Enerjiİklim KriziManşet

IEA 2030’a dek farklı bir küresel enerji sistemi öngörüyor: Küresel enerji geçişi durdurulamaz

0
fosil yakıt
Fotoğraf: Siphiwe Sibeko / Reuters

Uluslararası Enerji Ajansının yeni Dünya Enerji Görünümü 2023 (WEO-2023) raporuna göre, bugün yaşanan büyük değişimler, bu on yılın sonunda oldukça farklı bir küresel enerji sistemine yol açacak.

Güneş, rüzgar, elektrikli araçlar ve ısı pompaları gibi temiz enerji teknolojilerinin olağanüstü yükselişi, fabrikalar ve araçlardan ev aletleri ve ısıtma sistemlerine kadar her şeye nasıl güç sağlandığını yeniden şekillendiriyor.

Enerji analizi ve projeksiyonları konusunda en yetkili küresel kaynak olan Dünya Enerji Görünümü’nün son raporu, 2030 yılında temiz teknolojilerin bugüne kıyasla çok daha büyük bir rol oynayacağı bir enerji sistemini tanımlıyor.

Buna göre, dünya genelinde yollarda neredeyse 10 kat daha fazla elektrikli araç olacak; güneş enerjisi şu anda ABD‘nin tüm elektrik sisteminden daha fazla elektrik üretecek; yenilenebilir enerji kaynaklarının küresel elektrik kaynakları arasındaki payı bugün yüzde 30 civarındayken yüzde 50’ye yaklaşacak; ısı pompaları ve diğer elektrikli ısıtma sistemleri küresel olarak fosil yakıtlı kazanları geride bırakacak; ve yeni açık deniz rüzgar projelerine, yeni kömür ve gaz yakıtlı enerji santrallerinden üç kat daha fazla yatırım yapılacak.

Tüm bu artışlar sadece dünya genelindeki hükümetlerin mevcut politika düzenlemelerine dayanıyor. Eğer ülkeler ulusal enerji ve iklim taahhütlerini zamanında ve eksiksiz olarak yerine getirirlerse, temiz enerji alanındaki ilerleme daha da hızlanacak. Bununla birlikte, küresel ısınmayı 1,5°C ile sınırlama hedefini canlı tutmak için daha da güçlü önlemlere ihtiyaç duyulacak.

Temiz enerji teknolojilerinin arkasındaki artan ivme ve dünya genelindeki yapısal ekonomik değişimlerin birleşimi, fosil yakıtlar üzerinde önemli etkilere sahip; kömür, petrol ve gaza yönelik küresel talepteki zirvelerin tümü bu on yılda görülebilir. Bu durum, bugünkü politikalara dayanan bir WEO senaryosunda ilk kez gözlemleniyor. Buna göre, fosil yakıtların küresel enerji arzındaki on yıllardır yüzde 80 civarında seyreden payı 2030’a kadar yüzde 73’e gerileyecek ve küresel enerji kaynaklı karbondioksit (CO2) emisyonları 2025’e kadar zirve yapacak.

Fotoğraf: Piroschka van de Wouw / Reuters

‘Enerji geçişi ne kadar erken olursa o kadar iyi’

IEA İcra Direktörü Fatih Birol, “Temiz enerjiye geçiş dünya çapında gerçekleşiyor ve bu durdurulamaz. Bu bir ‘eğer’ sorusu değil, sadece ‘ne kadar yakında’ sorusu – ve ne kadar erken olursa hepimiz için o kadar iyi” diyor.

Birol şunları ekliyor:

“Hükümetlerin, şirketlerin ve yatırımcıların temiz enerji geçişlerini engellemek yerine arkalarında durmaları gerekiyor. Yeni endüstriyel fırsatlar ve istihdam, daha fazla enerji güvenliği, daha temiz hava, evrensel enerji erişimi ve herkes için daha güvenli bir iklim gibi muazzam faydalar söz konusu. Günümüzde geleneksel enerji piyasalarında süregelen gerginlik ve dalgalanmalar dikkate alındığında, petrol ve gazın dünyanın enerji ve iklim geleceği için güvenli ya da emniyetli seçenekleri temsil ettiği iddiaları her zamankinden daha zayıf görünüyor.”

‣ Yenilenebilir enerji, üç yıl içinde dünyanın en büyük elektrik kaynağı olacak
‣ Yenilenebilir enerji sektöründeki istihdam, toplam enerji istihdamının yarısını geçti

Emisyon artışı 1,5°C hedefini imkansıza yakın kılacak

Mevcut durumda fosil yakıtlara olan talep, Paris Anlaşmasının ortalama küresel sıcaklık artışını 1,5°C ile sınırlama hedefine ulaşılamayacak kadar yüksek kalmaya devam edecek. Bu durum, rekor sıcakların yaşandığı bir yılın ardından iklim etkilerinin daha da kötüleşmesinin yanı sıra, daha az aşırı hava olaylarının yaşandığı daha serin bir dünya için inşa edilen enerji sisteminin güvenliğini de tehlikeye atma riski taşıyor.

Emisyon eğrisini 1,5°C ile tutarlı bir yola sokmak hâlâ mümkün olsa da çok zor. Ancak eylemsizliğin maliyeti çok büyük olabilir: Günümüz politikalarına dayanan etkileyici temiz enerji büyümesine rağmen, küresel emisyonlar bu yüzyılda küresel ortalama sıcaklıkları yaklaşık 2,4°C artıracak kadar yüksek kalacak, bu da Paris Anlaşması’nda belirlenen temel eşiğin oldukça üzerinde.

‣ Küresel enerji krizi dünyayı yenilenebilir enerjiye yönlendiriyor
‣ Dünya, fosil yakıt çağının ‘sonunun başlangıcına’ resmen girdi

COP28 için küresel strateji önerisi

Dünya Enerji Görünümü 2023 raporu, 2030 yılına kadar dünyayı rayına oturtmak için, başarılı bir Birleşmiş Milletler (BM) İklim Zirvesi (COP28) iklim değişikliği konferansı için de temel oluşturabilecek beş ana sac ayağından oluşan küresel bir strateji öneriyor.

Streteji, küresel yenilenebilir kapasitenin üç katına çıkarılması; enerji verimliliği iyileştirme oranının iki katına çıkarılması; fosil yakıt operasyonlarından kaynaklanan metan emisyonlarının yüzde 75 oranında azaltılması; yükselen ve gelişmekte olan ekonomilerde temiz enerji yatırımlarının üç katına çıkarılması için yenilikçi, büyük ölçekli finansman mekanizmaları; ve karbonu tutulmayan kömür yakıtlı enerji santrallerinin yeni onaylarının sona erdirilmesi de dahil olmak üzere fosil yakıtların kullanımında düzenli bir düşüşün sağlanmasına yönelik tedbirleri içeriyor.

Dr. Birol, “Her ülkenin kendi yolunu bulması gerekiyor, ancak temiz enerji geçişlerini hızlandırmak için uluslararası işbirliği çok önemli” diyor. “Özellikle emisyonların azalma hızı, büyük ölçüde dünyanın hızla büyüyen ekonomilerinin artan enerji talebini karşılamak için sürdürülebilir çözümleri finanse etme becerimize bağlı olacaktır. Tüm bunlar, işbirliği ve yardımlaşmadan geri adım atmanın değil, bunları iki katına çıkarmanın hayati önemine işaret ediyor.”

Fotoğraf: Eli Hartman / AP

Orta Doğu’daki gerilim küresel ekonomideki belirsizlikleri artırıyor

Orta Doğu‘da artan jeopolitik gerilimlerin dikkatleri bir kez daha enerji güvenliği endişelerine odakladığı ve birçok ülkenin geçen yıl patlak veren küresel enerji krizinin etkileriyle hala mücadele ettiği bir dönemde, Dünya Enerji Görünümü 2023 enerji güvenliği sorunlarının değişen yelpazesini inceliyor.

Orta Doğu’daki gergin durum, IEA’nın kurulmasına yol açan petrol şokundan 50 yıl sonra ortaya çıkıyor ve inatçı enflasyon ve yüksek borçlanma maliyetlerinin etkilerini hisseden huzursuz bir küresel ekonomi için daha fazla belirsizlik yaratıyor.

‣ Rüzgar ve güneş 2022’de küresel elektriğin yüzde 12’sine ulaşarak rekor kırdı
‣ Guterres: Küresel ısınma çağı bitti, küresel kaynama çağına girdik

Rusya’nın uluslararası ticaretteki gaz payı yarıya düşecek

Dünya Enerji Görünümü 2023, küresel enerji piyasalarının küresel enerji krizinden özellikle ağır etkilenen bir alanının birkaç yıl içinde baskıların hafiflediğini göreceğinin altını çiziyor. Rusya‘nın Avrupa‘ya arzı kesmesinin ardından gaz piyasalarına güvenlik ve fiyat artışlarına ilişkin korkular hâkim oldu ve piyasa dengeleri istikrarsız kaldı. Ancak 2025’ten itibaren devreye girecek yeni sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) projelerindeki benzeri görülmemiş artış, 2030’a kadar yılda 250 milyar metreküpten fazla yeni kapasite ekleyecek ve bu da bugünkü toplam küresel LNG arzının yaklaşık yüzde 45’ine denk gelecek.

Kapasitedeki güçlü artış, fiyatları ve gaz arzı endişelerini hafifletecek, ancak bu aynı zamanda gaz piyasalarının 2010’lardaki “altın çağından” bu yana küresel gaz talebi büyümesinin önemli ölçüde yavaşladığı göz önüne alındığında bir arz bolluğu yaratma riski de taşıyor. Sonuç olarak Rusya müşteri tabanını genişletmek için çok sınırlı bir fırsata sahip olacak. Rusya’nın 2021’de yüzde 30 olan uluslararası ticarete konu gaz payı, 2030’da bunun yarısına düşecek.

‣ AB Konseyi, 2035’ten itibaren benzinli ve dizel araçların yasaklanmasını onayladı
‣ IEA Başkanı Birol: Dünya ilk gerçek küresel enerji krizinde

Çin’de kömürlü elektrik üretimi yüzde 20 azalabilir

Dünya Enerji Görünümü 2023, önümüzdeki yıllarda enerji piyasaları için önemli bir değişkeni ayrıntılı olarak ele alıyor. Küresel enerji trendleri üzerinde büyük bir etkiye sahip olan Çin, ekonomisi yavaşladıkça ve yapısal değişikliklere uğradıkça büyük bir değişim geçiriyor. Rapora göre, Çin’in toplam enerji talebi bu on yılın ortalarında zirveye ulaşacak ve temiz enerjide devam eden dinamik büyüme ülkenin fosil yakıt talebini ve emisyonlarını azaltacak.

Bu yılki rapor ayrıca bu on yıl içinde güneş enerjisinin daha güçlü büyüme potansiyelini de araştırıyor. Yenilenebilir enerji kaynakları, mevcut politikalar ekseninde 2030 yılına kadar yeni enerji üretim kapasitesinin yüzde 80’ine katkıda bulunacak ve güneş enerjisi tek başına bu genişlemenin yarısından fazlasını oluşturacak. Ancak analizlere göre, bu senaryo güneş enerjisi potansiyelinin sadece bir kısmını dikkate alıyor.

On yılın sonunda, dünyanın yılda 1,200 Gigawatt‘tan (GW) fazla güneş paneli üretim kapasitesine sahip olacağı, ancak 2030’da sadece 500 GW‘lık bir üretim gerçekleştireceği öngörülüyor. Eğer dünya on yılın sonuna kadar 800 GW‘lık yeni güneş enerjisi kapasitesine ulaşırsa, bugünkü politika ayarlarına dayalı bir senaryoya kıyasla 2030 yılında Çin’de kömür yakıtlı elektrik üretiminde yüzde 20’lik bir azalmaya yol açacak. Latin Amerika, Afrika, Güneydoğu Asya ve Orta Doğu‘da kömür ve gazdan elektrik üretimi dörtte bir oranında azalacak.

Kategori: Enerji

İlginizi çekebilir

Comments

Comments are closed.