Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası Genel Müdür Yardımcısı Seçil Yıldız’la Antalya’da düzenlenen COP31 organizasyonunun işleyişi, Türkiye’nin yenilenebilir enerji kapasitesi, uyum finansmanı üzerine konuştuk. Yıldız, Küresel Güney ve Afrika ülkeleri ağırlıklı, 100 bini aşkın temsiliyetin önemine işaret eden Yıldız şu bilgileri verdi:
- Mevcut kurulu güçte yenilenebilir enerji payı yüzde 60’larda. 2053 hedefi yüzde 70 (dünya sıralamasında 11. sıra)
- Türkiye’ye zirve süresince yeşil dönüşüm kapsamında 5 milyar doların üzerinde uluslararası banka finansmanı geldi.
- 10 yıllık yatırım planında toplam 100 milyar dolar yatırım yapılacak. Bunun 80 milyar doları üretim tesisleri, 20 milyar doları iletim hatları ve şebeke kurulması için kullanılacak.
- Güneş enerjisi alanında 2010’larda MW başına 3 milyon dolar olan kurulum maliyeti 300 bin dolara kadar geriledi ve yatırımlar kendini 5 yılda amorti edebiliyor.
*
Yeşil Gazete: COP31 değerlendirmenizle başlayalım.
Seçil Yıldız: Alanın kompaktlığı şimdiye kadar olanlar için bence en iyisi. Belem dışında çoğu COP’a girdim. COP31’in en iyi organize edilenler arasında olduğunu söyleyebilirim. Katılım da oldukça yüksekti. 100 binin üzerinde insanın geldiğini biliyoruz. Küresel Güney’den katılımın çok yüksek olması benim açımdan oldukça sevindirici.
Şimdiye kadar finans alanında nasıl gelişmeler gördük?
Türkiye COP31 süresinci 5 milyar doların üzerinde bir anlaşma yaptı. Biz “yeşil dönüşüm”de aslında çok iyi bir noktadayız. 2011’de başladı YEKDEM’le başladık. 10 yılda yenilenebilir enerji kapasitesi dört katına yükseldi. Halen kurulu kapasitemizde oran yüzde 60’lar seviyesinde. 2035 hedefi ise yüzde 70. Şu anda dünyada yenilenebilir enerji alanında 11’inciyiz. Az önce Malezya temsilcisiyle konuşuyordum. Asya kaplanlarından biridir Malezya ve Dünya’da 43’üncü sıradaymış. Ben Türkiye’nin en iyi yaptığı işlerden birinin yenilenebilir enerji ve enerji dönüşümü olduğunu düşünüyorum. Önümüzdeki 10 yıl için 100 milyar dolar civarında bir yatırım planlanıyor. Bunun 80 milyar doları üretim tesisleri, 20 milyar doları da iletim hatları olacak. Bu bağlantıların . Yani o bağlantıların ve sistemin kurulması çok önemli çünkü bir yerde ürettiğin enerjiyi başka bir tarafa getirebilmek ve tabii ki depolama tesisleri şu andaki en kritik konu.
Yüzde 70 kapasite gerçekten yüzde 70 anlamına gelir mi?
Yok, elbette gelmez. Benim bahsettiğim yatırımların yüzde 70’e çıkarılması. Üretim kısmı yüzde 70 olamaz. Rüzgar sürekli esmek, güneş geceleri yok, suya bir yıl iyi bir erişim sağlanır, ikinci yıl olmaz. vb. Tüm bunlar “yenilenebilir” kaynaklardan elde edildiği için üretimde zigzaglar kaçınılmaz. Bu sorunu da bataryalarla, depolama tesisleriyle stabil hale getirilmesi gerekiyor ki biz de bu girişimlere yatırım desteği vermeye çalışıyoruz.
Türkiye sermayesi ve girişimcileri “yeşil dönüşüm”de nerede, nasıl bakıyor?
Dünya ülkeleriyle kıyasladığımızda Türkiye’deki en hızlı alanlardan birinin enerji dönüşümü olduğunu söyleyebilirim. Bunda da Türkiyeli girişimcinin pratikliği ve pragmatikliğinin işe yaradığını düşünüyorum. Türkiye’de yeşil dönüşüm süreci ve regülasyonlar 2020’lerde hızlandı. Avrupa 2005’te emisyon ticaret sistemini kurdu . Bizim daha yeni çıktı düzenlemeler ama çok hızlı öğrenerek adapte olduk
Bankanız kime, hangi koşullarda kredi veriyor? Hibe mekanizmanızın olmadığını biliyoruz
Biz hibe değil, kredi veriyoruz. Ama kredilerimiz “imtiyazlı kredi” denilen uzun vadeli, ucuz krediler. Mesela güneş enerjisi yatırımları 2010’lu yıllarda megavat başına 3 milyon dolar iken de o krediyi vermiştik ki o zaman bu yatırımlar çok pahalıydı. Şimdi ise artık iyice ticarileşti, rakamlar 300 bin dolarlara kadar düştü. Kendini de 5 yılda amorti ediyor. Bizim yaptığımız o uzun vadeli kredi yoluyla, dönüşümü kolaylaştırmak ve ticarileşmesine kapıyı açabilmek idi. Bunu büyük oranda başardığımızı söyleyebilirim.
Adaptasyona da kredi veriyor musunuz? Yoksa para daha çok azaltıma mı gidiyor?
Uyum yatırımları dünyanın hiçbir yerinde özel sektörün pek dahil olduğu bir alan değil. Bunu daha çok devletlerin yapması gerekiyor. Örneğin Danimarka‘da Kopenhag Belediyesi, kentin sular altında kalma riski olduğu için belirli bölgelerin dış çeperlerine yüksek duvarlar inşa ediyor. Ya da başka herhangi bir yerde de susuzlukla başa çıkmak için su arıtımı yapılması yine devletlere düşüyor. Küresel ısınmayla sıcaklıklar 1,5C’yi geçtikten sonra bizim şimdiye kadar kurduğumuz bütün medeniyet; yaşadığımız evden inşa ettiğimiz fabrikalara, her türlü altyapımız, yollarımız vb. eski iklim koşullarına göre yapıldı. Artık iklim koşulları bambaşka. Biz artık büyük tufanlara, hortumlara tanık oluyor, onlarla başa çıkmaya çalışıyoruz. Bu aşırı koşullara adaptasyon yatırımları da dünyanın pek çok ülkesinde devletler tarafından üstleniliyor.
Özel sektör yaptığı işin karşılığını almak istiyor tabii, mesela o duvarı inşa etti, bunun parasını kimden alacak? Yoksa niye girsin ki? Şöyle düşünün, yollar yapılıyor, altyapılar gerçekleştiriliyor. Bunlar genelde devletin rolü.
Türkiye özel sektörü yeşil dönüşüme ne kadar hazır?
Bence çok hazır. Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması için yönetmelikte 6 pilot sektör var şimdilik, biliyorsunuz. Bunlar dönüşümü en zor olan sektörler. Bizim ihracatımızın da yüzde 42’si AB’ye, burası en büyük ihracat pazarımız. Dolayısıyla buraya ihracat yapan şirketlerin rekabetçi kaslarını güçlü tutabilmeleri için konuştuğumuz yatırımları yapmaları gerekiyor. Karbon vergisi de önce onlara yönelik başlayacak. Demir çelikte ve çimentoda dekarbonizasyona yönelik epey gelişme sağlandı. Biz de desteğimizi veriyoruz.
SKDM ve ETS gibi düzenlemelerin çerçevesi aslında son derece basit. Şu anda bazı belirsizliklerden kaynaklı endişeler olduğunu duyuyor/biliyorum ama buna hiç gerek yok. Yeter ki istensin.
Geçiş faaliyetleri?
Doğal gaz dünyanın her yerinde “geçiş faaliyeti” olarak belirlenmiş durumda. Nükleer de çoğu yerde öyle. Avrupa’da elektrik kesintileri yaşandığında kömürü bile tekrar kullanıma aldılar. Doğal gaz kömüre göre daha düşük karbonlu ekonomiye geçiş aracı. İhracat tarafında da mesela çimentonun Avrupa’ya ihracatı 300 küsur milyon dolar civarında. Çok büyük bir rakam değil. Çimento sektörünün yapması gerekenler SKDM’ye yönelik yatırım değil ama dekarbonizasyon. Çünkü Türkiye’deki emisyon ticaret sisteminde belirli lokasyonlar olacak, yüksek emisyonu olan varlıklarla ilgili bir şey o. Karbon fiyatının henüz belli olmamasının endişe yarattığını görüyorum ama bana kalırsa bunlara takılmamak gerekir. Her şeyin çerçevesi çok basit aslında.
Asıl sorun, “yeşil dönüşümü” stratejinin merkezine koyup koymamaktan kaynaklanıyor. Bu palyatif birkaç eylemle hayata geçirilecek bir şey değil. Örneğin Akdeniz havzası su bakımından çok sıkıntılı. Konya’nın güneyinin yakın gelecekte su fakiri olma ihtimali var. Dolayısıyla şimdi siz Konya’dan güneye gidip suyu çok isteyen hammaddeye dayanan bir yatırım yaparsanız kısa erimli para kazanıyor olabilirsiniz ama 10 ila en çok 30 sene sonra aynı parayı kazanmanız mümkün değil. Biz hep girişimcilere yatırım yaparken finansal risklerle iklim risklerini bir arada değerlendirin diyoruz. Artık eski dünyada yaşamıyoruz, paradigmalar tamamen değişti.
COP31’e katılan hemen tüm sektörlerin devletten hatırı sayılır oranda teşvik ve destek beklediklerini gördük. Devlet desteği yeşil dönüşümün neresinde?
Burada yeşil dönüşümün asıl olarak üç tane paydaşı var. Şirketlerin ayak izi söz konusu olduğunda regülatör önemli bir paydaş. Bankalar, yani finansörler diğer önemli parça , bir de yatırımcılar var. Regülatörün doğru yapıları kurması, doğru regülasyonlarla doğru teşviklerle çıkması, yıllar itibariyle nakit akışlarında bankalara öngörülebilirlik sağlar. Bankalar o öngörülebilirliği gördüğünde ‘verdiğim kredi geri ödenir mi’ diye bakar. Banka parayı masaya koyduğunda da yatırımcı gelir. Bu üç ayağın üçünün de işin işinde olması ve tam kapasite çalışması gerekir, biri eksik olursa olmaz. Bunun en başarılı örneği YEKDEM’deki güçlü artış. .Bankalardan dünya kadar para geldi ve dönüşüm ancak öyle sağlanabildi. Devlet gerekli teşvikleri verecek, sermaye karından fedakarlıkta bulunacak. Başka yolu yok. Herkes bunun için elini taşın altına koyacak.

