medyayı eğitime entegre edebilen yaklaşımlardan uzakta kaldıklarından giderek derslerini seçen öğrencilerin sayısı azalmaktadır. Ji-Yoon’dan istenen öğrencisi/müşterisi az olan bu öğretim üyelerini emekliliğe ikna etmektir. Diğer yandan kalıcı ve profesörlüğe uzanan kadroya atanmayı bekleyen genç, enerjik, siyah Yaz, açtığı Seks ve Roman gibi derslerle dersine kayıt olan öğrenci sayısında kota artırımı talep etmek durumunda kalırken, bu heyecan verici ve geleneksel öğretim yöntemlerini tehdit eden kadının profesörlüğe uzanan kalıcı kadro başvurusunu komite başkanı ve bölümün en eski hocalarından Elliot olumlu karşılamamaktadır. Akademik iş pazarına yeni adım atmış olan Yaz, Ji-yoon’un cinsiyetsiz ve renksiz giysilerinin aksine rengarenk kıyafetleri, kararlı tavrıyla kendine çoktan Pembrook dışında opsiyonlar aramaya başlamıştır bile.

Akademi’nin kadın profili: Cinsiyetsiz, tektip

Bölümün bir diğer kadın profesörü ve Chaucer uzmanı Joan ise emekliliğe zorlanma, odasının ona haber verilmeden başka bir binaya alınması ve öğrencilerin kendisi hakkında internete yazdıkları alay eden yorumlar gibi sorunlarla başa çıkarken, dizi bu kadının üniversite kariyerine adadığı otuz iki yıl içinde nasıl katılaşarak dönüştüğünü ortaya koyuyor. Genç kadınlara üstten bakan, onların özgür beden algısını eleştiren ve hatta rencide eden haliyle Joan, akademinin kadınları nasıl cinsiyetsizleştirdiğinin ve tektipleştirdiğinin önemli bir kanıtı.

Ji-Yoon hem bölüm başkanlığında sözünü bulmaya ve geçirmeye, hem ilkokula giden asi kızıyla yaşadığı bekar annelik tecrübesinde yol kat etmeye ve sürekli ortaya çıkan sorunları çözmeye çabalamakta, yani aynı anda bin tane şeyle başa çıkmaktadır. Tüm bu sorunların ortasında kalan Ji-Yoon, Yaz’in dediği gibi, yöneticilik yapmak yerine sadece herkesi memnun etmeye çalıştığından sonunda gerçekten de koltuğundan düşecektir.

The Chair hakkında yazılan incelemeler arasında Alessa Dominguez’in işaret ettiği nokta önemli: Akademik dünyada en kırılgan pozisyonda olan kişiler lisans üstü öğrenciler ve akademinin en büyük krizi güvencesiz bir şekilde ders saat ücretli çalışan akademisyenlerin sayısının giderek artması. The Chair ise seyircisini daha çok zaten kadro almış hatta o kadrolara hayatını adamış kişilerle özdeşleştirirken, akademinin giderek istikrarsızlaşan sistemini görünür kılmıyor. Bu sorunların hepsi Türkiye akademisi için de geçerli, ancak bizim önümüzde çözmemiz gereken akademinin ve koltukların demokratikleşmesi ve özgürleşmesi gibi temel sorunlar da var.

 

Kategori: Hafta Sonu

Hafta SonuKöşe YazılarıKültür-SanatManşetYazarlar

Artık neyi hissedebiliyoruz?

Son dönemde ana akım televizyon dizilerinde Psikiyatri uzmanı Dr. Gülseren Budayıcıoğlu’nun kitaplarından uyarlanan dizilerin sayısı giderek artıyor. Televizyon tutkunu Budayıcıoğlu’nun farklı romanlarından uyarlanan bu upuzun diziler melodram sever izleyici için adeta altın madeni. Yeşilçam kuşağına televizyon ekranlarında çocukluğunda denk gelenlere bu melodramlar tanıdık gelecektir elbet. Ancak bir de gerçek yasam öyküsünden uyarlanmıştır ibaresiyle izliyoruz bu dizileri.

Çoğunlukla kendi kişisel deneyimlerime dayanarak, bu dizileri izledikten sonra sormadan edemediğim bir çok soru var. Biz travmalarımızın kaynağını gündelik hayatımızın içine yer etmiş şekilde dile dökebiliyor muyuz? Yani çocukluk travmalarımız – ki hangimiz de yok ki – bu kadar sakil bicimde mi hayatımıza yön veriyor? Obsesif kompulsif kişilik bozukluğum var, çünkü annemden neler çektim neler şeklinde mi ilişkileniyoruz travmalarımızla. Hayatında bir çok kayıp yaşamış, hayal kırıklığına uğramış ve hayal kırıklığı üretmiş anne babaların, kendi mağduriyetleriyle zincirleme daha da mağdur yeni nesiller yaratma döngüsü dışında bu diziler bize ne anlatıyor? O yüksek sınıfın zengin ama mutsuz olduğunu göstermenin dışında bize ne diyorlar?

‘Biz bir aileyiz’ efsanesi

Örneğin Masumlar Apartmanı’ndaki ağır çekimlerin, dramatik müziklerin, bitmez tükenmez şekilde travmaları dile döken diyalogların, şiirin, müziğin, hepsinin birden bir araya gelip eninde sonunda durmadan tekrarladığı şey, “Biz bir aileyiz, affetmesek de sevmeye devam ederiz.!” Mahvedilmiş çocukluklar öğretemedi bize, aile tüm kötülüklerin barınağıdır. Aileye isyan edebilen, aile tabularıyla arasına mesafe koyabilen ve bu mesafeyi motive eden kaç dizi var şu anda televizyonda? Aksine bu tekinsiz çocukluklar şimdi birer birer kanal kanal saatlerimizi kemiriyor. İyi oyunculuklar deyip gözyaşları içinde alkış tutuyoruz.

Bunları izlerken içlerimize ne işliyor farkında mıyız? Ancak böylesi dramatik sahneleri mi hissedebiliyoruz? Hissedebilme eşiğimiz nerelere geldi? İki saat otuz altı dakikaya sığan kaç şarkı, kaç şiir bize içinde yaşamaya alıştığımız bataklıkta bir şeyler hissettirebilir? Hem bataklıkta yasayıp hem de bu dipsiz melodramların içinde ağlaya ağlaya neye dönüşüyoruz?

Kadın ölse de huzur yok

Kıskançlığı ve şiddeti travmalarıyla meşrulaştırmış Han delirince üzülüyoruz da bu erkek şiddetinin alt üst ettiği, banyoya kilitlediği İnci ondan kaçmak için şehir dışına çıkıp sonunda kazaya kurban gittiğinde erkeğin acısı dramatik keman ezgileriyle görünür ve duyulur olmaya devam ederken kadına ne oluyor? Söyleyeyim: Bir rüya/fantezi sahnesinde, pastoral bir mekanda dingin bir gölde yavaşça ilerleyen çiçeklerle dolu bir kayıkta ağlayan kocasına sarılırken “Çok mutluyum, artık korkmuyorum” diyor. Yine onu teselli eder bir konumda buluyoruz kadını. Öldükten sonra bile görevi bitmiyor yani. İşin açıkçası kadın huzura filan ermiyor, kadın yok oluyor. Ama dizinin önerdiği şekliyle, biz bir aileyiz, affetmesek de katili sevmeye devam ederiz.

Budayıcıoğlu Masumlar Apartmanı’nın sezon finalinin ardından verdiği röportajda şöyle demiş: ‘Sadece bu dizide değil, diğer dizilerde de amaç hep bu insanların nasıl ve neden bu hale geldiklerini sizlere gösterebilmek. Hiç̧ olmazsa bundan sonra insanlarımız acı çekmesinler.’  Acı çekmemeyi başarabilmek için bu yersiz uzun dizilerde aile şiddetinin üstesinden gelmiş, onun altında ezilmemenin yolunu bulmuş, çevresindekileri o travmatik çocukluğun kurbanı haline getirmemiş, paranoyak ve güvensiz erkeklere aşık olsa da kendi hayatını merkeze alabilmiş kadınlar izlememiz gerekmiyor mu?

Sanki bu diziler eninde sonunda erişilecek bir kurtuluş ya da iyileşme vadedip sürekli acılı çocuklukların dipsiz karanlık kuyusuna atıyor izleyicisini. Bence bizim ‘bu insanların’ neden ‘bu hale’ geldiğini görmekten çok, travmalarının üstesinden nasıl gelebildiklerini, nasıl güçlendiklerini görmeye ve izlemeye ihtiyacımız var.

 

Kategori: Hafta Sonu

Hafta SonuKöşe YazılarıKültür-SanatManşetYazarlar

Yeşilçam… Ah Yeşilçam, sen nelere kadirsin?

Romantizme girmeden, kulağa nostaljik gelmeden Yeşilçam’dan bahsetmek biraz zor. Yeşilçam filmlerini çocukluğum gibi hatırlıyorum. Çocukluğumdaki anılar gibi, sürekli gördüğüm rüyalar gibi Yeşilçam filmlerinden sahneler, hele bir yerde o filmlerin müziğini işitince gözümün önüne geliyor. Bu kuşağa bir yerinden yetişmek iyi mi kötü mü emin olmamakla birlikte, ister istemez duygusal beklentilerimle izlemeye başladım bu diziyi… Bir yandan da rejisör Çağan Irmak ve başrol olarak takdim edilen Çağatay Ulusoy ikilisi merak uyandırdı. Peki sekizinci bölümü geride bırakırken elimizde ne var ne yok?

Bir kere dönem dizisi olarak Yeşilçam’ın kalbine inme ve oradaki atmosferi dijital ekrana taşıma fikri elbette heyecan verici. Özellikle Netflix’de izlediğimiz Hollywood mini dizisinden sonra, bizim yerli dijitaldeki yerli Hollywood yani Yeşilçam dizimiz acaba neyi öne çıkaracaktı? Hollywood dizisi sektörde üstü örtülen eşcinsel ilişkilerin kalbine inerken Çağan Irmak ve senaristler Levent Cantek ve Volkan Sümbül Yeşilçam dizisiyle bizi nereye götüreceklerdi? Bu dizinin dijitalde yayınlanıyor olması nispeten hangi açılardan temsiliyet esnekliği sağlayacaktı?

Çağan Irmak Dedemin İnsanları’nda İzmir ve Girit eksenindeki mübadele tarihini ekrana taşırken bu sefer Yeşilçam dizisiyle 1960‘larda Türklük söyleminin yükselişi ve bu dalganın İstanbul’da yerinden ettiği Rumların tarihi dijitale taşıyor. Ana karakterimiz Semih Ateş, gençliğinde, 6-7 Eylül olaylarında ona babalık eden ve sinema sevgisini aşılayan Costa’nın evine girip eşyalarını çalmaya yeltenmesiyle ölümüne sebep olmuştur. Bu suç yüreğinde, vicdanında taşıdığı ve hiçbir zaman oradan gitmeyecek bir yük olarak durmadan karşısına çıkmaktadır. Çünkü bu suçunu henüz kimseye anlatmamış, içinde taşıdığını dışarı çıkartmamıştır. Üstünü örtmeye çalıştıkça daha da büyüyerek karşısına çıkmaya devam etmektedir. Ne kadar uğraşsa da sekreteri Nebahat (Nurcan Şirin) ve ailesinin İstanbul’da kalmasını sağlayamaz. Onlar, yükselen milliyetçilik hareketi ve evlerine yapıştırılan Rum torunu evine yazısından sonra İstanbul’u terk etmeye karar vermek durumunda kalmışlardır.

Açgözlü tatminsiz erkeklik geçiti

Yeşilçam izleyicisini tüm bu tarihle yüzleştirirken sinema piyasasındaki başı ezildikçe ve kandırıldıkça kontrolden çıkan, aç gözlü, tatminsiz erkekliği de ekrana taşıyor. Yapımcı Reha Esmer‘in hangi filmde hangi aktrisin oynayacağına kendi keyfiyetine göre karar verdiği, Reha Esmer ile iyi ilişkilerin iş demek olduğu, türlü türlü kaypak erkekliğin vıcık vıcık her yerden aktığı bu dünyada saftirik erkekler de şüphesiz yok değil. En basta kurnaz gibi görünen, güya şapkadan tavsan çıkarabilecek kadar hünerli ama sürekli kandırılan Semih Ateş bakalım ne zaman olgunlaşacak? Aynı soruyu Mine Cansu’nun erkek kardeşi ve tüm kadınların rahatlıkla parmağında oynattığı Hakan’a da sorabiliriz.

Bir tarafta bu kurtlar sofrasında erkekler birbirini yerken artık sektörün kurdu olmuş Mine Cansu (Selin Şekerci) ve sektöre yeni adımını atmış Tülin Saygı (Afra Saracoğlu) iki zıt kadın karakter olarak farklı eksenleri işaret ediyorlar. Mine deneyimli ve sektörde kalıcı olabilmek için her şeyi göze alan, unutulmaktan ve ekranda görünürlüğünü kaybetmekten korkan ve bağımsızlığına düşkün bir kadınken, Tülin ilkeli ama tecrübesiz, serseri annesiyle yaşayan, sektöre adım atmaya çalışan ama inandığı filmlerde oynamayı tercih eden taçsız bir kraliçe.

Sansürün ve milli sinema denen iktidarın uzantısı olan bir anlayışın yükselişi, bu milli sinema anlayışının İzzet Orkan denen zengin, sinsi, manipülatif, hem kadın düşkünü hem de kadın düşmanı kaypak bir erkeklikle kontrol ediliyor olması kendi içindeki hassas dengeleri bir şekilde idare eden Yeşilçam sektörünün kırılgan temellerini sarsıyor.  Semih Ateş tüm bu iktidar sembolleriyle başa çıkabileceğini sanıyor ama tabi ki duvara yani Reha Erdem‘e tosluyor. Sevgilisi Mine Cansu’yu Semih’ten kıskanan Reha, Semih’in işlerine taş koyuyor. Yani bir nevi Yeşilçam içinde Yeşilçam izliyoruz.

Yani Yeşilçam dizisi jenerikteki kaleydoskop efekti gibi, Yeşilçam’ın renkli ve beklenmedik dünyasının arka planında yatan birbirine geçmiş katmanları ayıklayarak ön plana çıkarıyor. Oyuncuların bu sektörde görünür ve kalıcı olabilmeleri için ödedikleri bedeller, yapımcıların entrikalarıyla çekilen filmlerin akıbeti, İstanbul ile birlikte Adana’nın, Urfa’nın ve Van’ın yükselişi bakalım bizi bu erkeklik dünyasının dışına çıkarabilecek mi?

 

Kategori: Hafta Sonu

Köşe YazılarıKültür-SanatManşetYazarlar

Çakılıp kalmamak üzerine: Nomadland

Biliyorum belki de böyle bir başlık önümüzde bizleri bekleyen sokağa çıkma yasaklarında ve kısıtlamalarda pek iyi gelmeyecek ama bedenimiz dört duvar arasındayken zihnimizi salıverelim Nomadland ile.

İki kadının, yani yönetmen Chloé Zhao ve başroldeki Frances McDormand’in geçtiğimiz haftalarda Oscar ödüllerini toplayan bu filmi Jesica Bruder‘ın aynı adlı kitabından filme uyarlanmış. Film özetle eşi Bo’yu kaybettikten ve yaşadığı sanayi kentinde büyük şirketin kapanması ve kasabanın boşalmasından sonra daha fazla kalamayıp bir karavanla Amerika’nın orta batısında farklı kasabalarda, kısa süreli işlerde çalışarak hayatını devam ettiren Fern’ün hikayesini anlatıyor. Jessica Bruder kitabını yazarken Amerika’da karavanlarında yaşayan göçer insanların hayatını tecrübe etmek için kendisi de aylarca karavanda yasayarak gözlemlemiş bu hayatın ayrıntılarını ve kültürünü.

McDormand ve Zhao Oscar töreninde.

Bu göçerlik sinemayla ve Amerika’yla buluşunca kameranın kendine referans aldığı mekan elbette ki güneşte camları ışıldayan gökdelenli kentler, kalemle çizilmişe benzeyen müstakil ve bahçeli evleri değil. Tüm bunların aksine uçsuz bucaksız düzlüklerin ortasında bir araya gelen insanların yaşamına dahil oluyoruz. Bu hayat tarzına özgü mekânın içine girmek haliyle filme bir belgesel etkisi de kazandırıyor ve böylece hem Fern‘ün hikayesini hem de göçer hayat tarzının ayrıntılarını yavaş yavaş öğrenir ve içselleştirirken buluyoruz kendimizi. Fern her zorluğu aşarken, yani karavanını karınca bastığında, lastiği patladığında, motoru bozulduğunda yani bu hayatın romantize edilmemiş halini ve zorluklarını aşarken onunla birlikte olgunlaşıyoruz.

Ev, neresidir?

Fern bu yaşam şeklini seçip yola koyulduktan sonra neredeyse tüm tanıdıkları onu birlikte yaşamaya davet ediyorlar. Bunu yapmak zorunda değilsin dercesine gelip bizimle yaşayabilirsin diyorlar… Ama filmin belli aralıklarda altını çizdiği şey biz bir evsiz kalma ya da evini kaybetme hikayesi izlemiyoruz, biz ev ve o evdeki düzenli sabit yaşamı geride bırakmayı tercih edenlerin hikayesini izliyoruz. Zaman zaman durup ama çoğunlukla kendini yola çıkaran, böylece hem kendini hem de geçmişini yoluna koyan Fern’ün komşuları ise yolda tanıştığı ve sonrasında karşılaştığı ve karşılaşacağı yol arkadaşları. Böylece filmin işaret ettiği sorulardan biri ev içinde yaşadığımız bir yer midir yoksa içimizde taşıdığımız bir yer mi?

Hatıralar, ihtiyacımız olan tek şey aslında güzel hatıralar

Fern karavanıyla yaşamaya başlamadan önce tüm eşyalarını bir depoya kapatır. Bu eşyaların arasından yanına alacağı nesneleri seçer. Seçilen her nesnenin kendi kullanım işlevi dışında bir de manevi, o zaman mekana özgü değeri vardır. Yol boyunca bu nesnelere yenileri eklenecek eşya değiş tokuşu yaparak yolda karşılaştığı kişilerle ilişkisinden eşyalara yerleşen anılar toplayacaktır. Böylece hatıraların geçmişteki değil şimdideki yerini ve hatıra nesneleriyle yol alabilmenin, hatta kendisi bir hatıra nesnesi olan karavanla hareket etmenin güvenli kollarında yaşamak varken, içinde çakılıp kaldığımız ev mekânını adeta yapı bozumuna uğratıyor film.

Ölümün bizden kopardığı insanların bilinmez yolculuğuna eşlik edercesine havanın bedava, bulutun bedava, denizin, derenin, tepenin yıldızların bedava olduğu paralel bir yola koyuluyor Fern. Böylece doğaya yaklaşıyor ve doğadan faydalanmak, onun seyrine dalmak yerine, onunla birlikte yaşayan kırlangıçlar gibi bir parçası oluyor.

Yol boyunca tanışacağı gerçek hayat nomadları ona göçer hayatla ilgili yol yordam öğreterek birlikte hatıralar biriktirip manevi yüklerini paylaşıyorlar. Yalnızlığın ve yalnız olmanın bir sonuç ve bir düşüş değil bir seçenek, bir tercih ve bir konfor olduğunu ileri süren, misafir odalarının geçici hissine ve eğretiliğine karşın yolun kucaklayıcılığına ve kendi başına olmanın hafifliğine davet eden bir film Nomadland.

Hafta SonuKöşe YazılarıManşet

İntihal, inşaat, inkar ve dans…

Mubi Türkiye’de gösterime giren Reha Erdem’in son filmi Seni Buldum Ya, şu veya bu şekilde düzenbazlık yapmış ve pandemi zamanında evde ekran karşısındakileri yakalayıp dolandırmaya çalışan Ali Felek Gürsoy’un muzip ama hüzünlü hikayesini anlatır. Aralara serpiştirilmiş pandemideki boş İstanbul sokakları görüntüleri hariç bütün film hepimizin arka penceresi bilgisayar ekranında geçiyor.

4. dairenin siber çelik kontrolü adına, Türkiye ekranlarından alışık olduğumuz saftirik erkek karakter Ali Felek Gürsoy, çalıştığı dolandırıcılık networkünde ona gönderilen isimlerin bilgisayar (ya da belki telefon) ekranına bir şekilde aniden bağlanır. Dolandırıcılar şahı Kerim Abi’den gelen bu hesaplara teker teker bağlanan Ali Felek, 4. Daire’nin boş karanlık sokaklarda kol gezen hayali adamlarıyla kurbanlarını tehdit edecek, her bağlandığı kişide listesindeki suçlardan daha beterini daha fazlasını bulacaktır.

Kurbanlarına işledikleri suçlar karşılığında suçla orantılı bir para ödemeleri durumunda tüm günahlarının silineceği sözünü vererek hepsini teker teker yolacak ancak ilginç bir şekilde listesindeki tüm erkekleri şu veya bu şekilde kandırabilirken kadınlar tuzağına düşmeyecek, hatta neredeyse tüm kadınlar Felek’in açtığı dolandırıcılık penceresini kendi çıkarlarına hizmet eden bir fırsata dönüştüreceklerdir.

Hem gerçek hem rüya

İşin garip yanı durup dururken bu fırsat kadın karakterlerin ayağına gelmiş olacak, bizim Felek de dolandırırken dolandırılan çarparken çarpılan, sonunda kalbi kırık, cepleri boş acınası bir noktaya gelmiş bahtsızlardan biri olacaktır. Böylece pandemide (güya) herkes sadece evinde otururken bile ve tabii ki öncesinde, inceden inceye devam eden düzenbazlıklar başka bir sahtekârlık oyunu içerisinde ortaya dökülürken boş sokakların tekinsizliğinde neler olup bittiğini 4. Daire ortaya çıkarmış olacaktır.

Bu birimin feleğine çomak sokan en tehlikeli varlık, hiç kuşkusuz, emlak konfederasyonu komisyoncuları ikinci başkan vekilinin kızı Ceren. Babası dahil kimsenin kontrol edemediği bu genç kızı Ali Felek de kontrol edemeyecek, dijitalin tüm kanallarını parmağında oynatan Ceren, Ali Felek’i istediği her an, hatta duş alırken dikizleyebilecek, onun kabusu olacaktır. Dikizleme derken bu filmin ve dijital deneyimlerin sağladığı bir akışkanlıkla biz de tüm karakterlerin evlerine, oturma odalarına girebiliyor, böylece onları kendi habitatlarında kendi kendilerine ve ekranla dans edip şarkı söylerken, içerken, ev halinde şımarıp kendileri olurken tanımış oluyoruz. Yani bu kısıtlı mekan kullanımı karakterlerle yaşadıkları mekânları özdeşleştirme fırsatını bizlere tanımış oluyor.

Altını çizdiğim gibi Felek’le tanışmak durumunda kalan kadınlar bu Felek’i kendi çemberlerinde döndürüp işlerine yarayan bir hale getirebiliyorlar ancak kimsenin masum olmadığı bu pandemik dünyada 4. Daire’nin ağına düşen bu kadınlar insana pabucunu ters giydiren karakterler aynı zamanda. İlk andan beri 4. Daire’nin kurmaca ve kötü planlanmış, hatta komik bir tuzak olduğunu anlayan ve yaşlı babasından başka kimsesi olmayan açık sözlü, cingöz ama melaike Nurperi bile Felek’i soyup soğana çeviyor sonunda. Felek’le tanıştıktan sonra neredeyse tüm kadınlar 4. Daire’yle birlikte ve 4. Daire için çalışan kadınlar olurken aslında 4. Daire onlar için çalışır hale geliyor. 

Sorumlu ol mutlu ol

Felek’in listesindeki tüm karakterlerin temsil ettiği kurumlar, yani bankacılık, emlak, inşaat, üniversite kurumu ve akademisyen olmak, estetik cerrahi, arkeoloji, elbette aile ve hele hele evlilik kurumu, hepsi içinde türlü türlü düzenbazlıklarla yoluna devam ederken, 4. Daire neredeyse bu kurumların tabi doğasının sahtekârlıkları ört bas etmek olduğunu ortaya çıkaran bir birim haline geliyor. Bir dizi soruyla bitirelim: Ali Felek neden ya da nasıl ya da hangi cüretle devlet ya da polis adına arayarak kurbanlarının cebinden para sızdırabiliyor? 4. Daire’nin bu gücü nereden geliyor? Evet kimse masum değil ama peki ya 4. Daire’nin temsil ettiği kurumsal güç nasıl oluyor da parayla suçların ört bas edilebileceği fikrini kurbanları üstünde işletebiliyor? Cevapları hepimiz biliyoruz.

 

 

Kategori: Hafta Sonu

Hafta SonuKöşe YazılarıKültür-SanatManşetYazarlar

Duru olabilmek…

Netflix Türkiye’de Duru Olmak belgeseli geçtiğimiz haftalarda yayına girdi. Belgesel Nükhet Duru’nun Hikayesi Var albümünün kayıt süreciyle birlikte ve Duru’nun kendi anlatımıyla müziğe başlama serüvenini, sahne tecrübelerini ve vokal tarzının motivasyonlarını kayıt altına alıyor. Bir yandan da albümde yer alan yeni nesil vokallerle buluşma, onların Nükhet Duru ile birlikte üretme tecrübeleri ve Nükhet Duru anılarını izleyicisine sunuyor.

Belgeselin yönetmeni Mu Tunç’un müzikle filmi bir araya getirdiği ilk işi bu değil. Öncesinde, birçok kısa filminin yanı sıra, senaryosunu yazıp yönettiği Arada (2018) filminde genç bir punk şarkıcısının (Burak Deniz) İstanbul’dan müzik yapabilmek için Kaliforniya’ya ulaşabilme öyküsü üstüne kurmaca bir film yapmış.

‘Görüldüğü, duyulduğu gibi olmak’ 

Yapımcılığını Evren Balta’nın üstlendiği belgeselde Nükhet Duru’nun kendi kişisel tarihi arşiv görüntüleriyle, fotoğraflarla, gazete kupürleriyle verilirken belgeseldeki diğer röportajlar genelde bu albümün içinde yer alanlara ayrılmış. Albümdeki diğer sanatçılarla şarkıları nasıl ortaya çıkardıklarına, Nükhet Duru ile birlikte çalışmanın nasıl bir tecrübe olduğuna odaklanmış. Böylece Nükhet Duru’yu mutfakta iş başında, yeni nesle el verirken görüyoruz.

Duru Olmak,  filmde, biraz klişe tabirler kullanmayı göze alarak, tamamen göründüğü duyulduğu gibi olmak ne ondan daha fazlası ne eksiği… Doğal olmak ya da saf olmaktan öte, sadece nasılsa öyle olmak. Yani Duru’nun kendi yaşam enerjisini birlikte şarkı söylediği sanatçılara nasıl geçirdiğine, onların da Nükhet Duru ile birlikte nasıl rahatladıklarına, yeni neslin enerjisiyle Nükhet Duru’nun enerjisinin bütünleşmesine şahit oluyoruz. Bir yandan da albümdeki vokallerin farklı enerjilerini, Duru ile birlikte onların da müzikle kurdukları ilişkinin boyutlarını ortaya koymuş oluyor belgesel.

Şarkı olmak… Ayrık otu olmak…

Bu arada takip edenlerin bileceği gibi çokça eleştirildi bu belgesel. Hem içeriğiyle hem de belgesel tarzıyla eleştirildi. İçeriğiyle eleştirilmesinin sebeplerinden biri Nükhet Duru’nun döneminin tabiriyle dört yapraklı yoncadan biri olmaktansa (yani Nilüfer, Sezen Aksu ve Ajda Pekkan ile birlikte anılmaktansa) ayrık otu olduğunun altını çizmesiydi. Nükhet Duru kendini döneminin en önde gelen ses sanatçılarından ayrı bir yerde konumlandırırken kendini ötekileştiriyor ya da marjinalleştiriyor ama bundan da gocunmuyor ya da rahatsız olmuyor. Aksine o trendin ve o ortak deneyimin dışında yer aldığını temellendiriyor ve altını çiziyor.

Nükhet Duru ve Mu Tunç.

Sadece sesiyle değil elleriyle, mimikleriyle, bedeniyle bir bütün olarak sergilediği sahne performansını tanımlarken seslendirdiği şarkıları tüm vücuduyla icra ettiğini adeta şarkı haline geldiğini, şarkı olduğunu ileri sürüyor. ‘Kelimeler çok derindir, kelimeler yaşamın da ölümün de gücüne sahiptir, bu kesin.’ Bu düşünceyle şarkı söylerken kelimelerin anlamını sahnede tüm oluşuyla vermeye çalıştığının altını çiziyor. Bir yandan da Nükhet Duru ile albümdeki diğer sanatçıların ve performansların bir araya gelişi şimdinin dijital, uçucu ve geçmişe nazaran belki de daha zor üretim ve hayatta kalma koşullarını ferahlatıyor. Nükhet Duru ve tükenmeyen enerjisi geçmişin geçmeyeceğinin en büyük kanıtı ve yeni nesli bu açıdan rahatlatıyor.

İstanbul, sesler ve müzik

Belgeselin eleştirildiği noktalardan biri aralarda bolca İstanbul görüntüsü kullanıyor olması. Ancak bu denli İstanbul görünürlüğünün bir amacı ve işlevi var belgeselde. Yönetmen İstanbul sesi ve sokaklarıyla birlikte Duru’nun müzik serüvenini bir araya getirmiş. Ödünç alınan anın tanımlanamayan güzelliğine girizgâhıyla ve güneşin doğuşuyla başlıyor ve batışıyla döngüsel bir şekilde son buluyor. Kameranın şehirden ödünç aldığı anlar, şehrin sesleri ve Nükhet Duru’nun dinamik cıvıl cıvıl performansı, ona eşlik eden diğer vokallerin enerjisi, hepsi birbirine geçiyor. Aynı şehir gibi katman katman buluşmalarla bir müzikal geçmiş içtenlikle günümüze taşınıyor. Böylece belgesel hem şarkıları şehre yazıyor hem de şarkıların çıkış yerine, ezgilerin ve sözlerin mekanla kurdukları ve kurabilecekleri etkileşime işaret ediyor.

Elbette eleştirilecek noktaları da var. Bazen belgesel kayıt odasından çıkamama hissi yaratıyor örneğin ya da kayıt odasındaki belgesel için çekilmiş hissi veren performanslar yer yer monotonlaştırıyor belgeselin ritmini. Yine de sonundaki Nükhet Duru konseriyle, hele şimdi bu konserler ve buluşmalar bize çok uzakken, bir araya gelme, yan yana durma ve rahatlama, feraha ulaşma noktasına taşınıyor.

Nükhet Duru, Ata Demirer ile.

1974 yılından radyolarda yayınlanan ilk performansını Unutsana şarkısıyla sahnede dinletirken şarkının sonlarına doğru geçmişin ve şimdinin Nükhet Duru sesi birleşiyor ve konserinde kadın cinayetlerine ve Emine Bulut’a yaptığı vurguyla belgesel sonlanıyor. Uzun lafın kısası bu belgesel Duru’nun ayrıntılı hayat hikayesinden ya da özel hayatının inişlerinden çıkışlarından ziyade, Hikayesi Var albümünün kayıt serüveni boyunca Nükhet Duru’yu çalışma ve üretme süreçlerinde daha yakından tanıyabilmemize olanak sağlıyor.  

 

Kategori: Hafta Sonu

Hafta SonuKöşe YazılarıManşetYazarlar

Mutsuz ailelerin çocukları: Bonkis

Blutv’den gözlerimizi kulaklarımızı şenlendiren bir diziyle hafta sonuna başlamanın sevincini ve heyecanını yaşıyorum. Şüphesiz Bonkis’den bahsediyorum. Diziyle ilgili paylaşımların, röportajların ve yorumların çoktan referans verdiği Phoebe Waller-Bridge’in Fleabag’i ve Lena Dunham’in Girls’ü tadında kadın keskin zekâsının Türkiyeli ve Deniz Tezuysal’ın elinden çıkma tezahürü Bonkis.

Mükemmelliğin, her zaman toplumsal değerlere göre doğru yolu seçmenin sıkıcılığına ve yavanlığına karşı sadece istediğini yapmaya çalışan, hatta diğer türlüsünü yapamayan Deniz’in arkadaşı olmak istedim diziyi izlerken. Zengin anne babasına rağmen kredi kartı kapatılan, borç içinde yüzen, dostlarına bir daha ona borç para vermemeleri için yemin ettiren, işlettiği kafe Bonkis’in patronundan ziyade orası kapanmasın diye didinen bir kadın Deniz. ITÜ mezunu bir mimarken mimarlık yapmıyor, haciz yemiş kafesi Bonkis devam etsin diye her yolu deniyor çünkü kendini sıkıcı ofislerde, kurumsal safsataların dünyasında paralı köle olarak bulmaktansa kendi topluluğunu yaratacak bir mekânın bileşeni olmayı tercih ediyor.

Kadın dayanışmasının Kadıköy hali

Bonkis’in hayatta kalma mücadelesiyle birlikte Kadıköy’deki değişime, avokadolu bistro kültürü ve onun donukluğuna, intermittent fasting’ci sıfır beden yeni nesil genç kızların sıkıcılığına karşı patates kızartması ve ruhsatsız bira happy hour’larının heyecanlı ama hafifletici hissini izliyoruz Bonkis çatısı altında. Aynı zamanda sürekli değişen trendlerin uçuculuğunu da gözlemliyoruz.

Bir yandan da Deniz’in Ilgın’ı var, menajer olarak çalıştığı için çevresi geniş olan ve Bonkis’e yeni müşteriler, potansiyel ortaklar bulan, Deniz’in en yakın dostu. Ilgın’ın kendini Deniz’in arabasında ve Bodrum‘a doğru yolda bulduğu an “Ne işim var lan Bodrum’da benim” demesiyle kendimi bir an Cem Yılmaz’ın Her şey Çok Güzel Olacak  (1998) filminde Altan ve abisinin Bodrum’a doğru araba yolculuğunda ve kurdukları ikili ilişkinin kadın halinde buldum. Altan’ın bar açma hayalinin günümüz Deniz’li versiyonunda ve Bonkis’i elinde tutma mücadelesinde, iki kadını bir araya getiren ve bir arada tutan elbette kan bağı değil, çok daha fazlası.

Kan bağı olmayan aileler

Dizide iyilerle kötülerin savaşı şöyle dursun bu kutupların çok da olmadığı, Deniz’in anne babasının kendilerince onun iyiliği için uğraşmalarına karşı Deniz’in hem kendisi hem de ahalisi için uğraştığı ve Bonkis’in devam edebilmesi için birlikte, zorlama ve duygusal kök söktüren bir yük olmaksızın verdikleri mücadeleyi izliyoruz. Başlarda “geçerli” bir işi ve eşi olmadığı için anne ve babası tarafından kendisine üstten bakılıyor. Esnaflıktan hevesini alması ve “gerçek dünya”ya geri dönmesi bekleniyor.  Üstüne üstlük hep kendi gibilerini etrafına topluyor bu Deniz. Ancak sonrasında onlar da Deniz’in yoluna geliyorlar, onu anlamaya başlıyorlar, onun gibi olabiliyorlar.

Deniz ve eski sevgilisi Onur’un ilişkisinde de öncelikle Onur’u aldattığı için hatalı ve kaybedenin Deniz olduğuna dair bir düşünce uyandırarak başlayan dizide sonradan olayın iç yüzünün çıktığı noktada on yıllık ilişkilerinde hiçbir şey yapmama ve sadece Deniz’in yanında bulunma yolunu seçen Onur’un, sonunda bunun işe yaramadığını ancak Deniz’in hayatına bir başka isim girince anlayan, başka türlü anlayamayacak kadar kendine dönük ve bencilce yaşayan, artık demode olmuşçasına klasikleşmiş bir erkek. Gözü ancak Deniz’i kaybedince açılan o arkaiklerden.

Bonkis’le birlikte izlediğimiz mutsuz ailelerin çocukları Deniz, Ilgın, Özberk, Eylül, Onur ve onları bağlayan aile ötesi birliktelik duygusu, bu birlikteliği (artık giderek kalabalıklaşsa da) mekânsal olarak devam ettiren Kadıköy’ün arka sokakları, esnafı, mahallelisi, apartmanları mutsuzluğu katlanılır kılıyor. Otuz beş yaşına gelmişlerle, hayatlarını otuz beş yıldır birlikte ve evli geçirenlerin özgürleşme ve Deniz’in tabiriyle “salma” hikayeleri. “Bir salsak, giderek katılaşan toplumsal değer yargılarından, kendimize koyduğumuz sınırlardan bir salabilsek, zoru başarabileceğiz” diyor Bonkis.

 

Kategori: Hafta Sonu

Hafta SonuKöşe YazılarıManşetYazarlar

Azizler, sahtelikler ve mahremiyet

2021’e evde durarak ama pek çok açıdan hızlı girdik. Örneğin yeni yılla birlikte akıllı telefonlarımıza indirerek erişim sağlayabildiğimiz Gain Medya’daki yapımlar kulağa ve göze heyecan verici geliyor. Bir de Netflix Türkiye’de geçtiğimiz hafta gösterime giren Taylan Biraderler’in Azizler’i var ki izleme pratiklerimizde yeni loblar açtı diyebilirim.

Yönetmenlerden on yılı aşkın süreden sonra gelen Azizler absürt ve şehirde geçen yapısıyla bir önceki filmleri Vavien’den (2009) çok farklı görünse de benzerlikler gösteren tarafları da var. Örneğin iki filmde de Erol Günaydın’ın canlandırdığı erkek ana karakterlerin gerçekte yaşadıkları hayatla yaşamak istedikleri ve arzuladıkları hayat arasında çok fark var. Bu derin tatminsizlik Aziz ve Celal’in ortak noktaları.

‘Fake virallerin ustası genius’

Şehirli Aziz’in ve taşralı Celal’in fantezileri birbirinden çok farklı. Aslında Aziz’in şu dünyada en çok istediği şey yalnız kalmak, yani bir başına olabilmek. Uzun zamandan beri sevgilisi Burcu’dan ayrılmak istiyor ama ne mümkün, bütün iş arkadaşları bile bunu bilirken Burcu’nun dünyadan haberi yok, çünkü Aziz bir türlü gerçek hislerini ona açamıyor. Hatta film Aziz’in kameraya bakarak Burcu’ya bu ayrılık konuşmasının provasını yapmasıyla açılıyor. Sonunda Burcu’ya hissettiklerini söylemeye çalıştığında da mesaj yerine ulaşmıyor. 

Kimseye karşı gerçekten ne hissettiğini söyleyemeyen, içki içmekten nefret edip elindeki portakal suyu dolu kadehte sanki votka içiyormuş gibi, arkadaşlıklarından sıkıldığı halde sırf ileride bu ilişkiler ve kankalıklar işine yarar diye onları seviyormuş gibi davranan, fiziksel olarak ve çıkarlarıyla var olup aslında hissettikleriyle var olmayan bir karakter Aziz. Bu yönüyle de ortamların vazgeçilmezi kendisi. Hatta bu sahtelik işi haline gelmiş. Aziz’le “yakın” olmak için yanıp tutuşan patronu Alp’in tabiriyle Aziz’imiz fake virallerin ustası “genius” bir insan.

Sadece Aziz değil filmin yansıttığı gündelik yaşam sahteliklerle ve bu sahteliklerin tetiklediği sendromlarla dolu. Çocuklar da bu sahteliklerden nasibini alıyor. Aziz’in çalıştığı ajansa danışmanlık almaya gelen Necati Bey ve eşi örneğin, kızlarının youtube’a koyduğu kavga ederlerken çekilmiş videoları yüzbinlerce tık alınca bunu iş haline getirmek istiyorlar, oysa kızları Cansu’nun yakaladığı “vibe”in motivasyonu sadece anne ve babasının kavgalarını ifşa etmek ve bir ihtimal bu ifşayla aile içi şiddete bir son getirmek.

Vavien döngüsü 

Nereden bilsin ki videonun aldığı tık’lar kavgayı meşrulaştıracak, hatta anne ve babası bunu iş edinecek. Diğer taraftan Aziz’in belalısı yeğeni Caner‘i ilk gördüğümüzde içine hanzo kaçmış bir çocukla karşılaşıyoruz. Örneğin gece bülteninde izlediği spikerin gerdan kırmalarını anlata anlata bitiremiyor. Evde kabadayı gibi dolanıyor, anne babasını parmağında oynatıyor ve terör estiriyor Caner. Sonrasında kendini terapist odasında bulduğunda küçük yaşına rağmen “denyo” tanısı konuyor, bu kadar TV ve tablet sonunda Caner genç yaşında denyonun önde gideni oluyor.

Filmin bir diğer ana karakteri Erbil ise bir önceki jenerasyona ait olduğundan çok daha saftirik, düşündüğü ile söylediği bir olan, Aziz’e çok değer veren, sadık bir dost. Bu sahtelikler onun hayatına henüz tam anlamıyla nüfuz edememiş. Ancak o da eşinin kaybından sonra değişmiş, sürekli aynı şeyleri söyleyip duran, bol su içmenin ve sağlığın önemini vurgulamaktan vazgeçmeyen ama Aziz’in aksine son günlerini bir eşle geçirmek isteyen, yalnızlıktan sıkılmış biri. Alp ona parayla kiralanan sahte eşler teklif etse de onun gönlü iş arkadaşı Vildan Hanım’da. Bu yönleriyle Aziz’le zıtlıkları olsa da Aziz’in filmde değer verdiği tek kişi Erbil.

Özetleyecek olursak Vavien’deki döngüsel olay örgüsü Azizler’de de mevcut. Tam Burcu’nun hediye ettiği kolyeyi bulmuş ve Burcu ile tekrar konuşabilecek duruma geldiğinde ve sonunda Erbil’in evinin anahtarına ve böylece mahremiyetine kavuştuğunda Alp’in evinde kendi başına kaldığı ve kimsenin görmediği yüzü sosyal medyaya düşmüş oluyor. Aradığı mahremiyet alanına kavuştuğu an başka bir taraftan onu kaybediyor ve kendi ürettiği fake virallerin nesnesi oluyor Aziz.

Kategori: Hafta Sonu

Hafta SonuKöşe YazılarıManşetYazarlar

Hayal kırıklıklarından oluşan çatlak bir vazo gibi boş hayatlar: Denge’m

Geçen yazıda BluTv’deki Saygı ve Yarım Kalan Aşklar üzerinden değindiğim mağdur erkeklik temsilini, Seren Yüce’nin Podbee’den yayınlanan kurmaca podcast dizisi Denge’m ile birlikte düşünmek, bahsettiğim bu mağduriyete yeni bir boyut kazandırıyor. Seren Yüce’nin diğer işlerinde olduğu gibi bu mağduriyeti yaratan ana sebep karakterlerin içinde yaşadıkları ve aynı zamanda yaşattıkları dipsiz, uçsuz bucaksız, tekinsiz bir boşluk. Ve bu boşluğun tetiklediği tepkisel davranışlar… Öfke gibi.

Murat Gülsoy’un Yalnızlar için Çok Özel bir Hizmet romanından esinlenerek Seren Yüce’nin yazıp yönettiği Denge’m, hayatında kendine bir dayanak arayan Hazım’ın hikayesini anlatır. Hazım (Osman Sonant), özel bir üniversitede (ancak belli ki yetişkinliğe adım atan öğrencilere eğitim veren “üniversite” olamamış hatta liseden hallice bir kurumda) matematik hocasıdır. Ders anlatırken sınıf düzenini yüksek sesle video izleyerek bozan öğrencisine kalem fırlatır ve onu sınıftan atar. Öfkesini kontrol etmekte zorlanan Hazım’ın bu agresif hareketi sonrasında öğrenci Hazım’ı okuldan attırmakla tehdit eder ve sonunda olacak olan olur, Hazım işini kaybeder. Bu olaydan sonra Hazım’ı direkt kovan dekanın gerekçesi ise sınıfın neredeyse yarısının milletvekili çocuğu olduğu, kurumun bu öğrencilerin parasıyla ayakta durduğu, bu nedenle de kurumun sahibinin öğrenciler olduğu şeklindedir.

Öfkenin iktidarı, öfkeli iktidar… 

Böylece kurum kültürünü belirleyen etik kuralların kurum içinden değil dışından tayin edildiği ve milletvekilliğinin sadece hükümete değil, her yere sindiği günümüzün distopik ve despotik gerçeğiyle açılır Denge’m. Eğitim ve öğretim vermekten ziyade diploma sağlayan bir kurumdan kovulduğu için Hazım aslında kendini şanslı hisseder. Ancak elbette etrafındakilerin bu sözde iş ve statü kaybına tepkileri olumlu olmayacaktır. Özellikle de Hazım’ın kız kardeşi İnci (Esme Madra) panik içindedir. Bir tek “hayal kırıklığına daha dayanamayacak gibi görünen, çatlak bir vazo gibi” kırılgan ve içi boşlukla dolu olan sadece İnci değildir aslında, hem içindeki hem de etrafındaki boşluk içinde boğulan Hazım’ın ta kendisidir. Sadece kırılganlığı gözyaşı değil öfke patlamalarına sebep olmaktadır.

Dört aydır gittiği terapi de görünüşe göre bir ise yaramamaktadır ve isini de kaybettiği için artık terapiyi karşılayamayacağını terapisti İrfan Bey’e açıklayan Hazım’a daha hızlı ve kesin(!) sonuç veren yenilikçi bir yöntem hatta “devrimsel bir zihin atılımı“ önerilir. Sır Madeni Nerö-enformatik Araştırmalar kısaca (eski esinin adi) Sırma Firması tarafından geliştirilen bu yeni teknolojiyi denemekten başka çaresi yoktur Hazım’ın. Bu tedaviyle birlikte bir mikro ağ olarak tanımlanan Aten (Yasemin Çonka) beynin belli bölgelerinde kendini çoğaltarak işleyen, Hazım’ın öfkeli iktidarına karşı onu dengeleyecek bir bilinç ve böylece agresifliğini kontrol etmesini sağlayacak bir düzen sağlayıcı ya da “işlevsel” bir muhalefet olarak Hazım’ın beynine yerleştirilir.

Rüzgarda Salınan Nilüfer…

Etrafını içine çeken ve kurutan bir çoraklık

Küçük bir ameliyatla bilincine yerleştirilen büyülü bir kadın sesi olarak tanışırız Aten’le. Artık Hazım yalnız değildir. Varlıkla yokluk arası, sadece Hazım’ın duyabildiği, göremese de fantezilerinde vücut bulacak, eski eşi Sırma gibi onu hayal kırıklığına uğratmayacak ideal bir kadın girmiştir hayatına. Hazım’ın sinirlendiği ve tepki duyduğu davranışlar sırasında sıcak ve anlayışlı bir ses olarak araya girerek açıklamalar yapar. Şefkatli ve her zaman yanında olacak bir anne ya da bir eş gibi, hep onun yanında olacak gibi hisseder ilk başlarda ve elbette daha ne istesin Hazım, çok mutludur Aten’le. Sonrasında işler değişecektir elbette ve ilk başlarda mutlu ve ideal gibi görünen bu birliktelik kuşkusuz kabusa dönüşecektir. Aten de Hazım’ın bilincinde dönüşecek, Hazım’ın içindeki boşluğu kaplayacak, öfkesiyle birlikte benliğini de kontrol altına alacaktır.

Derin bir mutsuzluk içinde ne kendisiyle ne de etrafındakilerle derinlemesine ilişki kurabilen ve bu nedenle sonunda benliği, kararları ve bilinci ele geçirilen Hazım’ın bu hazin öyküsünde öfkeli, ama aslında kırılgan erkekliğin içindeki boşluk ele geçirilmiş olur. İlk bölümde eve geldiğinde ışıkların otomatik açılmamasına sinirlenen, yani içinde yaşadığı karanlık hiçlik duygusunu olabildiğince görmemeye çalışan Hazım’ın çaresizliği Seren Yüce’nin filmlerinde de var.

Çoğunluk.

Çoğunluk’daki (2010) ve Rüzgarda Salınan Nilüferdeki (2016) bunaltıcı, ruhsuz evlerin tekinsiz ışığı bu evlerde yaşayan çekirdek ailelerin donukluğunu ortaya koyuyor. Aynı salonda oturup birbirleriyle konuşmadan ekrana bakan, birlikte yemek yemenin ıstıraba, misafirliklerin çatışmaya dönüştüğü, ötekileştirmeden beslenen benliklerin çaresizlikten bir arada durduğu, karakterlerin içindeki o derin, dipsiz kuyu boşluk ve hiçlik dolmak bilmiyor.

Dahası etrafındakilerin arzularını taklit eden ya da hafife alan ve kurutan bir çoraklıkla o boşluk giderek derinleşiyor. Kardeşinin beklentilerine cevap veremeyen Hazım da içindeki hiçlik duygusuyla yüzleşmek ve onu anlamlandırmak söyle dursun, onun içinde boğularak bu boşluğun mühendisliğini yapan bir şirketin deneği haline geliyor sonunda ve dengesini ele geçirilmekte buluyor ve kaybediyor.

Kategori: Hafta Sonu