ManşetMedya-İnternet

Oxford Üniversitesi ve Reuters’tan OHAL sürecinde medya raporu: Türkiye’de otosansür zirvede

0

Oxford Üniversitesi – Reuters Institute for Study of Journalism (Reuters Gazetecilik Çalışmaları Enstitüsü) tarafından yayınlanan araştırma, Türkiye’de medyada otosansürün ulaştığı boyutları gözler önüne serdi.

Araştırmada OHAL koşullarında insan hakları ihlallerine ilişkin haberlerle ilgili yaklaşımları ve gazetelerde ihlal haberlerinde yaşanan değişim ele alındı.

Araştırmaya göre Türkiye medyasında otosansür zirvede, gazetecilerin tamamı insan hakları ihlali haberi yaparken yargılanma korkusu yaşıyor.

Ankete katılan gazetecilerin yüzde 43.6’sı insan hakları ihlallerine ilişkin haber yaparken yargılanmaktan korkuyor

Cumhuriyet gazetesi muhabiri Kemal Göktaş’ın yürüttüğü araştırma, 10 Aralık 2017 ile 13 Şubat 2018 arasında 133 gazeteciyle yapıldı.

Google soru formu üzerinden yaklaşık 300 gazeteciye gönderilen ankete 10 Aralık 2017 ve 13 Şubat 2018 tarihleri arasında 133 yanıt geldi.

Gazetecilerin yüzde 53’ü gazete, 17’si web sitesi, 16’sı televizyonda, geri kalanı ise ajans, radyo, dergi vb. kuruluşlarda çalıştıklarını belirtti.

Anketi yanıtlayan gazetecilerin yüzde 41’i muhabir, yüzde 22’si editör, yüzde 6’sı köşe yazarı, yüzde 6’sı genel yayın yönetmeni, yüzde 5’i temsilci, yüzde 5’i haber müdürü, yüzde 5’i yazıişleri editörü, yüzde 2’si stajyer, yüzde 1’i ombudsman ve yüzde 3’ü haber sunucusu oldu.

Doğan Medya Grubu’nun Demirören Grubu’na satışından önce gerçekleştirilen ankette, gazetecilerin yüzde 46’sı çalıştıkları kurumu “genellikle muhalif”, yüzde 29’u “genellikle tarafsız” ve yüzde 19’u da “hükümet yanlısı” olarak niteledi.

Gazetecilerin yüzde 94’ü Türkiye’de yaygın insan hakkı ihlalleri yaşandığını düşündüklerini belirtirken bu görüşe katılmayan gazetecilerin oranı sadece yüzde 1.5 oldu. Yüzde 4.5 oranında gazeteci bu görüşe “bazen katıldıklarını” belirtti.

Medyanın insan hakları ihlallerine yeterince yer verip vermediği sorusuna yüzde 61.7 “Kesinlikle yeterli değil”, yüzde 27.1 “çoğunlukla yeterli değil”, yüzde 10.5’u “nadiren yeterli” ve yüzde 0.8’i “kesinlikle yeterli” yanıtını verdi.

Gazetecilerin sadece 3’te 1’i insan hakları ihlallerine ilişkin haber yaparken kendilerini özgür hissettiklerini, 3’te 2’si ise sıklıkla veya her zaman özgür hissetmediklerini belirtti.

Medyada yargılanma korku baskın

İnsan hakları ihlallerine ilişkin haber yaparken yargılanmaktan korktuğunu belirten gazetecilerin oranı ise dikkat çekici biçimde yüksek çıktı.

Gazetecilerin yüzde 43.6’sı bu korkuyu “çok sık” duyduklarını belirtirken yüzde 31’i “sık”, yüzde 14’i “bazen”, yüzde 10.5’u ise “nadiren” yargılanmaktan korktuğunu belirtti.

“Yargılanmaktan hiç korkmuyorum” seçeneğini işaretleyen gazeteci ise olmadı.

Hak ihlali haberleri nedeniyle işini kaybetme korkusu ise ankete katılanların yarısının muhalif gazetelerde çalışması nedeniyle daha düşük oranda çıktı.

İşini kaybetme korkusunu “her zaman, sık veya bazen” hissedenlerin oranı 3’te 1 çıkarken, hükümet yanlısı medya organlarında bu oran yüzde 81 oldu.

İşsiz kalan gazetecilerin yeni iş ararken insan hakkı ihlallerine ilişkin haber yapmış olmalarının iş bulmalarını olumsuz etkileyeceğini düşünenlerin oranı yüzde 97 oldu.

Otosansür zirvede

“Gözlemlerinize göre, insan hakkı ihlalleri ile ilgili haberlerde oto-sansür ne sıklıkla yapılmaktadır?” sorusuna yüzde 32.3 ‘çok sık’, yüzde 41.4 ‘sık’, yüzde 13.5 ‘bazen’, yüzde 9 ‘nadiren’ ve yüzde 3.8 ‘hiçbir zaman’ yanıtını verildi. Gazeteciler, insan hakkı ihlalleriyle ilgili haberlere engel olan nedenleri ise şöyle sıraladı: Yüzde 95.5 politik bastı, yüzde 74.4 medyadaki sahiplik yapısı, yargı baskısı yüzde 64.7, işini kaybetme korkusu yüzde 59.4, editoryal baskı yüzde 37.4, kamuoyunun negatif tepkisi yüzde 18 ve habercilerin ihlal haberlerine ilgisizliği yüzde 18. İnsan hakları ihlallerinin hangi durumlarda haberleştirilmemesinin meşru olacağı sorusuna yüzde 72.2 oranında “hiçbir durumda” yanıtı gelirken gazetecilerin yüzde 10’u terörle mücadele, yüzde 8.3’ü FETÖ darbe girişimi ile mücadele, yüzde 8.3’ü ‘ulusal çıkarlar’, yüzde 7.5’u iç barışı korumak, yüzde 7.5’u dini kurallara saygı ve yüzde 3’ü kamu yararı nedeniyle ihlal haberi yapmaktan kaçınılabileceği yanıtını verdi.

Gazetecilerin medyada insan hakları ihlalleri ile ilgili çıkan haberlere güven oranı ise şöyle oldu: “Asla güvenmiyorum” yüzde 7.5, “sıklıkla güvenmiyorum” yüzde 18, “bazen güveniyorum” yüzde 47.4, “çoğunlukla güveniyorum” yüzde 32, “her zaman güveniyorum” yüzde 4. Ulusal insan hakları örgütlerine (İHD, Mazlum Der gibi) “her zaman” veya “sıklıkla” güveniyorum diyenlerin oranı yüzde 68.4, BM ve AB’nin insan hakları raporlarına her zaman veya sık güvenenlerin oranı 59.4 olurken Uluslararası Af Örgütü ve HRW (İnsan Hakları İzleme örgütü) gibi uluslararası insan hakları örgütlerine her zaman veya sıklıkla güveniyorum diyen gazetecilerin oranı ise 76.7 oldu.

Hak ihlalleri arttı, ihlal haberleri azaldı

Araştırmada ayrıca olağanüstü halin insan hakları ihlallerine ilişkin haberlere etkisi de araştırıldı. Hürriyet, Sözcü, Cumhuriyet ve Sabah gazetelerinin 2015 yılı Ocak ayı ile 2017 yılı Ocak ayı sayılarında insan hakları ihlallerine ilişkin haberler tarandı. Buna göre istisnasız bütün ulusal ve uluslararası insan hakları örgütlerinin insan hakları ihlallerinde artış olduğunu belirttiği OHAL döneminde, tersine medyada yer alan insan hakkı ihlalleri haberleri, Cumhuriyet gazetesi dışında, azaldı.

Ocak 2015’de Cumhuriyet gazetesinde yayımlanan haberlerin yüzde 6.5’u ihlallere ayrılmışken Ocak 2017’de bu oran yüzde 12 oldu. Gazetede haberlere ayrılan alan ise yüzde 6.5’dan yüzde 8’e yükseldi. Hürriyet gazetesinde 2015 Ocak ayında ihlal haberleri sayısının oranı yüzde 3.8 iken 2017 Ocak ayında yüzde 2.1’e düştü. İhlal haberlerine ayrılan alan ise yüzde 3.4’den 1.2’ye düştü. Sabah’ın, 2015 Ocak’ta “konusu insan hakkı ihlali” olan haber sayısı toplam haberlerinin içinde yüzde 2.2 olurken 2017 yılı Ocak ayında bu oran sadece yüzde 0.9 oldu. İhlal haberlerine ayrılan alan ise yüzde 2.48’den yüzde 0.6’ya kadar indi. Sözcü’nün 2015 Ocak’ta ihlal haber sayısı oranı yüzde 3 iken, 2017 yılının aynı ayında yüzde 1.9’a düştü. Sözcü’nün ihlal haberlerine ayırdığı alan ise yüzde 3.27’den yüzde 1.6’ya geriledi.

OHAL baskısı

OHAL dönemi koşullarının ihlal haberlerinin sayısının yanı sıra haberlerdeki söylemi de etkilediği ortaya çıktı. Buna göre OHAL öncesi dönemde, 2015 yılı Ocak ayında Hürriyet’teki ihlal haberlerinin yüzde 67’sinde hak ihlaline vurgu yapılırken bu oran 2017’de yüzde 53’e düştü. Devleti veya hak ihlali failini savunan haberler ise yüzde 2.1’den 6.5’a yükseldi. “Nötr bir dil kullanılmaya çalışılan” haberler de yüzde 31’den yüzde 40’a çıktı. Sabah’da ise daha çok FETÖ üyesi polis veya kamu görevlilerinin işlediği insan hakları ihlallerine yer verilen 2015 yılında hak ihlallerine vurgu yapılan haber yüzdesi 73.5’dan yüzde 28.6’ya indi.

Devletin veya hak ihlali failinin savunulduğu haberlerin oranı yüzde 10’dan yüzde 42’ye çıkarken nötr haberlerin oranı da yüzde 16’dan yüzde 28.6’ya çıktı. Cumhuriyet gazetesinde hak ihlaline vurgu yapılma oranı yüzde 72.4’den 87.2’ye çıkarken devletihak ihlali failini savunan haber oranı ise yüzde 1 ile aynı kaldı. Nötr bir dil kullanma oranı ise yüzde 26.7’den yüzde 12’ye düştü. Sözcü Gazetesi’nde 2015’te yüzde 66 olan hak ihlali vurgusu 2017’de yüzde 73’e yükseldi. Devleti-Hak ihlali failini savunma oranı yüzde 5’den yüzde 1.7’ye inerken, nötr dil kullanma oranı yüzde 29’dan yüzde 27’ye geriledi.

Türkiye’de 146 gazeteci ve medya çalışan cezaevinde

Türkiye Gazeteciler Sendikası (TGS)’nin Haziran 2018 tarihli açıklamasına göre ülkemizde 146 gazeteci ve medya çalışanı halen cezaevinde.

  1. Abdulkadir Turay- Dicle Haber Ajansı (DİHA) muhabiri
  2. Abdullah Kılıç – Meydan Gazetesi köşe yazarı
  3. Abdullah Özyurt- Zaman Gazetesi muhabiri
  4. Abdulvahap İş- Serbest gazeteci
  5. Adil Demirci – ETHA muhabiri
  6. Ahmet Altan
  7. Ahmet Feyzullah Özyurt
  8. Ahmet Memiş – Haberdar İnternet Sitesi haber müdürü
  9. Ahmet Metin Sekizkardeş- Zaman Gazetesi, Gazeteci-yazar
  10. Ahmet Turan Alkan- Zaman Gazetesi eski yazarı
  11. Ahmet Yavaş- TRT (Erzurum)
  12. Alaattin Güner- Cihan Haber Ajansı eski Medya Direktörü
  13. Alaattin Kaya – Zaman Gazetesi imtiyaz sahibi
  14. Ali Ahmet Böken- TRT Haber koordinatörü
  15. Ali Aşikar – Azadiya Welat Gazetesi çalışanı
  16. Ali Konar- Azadiya Welat Gazetesi Temsilcisi, Hükümlü
  17. Ali Ünal- Zaman Gazetesi köşe yazarı
  18. Arafat Dayan- Demokratik Ulus Gazetesi eski yazı işleri müdürü
  19. Aslı Ceren Aslan – Özgür Gelecek Gazetesi yazı işleri müdürü
  20. Ayhan Demir – Çaldıran Haber Ajansı imtiyaz sahibi
  21. Ayşe Nazlı Ilıcak- Yarına Bakış Gazetesi yazarı
  22. Ayşenur Parıldak- Zaman Gazetesi eski muhabiri
  23. Aytekin Gezici- Gazeteci-Yazar
  24. Aziz İstegün- Zaman Gazetesi Diyarbakır Bölge Temsilcisi
  25. Bayram Kaya – Zaman Gazetesi muhabiri
  26. Behram Kılıç – Zaman Gazetesi eski yazarı
  27. Beytullah Özdemir- Zaman Gazetesi Düzce temsilcisi
  28. Cebrail Parıltı- Anadolu Ajansı (AA) Derik muhabiri
  29. Cemal Azmi Kalyoncu – Gazeteci ve Yazarlar Vakfı
  30. Ceren Taşkın- Hatay Ses Gazetesi çalışanı
  31. Cuma Kaya- Zaman Gazetesi, Gazeteci-yazar
  32. Cuma Ulus – Miilet Gazetesi yayın koordinatörü
  33. Cumali Önal- Zaman Arapça servis sorumlusu
  34. Cüneyt Seza Özkan – Samanyolu TV haber yayın yönetmeni
  35. Doğan Baran – Odak Dergisi yazı işleri müdürü
  36. Ece Sevim Öztürk – Gazeteci
  37. Emin Demir- Serbest Gazeteci
  38. Emre Soncan- Zaman Gazetesi eski savunma muhabiri
  39. Ercan Gün- Fox TV Haber Editörü
  40. Erdal Süsem- Eylül Dergisi Editörü, Hükümlü
  41. Erdal Şen- Meydan gazetesi eski yazı işleri müdürü
  42. Erol Yüksel- TRT Haber Dairesi başkan yardımcısı
  43. Erol Zavar- Odak Dergisi Sahibi ve Yazı İşleri Müdürü, Hükümlü
  44. Ersin Şanlı- TRT yurt haberleri müdürü
  45. Fahrettin Kılıç-Özgür Toplum Dergisi çalışanı
  46. Faruk Akkan- Cihan Haber Ajansı genel müdürü
  47. Fatma Ölmez- Radyo Ses çalışanı
  48. Ferhat Çiftçi- Azadiya Welat Gazetesi Gaziantep Temsilcisi, Hükümlü
  49. Ferhat Parlak – Diha eski muhabiri
  50. Fevzi Yazıcı- Zaman Gazetesi görsel yönetmeni
  51. Gökçe Fırat Çulhaoğlu – Türksolu Gazetesi yazarı
  52. Gurbet Çakar- Hevi Kadın Dergisi, Hükümlü
  53. Gültekin Avcı- Bugün köşe yazarı
  54. Habip Güler – Zaman Gazetesi muhabiri
  55. Hakan Aksel- TRT yapımcı-yönetmen
  56. Hakan Taşdelen- Zaman Gazetesi, Gazeteci-yazar
  57. Halil İbrahim Balta – Zaman Gazetesi ekonomik muhabiri
  58. Halil İbrahim Mert- TRT (Erzurum)
  59. Hamit Dilbahar- Azadiya Welat Gazetesi yazarı, Hükümlü
  60. Hamza Günerigök- TRT spikeri
  61. Hanım Büşra Erdal – Zaman Gazetesi muhabiri
  62. Haşim Söylemez- Aksiyon Dergisi eski yazarı
  63. Hatice Duman- Atılım Gazetesi Sahibi ve Yazı İşleri Müdürü, Hükümlü
  64. Havva Cuştan – Etha muhabiri
  65. Hicran Ürün – Özgürlükçü Demokrasi editörü
  66. Hidayet Karaca- Samanyolu Yayın Grubu Başkanı
  67. Hüseyin Aydın – Cihan Haber Ajansı muhabiri
  68. Hüseyin Turan- Zaman Gazetesi, Gazeteci-Yazar
  69. ibrahim Kareyeğen- Zaman gazetesi eski yazı işleri müdürü
  70. İdris Sayılgan – DİHA muhabiri
  71. İdris Yılmaz – gazeteyasam.com sitesi genel yayın yönetmeni
  72. İlker İlkan- Azadiya Welat Gazetesi çalışanı
  73. İsmail Avcı- Zaman Gazetesi Diyarbakır muhabiri
  74. İsminaz Temel – Etha editörü
  75. Kamuran Sunbat- DİHA Çukurova eski Muhabiri, Hükümlü
  76. Kemal Özer – Evrensel Gazetesi Tunceli muhabiri
  77. Kenan Karavil- Radyo Dünya genel yayın yönetmeni,Hükümlü
  78. Lokman Erdoğan- Çorum Manşet Gazetesi yayın kurulu üyesi
  79. Mehmet Ali Ay
  80. Mehmet Ali Çelebi – Özgürlükçü Demokrasi editörü
  81. Mehmet Baransu- Taraf Gazetesi Yazarı
  82. Mehmet Çakmakçı – Medyascope TV çalışanı
  83. Mehmet Güleş- Diha muhabiri
  84. Mehmet Gündem – Milliyet Gazetesi eski yazarı
  85. Mehmet Kuru- Zaman Gazetesi Eskişehir muhabiri
  86. Mehmet Sıddık Damar – Diha muhabiri
  87. Meltem Oktay- Dicle Haber Ajansı muhabiri
  88. Mete Cem Bahtiyar
  89. Mikail Barut- Özgür Halk Dergisi eski editörü, Hükümlü
  90. Miktat Algül- Mezitli FM genel yayın koordinatörü,Hükümlü
  91. Mizgin Çay– Radyo Karacadağ
  92. Muhsin Pilgir – Zaman Gazetesi ve Cihan Haber Ajansı muhabiri
  93. Murat Avcıoğlu- Zaman Gazetesi, Gazeteci-yazar
  94. Murat Dağdeviren- Demokrat Gebze Gazetesi sahibi
  95. Murat Öztürk- Çorum Manşet sorumlu yazı işleri müdürü
  96. Mustafa Erkan Acar – Bugün Gazetesi haber müdürü
  97. Mustafa Gök- Ekmek ve Adalet Dergisi Ankara Temsilcisi, Hükümlü
  98. Mustafa Ünal- Zaman Gazetesi eski Ankara Temsilcisi
  99. Mutlu Çölgeçen- Millet gazetesi yazı işleri koordinatörü
  100. Mutlu Özay – Cihan Haber Ajansı muhabiri
  101. Mümtazer Türköne- Zaman Gazetesi köşe yazarı
  102. Nedim Türfent- Dicle Haber Ajansı (DİHA) Muhabiri
  103. Nuh Gönültaş – Bugün Gazetesi eski köşe yazarı
  104. Nuri Durna- TRT (Erzurum)
  105. Nuri Yeşil- Azadiya Welat Gazetesi Dersim Temsilcisi, Hükümlü
  106. Nurullah Kaya- Zaman Gazetesi Gaziantep bölge temsilcisi
  107. Oğuz Usluer – Habertürk TV eski haber koordinatörü
  108. Osman Yakut- Zaman Gazetesi Antalya muhabiri
  109. Ömer Faruk Aydemir – Eski İhlas Haber Ajansı İstihbarat Şefi
  110. Ömer Özdemir – Cihan Haber Ajansı ve Zaman Gazetesi Antalya muhabiri
  111. Özcan Keser – TRT muhabiri
  112. Özkan Mayda- Zaman Gazetesi Antalya muhabiri
  113. Pınar Gayip – Etha muhabiri
  114. Ramazan Alkan- Yeni Akit muhabiri
  115. Recai Morkoç – Cihan Haber Ajansı Antalya muhabiri
  116. Resul Cengiz- Zaman Gazetesi Denizli eski muhabiri
  117. Reyhan Hacıoğlu – Özgürlükçü Demokrasi editörü
  118. Sadık Demir- Radyo Karacadağ
  119. Sait Gürkan Tuzlu – Cihan Haber Ajansı muhabiri
  120. Salih Erbekler- Radyo Karacadağ
  121. Sami Tunca- Mücadele Birliği Dergisi yazı işleri müdürü, Hükümlü
  122. Seda Taşkın – Mezopotamya Ajansı muhabiri
  123. Semiha Şahin – Etha editörü
  124. Serhat Şeftali – Zaman Gazetesi Antalya muhabiri
  125. Serkan Aydemir- Bitlis Aktüel gazetesi muhabiri
  126. Seyit Kılıç – TRT Haber muhabiri
  127. Seyithan Akyüz- Azadiya Welat Gazetesi Adana, Hükümlü
  128. Sezgin Kartal- Sosyalist Dayanışma Dergisi yazı işleri sorumlusu
  129. Şahabettin Demir- Dicle Haber Ajansı (DİHA) muhabiri, Hükümlü
  130. Şeref Yılmaz- Irmak TV yönetim kurulu başkan yardımcı
  131. Şerife Oruç- Dicle Haber Ajansı (DİHA) muhabiri
  132. Tuncer Çetinkaya – Zaman Gazetesi Antalya temsilcisi
  133. Ufuk Şanlı- Vatan Gazetesi eski yazarı
  134. Ünal Tanık- RotaHaber internet sitesi genel yayın yönetmeni
  135. Vahit Yazgan- Zaman Gazetesi İzmir Bölge Temsilcisi
  136. Vedat Demir- Yarına Bakış Gazetesi eski yazarı
  137. Yakup Çetin – Zaman Gazetesi muhabiri
  138. Yalçın Güler- TRT (Erzurum)
  139. Yasir Kaya – Eski Fenerbahçe TV Haber Müdürü
  140. Yener Dönmez- Habervaktim sitesi kurucusu
  141. Yetkin Yıldız – Aktif Haber int. sitesi genel yayın yönetmeni
  142. Yılmaz Kahraman- Özgür Halk Dergisi Editörü, Hükümlü
  143. Yüksel Durgut – Zaman Gazetesi çalışanı
  144. Zafer Özsoy- Zaman Gazetesi, Gazeteci-yazar
  145. Zehra Doğan- Jinha eski editörü
  146. Ziya Ataman- Dicle Haber Ajansı (DİHA) stajyer muhabiri

 

(Birgün, TGS)

Kategori: Manşet

İlginizi çekebilir

Comments

Comments are closed.