COP31 çerçeve kararının üçüncü taslağı, itirazlar, hemen öncesinde yapılan Genel Kurul’da itirazlar, ifade edilen hayal kırıklıklıklarının ardından, resmi kapanış tarihinden iki gün sonra 32 Kasım Pazar günü sabahın erken saatlerinde yayımlandı.
En Az Gelişmiş Ülkeler (LDCler), Küçük Ada Devletleri İttifakı (AOSIS), Avrupa Birliği ve Yüksek Hedef Koalisyonu’nun (HAC) da aralarında bulunduğu yaklaşık 130 ülkelik bir grup, COP31’in ilk Küresel Durum Değerlendirmesi’nden geri adım atmamasını talep ediyor. Saat 09:00’da toplanacağı duyurulan Genel Kurul, bir kez daha iki saat ertelendi.
144 paragraflık ilk çerçeve metnin ardından yayımlanan 80 paraflık ikinci metin özellikle en az gelişmiş ülkeler ve sivil toplumun büyük tepkilerine ve protestolarına neden olmuş, sivil toplum örgütleri COP31 “tarihin en kötü COP”u olarak ilan etmiş ve Panama’nın başını çektiği ülkeler grubu zirveyi kilitlemekle tehdit etmişti.
Yeni taslak metninde de uyum finansmanını üç katına çıkarma hedefine dair herhangi bir netlik, fosil yakıtlardan uzaklaşmaya yönelik doğrudan bir atıf ve bir sonraki IPCC raporu için net bir zaman çizelgesi yine bulunmuyor.
Yeni metinden öne çıkanlar şöyle:
-
Fosil yakıtlardan uzaklaşma ifadesi doğrudan geçmiyor; yol haritalarına da doğrudan atıf yapılmıyor. Diğer yandan metin, ‘‘fosil yakıtlardan adil, düzenli ve hakkaniyetli bir şekilde uzaklaşmayı’’ içeren Birleşik Arap Emirlikleri Mutabakatı’nı hatırlatarak başlıyor. Ayrıca Paragraf 38’de, ‘‘ilk Küresel Durum Değerlendirmesi’nin sonucu ışığında’’ ifadesi geçiyor. Ancak bunlar yalnızca dolaylı ifadeler olarak birçok ülke tarafından yetersiz bulunuyor.
-
Fosil yakıtlardan uzaklaşma yerine onu güçlendireceği yönünde çok eleştirilen ve uzmanların “sahte çözüm” olarak tarif ettiği; Arap Grubu‘nun metne konulmasında ısrar ettiği karbon yakalama, kullanma ve depolama (CCUS) teknolojileri de metinde yer almaya devam ediyor ve ‘‘2035’e kadar küresel ölçekte gigaton düzeyinde’’ CCUS kapasitesine ulaşılması ve “hızlandırılması” destekleniyor.
-
Hükümetlerarası İklim Değişikliği Panel’nde de bir önceki metinde olduğu gibi IPCC’den söz ediliyor fakat, önceki taslaktan farklı olarak, beklenen IPCC raporunun takviminin, 2028’deki İkinci Küresel Durum Değerlendirmesi’ne yetişecek şekilde olması gerektiğine dair atıf çıkarılmış.
- Bir önceki taslakta olduğu gibi metin, 1,5 derece sınırının üzerindeki sıcaklık aşımının “hem büyüklüğünü hem de süresini sınırlanması” yeniden teyit ediyor. Metin, 1,5 derece ve sıcaklık aşımı üzerine COP32’de “üst düzey bir diyalog” başlatılmasına “karar veriyor”. Bu ifade, ilk taslakta bu konuda yer alan daha kalıcı bir “çalışma programı” çağrısının yerini alıyor.
-
Türkiye Başkanlığı’nın çok önem verdiği ‘‘35’te 35’’ Elektrifikasyon hedefi, metinde ‘‘2035’e kadar küresel ölçekte %35’’ ifadesiyle belirtiliyor. ‘‘Temiz enerjiden mümkün olan en yüksek düzeyde yararlanma’’ hedefi de korunmuş.. Ancak hedef, bir kez daha “diğer hususların yanı sıra… bir dizi seçenek aracılığıyla küresel işbirliği çağrısında bulunan” ve “35×35″in bu seçeneklerden yalnızca biri olduğu zayıf bir paragrafın içinde yer alıyor. Yanı sıra metin, “düşük seragazı emisyonlarına ve iklime dirençli kalkınmaya yönelik küresel geçişin geri döndürülemez olduğunu”, “kabul ediyor”. Yenilenebilir enerji gerekliliğinden ise farklı bir paragrafta söz ediliyor.
- Ayrıca metnin hemen başında, diğer konuların yanı sıra “fosil yakıtlardan uzaklaşma” ifadesini de içeren ilk “küresel durum değerlendirmesi”nin sonucuna “bütünüyle atıfta bulunuluyor”.
-
Taslak metinde gelişmekte olan ülkelerin talep ettiği 120 milyar dolarlık uyum finansmanı hedefine dair hâlâ net bir ifade yok. Bunun yerine metin, iklim finansmanı “çalışma programı” kapsamında uyum desteğinin baz tarih verilmeden üç katına çıkarılmasına yönelik “bir uygulama yol haritasını görüşmeyi kabul ediyor”. Yeni bir ekleme olarak taslak, diğer ülkelerin “gönüllü olarak” iklim finansmanı sağlamaya veya sağlamaya devam etmeye teşvik edildiğini “hatırlatıyor”. Aynı zamanda, kayıp ve zarar fonunun kaynaklarını artırmaya yönelik “sürekli çabaları” teşvik ediyor.

Greenpeace: Göz boyamalar metne sızdı, hiç anlaşma olmaması daha iyi
Greenpeace COP31 Delegasyonu Başkanı Jasper Inventor‘un son metne dair değerlendirmesi şöyle: “Fosil yakıtları sona erdirecek ve 1,5 derece hedefini canlı tutacak güvenilir bir yol haritasının COP31 sonuç metnine yerleştirilmesi gerekiyor. Ancak iklim yıkımından para kazanan fosil yakıt üreticilerinin talimatıyla bu taslaktaki hedefler sulandırıldı ve gigaton kapasiteli karbon yakalama, kullanma ve depolama gibi tehlikeli göz boyamalar metne sızdı.”
Hiç anlaşma olmaması, fosil yakıt endüstrisiyle yapılan bir anlaşmadan daha iyidir” diyen Inventor şöyle devam etti: “Eğer COP31’in nihai sonucu buysa, bu temelden kabul edilemez bir durumdur. Burada yaşanan şey geleceğimiz için verilen bir mücadeledir; tarafları bu metni baştan aşağı yenilemeye ve dünyanın dört bir yanındaki insanların ihtiyaç duyduğu umudu vermeye çağırıyoruz.”
İklim Eylem Ağı: Taslak, Avustralya’nın gaz endüstrisine armağanı
Uluslararası İklim Eylem Ağı (Climate Action Network International), iklim adaletini sağlamakta yetersiz kalırken, karbon yakalama ve depolama (CCS) ile karbondioksit giderimi gibi tehlikeli yan yollara kapı açan en son COP31 kapsam kararını reddetmeleri için hükümetlere çağrıda bulundu.
İki haftalık müzakerelerin ardından, zengin ülkeler iklim finansmanı, Uyum ve Adil Geçiş konularında ilerlemeyi engelledi. Türkiye ve Avustralya başkanlıkları, anlamlı bir sonuç elde etmek için gerekli liderliği gösteremedi.
Şimdi hükümetlerden, daha fazla gecikme ve süreçler sunarken kurumsal çıkarlar için yeni fırsatlar yaratan bir metni onaylamaları isteniyor. Çerçeve karar, Avustralya başkanlığının gaz endüstrisine bir armağanıdır. Avustralya, enerji içeriği açısından dünyanın üçüncü büyük fosil yakıt ihracatçısıdır ve büyük çaplı yeni fosil yakıt projeleri yürütülmektedir. Müzakerelerde CCS’yi desteklemesi ciddi bir çıkar çatışmasına yol açmaktadır. Fosil yakıt şirketleri, gaz ihracatını genişletmeyi ve Asya ekonomilerini fosil yakıt bağımlılığına hapsetmeyi meşrulaştırmak için büyük ölçekli karbon yakalama vaatlerini kullanmaktadır.
COP31’de rekor sayıda; 700 CCS lobici bulunurken, çerçeve kararına gigaton ölçeğinde karbon yakalamanın dahil edilmesi, fosil yakıtların yaygınlaşması için büyük bir boşluk yaratma riski taşımaktadır; bu da şirketlerin, üretimi artırmaya devam ederken faaliyetlerinin Paris Anlaşması ile uyumlu olduğunu iddia etmelerine olanak tanıyacaktır.”
CAN İnternational Genel Direktörü Tasneem Essop da şu değerlendirmeyi yaptı:
“İyi niyetle COP31’e geldik ve iklim krizinin tüm ciddiyetini müzakere masalarına taşıdık. Aynı şey başkanlıklar veya zengin gelişmiş ülkeler için söylenemez. Tarafları bu metni reddetmeye çağırıyoruz. Metin adaleti sağlamakta yetersiz kalıyor ve karbon yakalama, kullanımı ve depolaması ile karbondioksit giderimi gibi tehlikeli saptırmalarla dolu. Zengin ülkeler, insanların hayatlarını korumak için gerekli finansman ve işbirliğini engellemekle iki hafta harcadılar; oysa krizden kâr elde etmek için yeni fırsatlar arayan şirketlere kapılar ardına kadar açıldı.
“Başkanlıklar, BM iklim sürecinin krizi tetikleyen endüstrilerin çıkarlarını ilerletmek için kullanılmasına nasıl izin verebilir? Dünya fosil yakıtlardan acilen uzaklaşmaya ihtiyaç duyarken, karbon yakalama fosil yakıt üretimini genişletmek için bir lisans olarak sunuluyor. BM iklim müzakereleri, bu düzeye indirgenemeyecek kadar önemlidir. Mücadeleye devam edeceğiz ve iklim konusunda ilerlemeyi engelleyen ülkeler hesap vermelidir. COP31 süresi doldu, ancak henüz bitmedi.”
350. org: Başkanlıklar savunması imkansız bir başarısızlık sergiledi
350.org Politik Strateji Direktörü Andreas Sieber, nihai taslağın, COP31 boyunca giderek netleşen tabloyu doğruladığını vurguladı:
” Türkiye ve Avustralya başkanlıkları, savunulması mümkün olmayan bir liderlik başarısızlığı sergiledi. Metinde, 2035 için bir karbon yakalama hedefine yer buldular ama fosil yakıtlardan uzaklaşmayı metinden çıkardılar ve bu konuda ilerleme sağlayacak hiçbir girişim başlatmadılar. Brezilya böyle bir liderliğin mümkün olduğunu göstermişti. Bu arada kırılgan topluluklar, uyum finansmanı konusunda netlik beklemeyi sürdürüyor.
100’den fazla ülke, fosil yakıtlardan küresel geçiş yol haritasına katkı sundu. 25’ten fazla ulusal yol haritası da yayımlandı ya da duyuruldu. İvme açıkça ortada. Başkanlıklar ise bunu görmezden gelmeyi seçti.’’
DanChurchAid: Uzlaşı çabasının bedeli ağır oldu
DanChurchAid Küresel İklim Direktörü Mattias Söderberg de “‘COP31 Başkanlığı bir uzlaşı bulmak için yoğun çaba gösterdi, ama bunun bedeli ağır oldu. Önemli taahhütler zayıflatıldı, bazıları ise tamamen ortadan kalktı. 1,5°C’yi aşan bir dünyaya doğru gidiyoruz. Daha zayıf vaatlere değil, acilen daha güçlü iklim eylemine ihtiyacımız var. Umarım hükümetler bunun iklim krizinin gerektirdiği iddia düzeyi olmadığını kabul eder” değerlendirmesi yaptı.
Kurum: Hükümetler samimiyse çerçeve kararı onaylar
Dün gece süren müzakereler sırasında gazetecilere konuşan COP31 Başkanı Murat Kurum, “örtü karar” olarak söz ettiği çerçeve metni son haline getirerek ülkelere gönderdiklerini söylemiş ve itiraz eden ülkelere şu çağrıyı yapmıştı:
‘‘Gördüğümüz yüksek çoğunlukta bir uzlaşı var. Çok ufak tefek konular kaldı, bu karar çıktığı zaman çok önemli işler başarmış olacağız. Arzumuz bu kararın çıkmasın. Biz genel kurulda bu kararın çıkması noktasındaki irademizi birazdan taşıyacağız. Söz tarafların. Eğer burada samimiyet varsa, gerçekten bir şey yapılmak isteniyorsa ben bu salonda bunun yapılacağına inanıyorum. Onu da göreceğiz birazdan. Eğer çıkmaması halinde COP sürecini çözümsüzlüğe sokacakların, kendilerini bir bu manada değerlendirmeleri gerektiğini düşünüyorum. Niye çıkarmıyoruz? Niye ilerletmiyoruz? Eğer bu mücadelede gerçekten irade koymak istiyorsak, gerçekten ilerleme istiyorsak bunun için hiçbir engel yok. Birazdan göreceğiz.’’

