Alev KARAKARTAL-Songül KARADENİZ
*
Antalya‘da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı’nın (COP31) beşinci günü olan 13 Kasım 2026, “Finans ve Ticaret” (Finance and Trade Day) temasıyla gerçekleştirildi. Liderler Zirvesi’nin tamamlanmasının ardından teknik müzakerelere geçilen günde, yeşil dönüşümün finansmanı, karbon piyasaları ve ticaret politikalarının iklim hedefleriyle uyumu masaya yatırıldı.
Gün boyunca yerli ve yabancı şirket, sektör, banka ve kurumların temsilcileri bir araya gelerek “yeşil dönüşüm zorunluluğu”nun getirdiği fırsatlar, yarattığı endişeler, soru işaretleri dile getirdi. COP31’e katılan hemen tüm özel sektör temsilcileri ‘meselenin çevreyi ve iklimi korumaktan” öte yatırım, ticaret ve güvenlik sorunu olduğu konusunda hemfikir. Oturumlarda dile getirilen ortak beklentisi ise yeşil dönüşüm yatırımlarını güvenle planlayabilmek için öncelikle regülasyonların ve iş ortamının öngörülebilir ve istikrarlı olması…
Benzer şekilde, bankalar ve finans kuruluşları da tasarruf sahiplerinin fonlarını koruyabilmek ve kredileri güvence altına almak için yatırımların arkasında istikrarlı nakit akışları, hazır alıcılar ve net düzenlemeler arıyor.
Kamu kaynaklarının tek başına yetersiz kaldığı durumlarda özel sektör, risklerin yönetilebilmesi ve sermayenin verimli kullanılması için garanti mekanizmaları, Kredi Garanti Fonu (KGF) destekleri ve karma (blended) finansman yapılarına ihtiyaç duyulduğunu dillendirdi.
Yeşil faaliyetlerini sürdürülebilir kılmak ve uluslararası piyasalara uyum sağlamak için Türkiye Yeşil Fonu gibi özel sermaye mobilizasyonunu ve dış finansmana erişimi kolaylaştıran yenilikçi finansal araçların artırılmasını da talep etti.
Sabah saatlerinde BM İklim Değişikliği Sekreteri Simon Stiell, 7. İki Yıllık Üst Düzey Bakanlar Diyaloğu’nu açtı ve gelişmekte olan ülkelerin borç ve afet döngüsünden çıkması için yeni bir yaklaşım istedi. Diyaloğun sonuçları COP32’ye girdi sağlayacak.
“İklim, Ticaret ve Rekabet Gücü” paneli sabah saatlerinde, COP31 Başkanlığı ile Ticaret Bakanlığı ortaklığında yapıldı. İlk oturumda Ticaret Bakan Yardımcısı Mustafa Tuzcu, DTÖ ve UNCTAD temsilcileri konuştu. Üçüncü oturumun konusu ticaret finansmanı ve yeşil yatırımdı. Ayrıca Kırgızistan, Azerbaycan, Kazakistan ve Özbekistan ile Antalya Bakanlar Bildirisi imzalandı. TDT Genel Sekreteri Mirvohid Azimov, Türk Yatırım Fonu’nun 600 milyon dolar sermayeyle faaliyete geçtiğini söyledi.
Ticaret Bakanlığı ve COP31 Başkanlığı ortaklığında düzenlenen oturumlarda küresel ticaret ve finans sisteminin geleceğine dair açıklamalar yapıldı. Ticaret Bakanı Ömer Bolat ticaretin yeşil dönüşümün itici güçlerinden biri haline gelmesi gerektiğini söyledi. Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) İklim, İnovasyon, Yeşil Ekonomi ve Ticaret Ortaklığı Bakanlar Toplantısı’nda konuşan Bolat, Türk Yatırım Fonu‘nun yenilenebilir enerji ve enerji verimliliği alanındaki ortak projeleri destekleyeceğini belirtti.
BM Türkiye’nin “Çerçeveden Uygulamaya: Türkiye’nin İklim Finansmanı Ekosistemini Yönetmek” oturumunda ise sürdürülebilir kalkınma ve iklim önceliklerini somut yatırımlara dönüştürmek amacıyla çok taraflı kalkınma bankaları ve uluslararası finans kurumları bir araya geldi. Toplantıda 2023’ten bu yana enerji, ulaştırma, sürdürülebilir kentsel altyapı ve KOBİ’ler gibi stratejik alanlardaki yatırımları desteklemek üzere yaklaşık 50 milyar dolar dış finansman sağlandığı vurgulandı.
Katılımcılar, kamu kaynaklarının tek başına yetersiz kaldığına, garanti mekanizmaları ve yenilikçi finansal modelleri aracılığıyla özel sektör sermayesinin harekete geçirilmesine öncelik verilmesi gerektiğine vurgu yaptı Sürdürülebilirlik raporlamasının güvenilirliği ve standardizasyonun da sermayenin yeşil yatırımlara yönlendirilmesi açısından kritik rol oynadığına işaret edildi.
Erdemir tarafından düzenlenen “Endüstriyel Dönüşümün Finansmanı” panelinde Bank of Türkiye, European Bank for Reconstruction and Development (EBRD) ve İstanbul Politikalar Merkezi (İPM) temsilcileri bir araya geldi.
İPM’den Dursun Baş, oturum sonrası yaptığı değerlendirmede sektörün beklentisinin Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) kapsamında toplanacak gelirlerin sanayinin karbonsuzlaşma yatırımlarına ve dönüşümüne aktarılması gerektiğini vurguladı.
Sektörün lobi faaliyetlerinin özellikle çelik alanında hurda ve cevherden üretim yapanların farklı çıkarları nedeniyle bölündüğünü belirten Baş, bunun Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) ve ticaret kotaları karşısında sektörün farklı argümanlar ve talepler öne sürmesine neden olduğunu aktardı.
Oturumlardan bazılarında konuşanlar ve dile getirilenler şu şekilde:
Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi ile Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) iş birliğinde düzenlenen panelde, TCMB Başkanı Fatih Karahan ve Almanya Merkez Bankası (Bundesbank) Başkan Yardımcısı Sabine Mauderer iklim finansmanına erişimde dijital altyapıların ve şeffaflığın önemini değerlendirdi.
Düşünce kuruluşu Carbon Tracker, yatırımcıların uzun vadeli politika öngörülebilirliği beklediğini belirterek sonuç bildirgesinde fosil yakıtlardan uzaklaşma taahhüdünün net yer alması çağrısında bulundu.
İklim değişikliğinin denetim mekanizmasının konuşulduğu toplantıda, ÇED İzleme ve Çevre Denetimi Daire Başkanı Barış Ecevit Akgün, iklimin artık bir çevre meselesi değil, yatırım ve mevzuat gerektiren bir dönüşüm meselesi olduğunu söyledi. Kendilerine yılda 100 binin üzerinde şikayet geldiğini, ancak her tesisi manuel olarak denetlemenin mümkün olmadığını kaydeden Akgün, kurum olarak dijitalleştiklerini, böylece de veriyi sadece izlemekle kalmadıklarını, sahada da yer aldıklarını anlattı. İklim Değişikliği Başkanlığı bünyesinde hukuk müşaviri olarak görev yapan Av. Emel Ünal, ulusal ETS ile ilgili denetim yönetmeliğinin hazır olduğunu ve Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın imzasını beklediklerini belirtti.
Yeşil Alan’daki “SKDM: Uyumdan Rekabet Avantajına” başlıklı oturuma Oyak Çimento Finans Ülke Direktörü Ali Onur Aygün, küresel yapı malzemeleri şirketi Holcim’in Kamu Politikaları ve Hükümet İlişkileri yöneticisi Cédric De Meeûs, Alman Sanayiciler Birliği (BDI) bünyesindeki Enerji, Ulaşım ve Çevre bölümünde uzman Marc Oppermann katıldı. Toplantıda konuşan Aygün, SKDM’nin gereklerini yerine getirmeye çalışacaklarını ancak belirsizliğin kendilerini tedirgin ettiğini söyledi: “Şu anda sadece bakıyor, izliyor ve öğreniyoruz. Ama yasal düzenlemeler henüz oluşmadı. Örneğin şu anda karbon fiyatını bile bilmiyoruz. Dolayısıyla önümüzü göremiyoruz” diye konuştu.
Gün içinde düzenlenen oturumlardan bir diğeri de “İslami finans” alanında düzenlendi. Türkiye Katılım Bankaları Birliği Genel Sekreteri Fatma Çınar’ın moderasyonunun üstlendiği toplantıya MÜSİAD Başkan Yardımcısı Fahrettin Oylum, Emlak Katılım Genel Müdür Yardımcısı Ali Kemal Küçükcan ve Climate Bonds İnisiyatifi (CBI) Ceo’su Sean Kidney katıldı. Uzun süreli finansmana ihtiyaç duyduklarını belirten katılımcılar, İslami bankacılığın uluslararası katılım fonlarından finansman sağlamasının, konvansiyonel bankalara göre daha zor olduğunu anlattı. Küçükcan gün içinde Meksika’dan 5 yıllık bir fon anlaşması imzaladıklarını ve bunun İslami bankalar için ilk büyük yatırım olduğunu haber verdi ve bunun diğer katılım bankaları için örnek olmasını umduğunu söyledi.
Fahrettin Oylum ise önlerinde finansman koşulları ve ekonomik gerçekler arasındaki farklar, teknik hazırlık ve proje oluşturmak gibi konularda bariyerler olduğunu, özellikle KOBİ’lerin bu konularda zorluk çektiğini kaydetti. “Yeşil dönüşüm için önden bir sermaye yatırmak gerekiyor. KOBİ’ler için bu kolay değil. Bir yatırım yaptıklarında bunun faydalarını ancak yıllar sonra görebiliyorlar” diye konuşan Oylum, MÜSİAD bileşenlerinin Dünya konjonktürünün de etkisiyle önlerini göremediğini, bunu aşabilmek için de katılım bankalarının desteğinin önemli olduğunu belirtti.
KOBİ’lerin kurum içi ekipleri ve teknik bilgileri bulunmadığına da vurgu yapan Oylum bankaların proje hazırlık aşamasında da destek vermesi gerektiğini söyledi: “Biz MÜSİAD olarak yeşil sanayi yatırım planları oluşturabiliyor, 60 bini aşan şirketten oluşan üyelerimizi katılım bankalarıyla bağlantılandırabiliyoruz ama yeterli değil.”
Sean Kidney de “Yatırımcıları çevre için ikna etmek istiyorsanız, bir ‘akran değerlendirme’ kriteri sunmalısınız. Mesela taksonominiz uyumlu olmalı” dedi. Küresel yatırımcıların neye yatırım yapmaları gerektiğini bilmediğini öne süren Kidney, “Çoğu kısa vadeli yatırımları tercih ediyor. Ama onlara uzun vadeli yatırımı ‘bonus’ olarak sunarsak çok talep görüyor. Bunun için de güven ortamı, güven için de şeffaflık ve net rehberlik gerekiyor” diye konuştu.
Gün içinde Dünya Ticaret Örgütü oturumları da düzenlendi. Ticaretin iklim eylemi için bir uygulama köprüsü olarak kullanılması, yeşil teknolojilerin yaygınlaştırılması ve sınırda karbon düzenlemelerinin küresel ticarete etkileri tartışıldı.
-
BM Ticaret ve Kalkınma Konferansı (UNCTAD) tarafından başlatılan girişim kapsamında ise, parçalı karbon piyasalarını birbirine bağlayarak gelişmekte olan ülkelere sınır ötesi iklim yatırımı çekme mekanizmaları görüşüldü.
Günün öne çıkan anlaşmaları ve finansman paketleri
Zirvenin beşinci gününde yerli finans kurumları ile uluslararası kalkınma bankaları arasında finansman ve iş birliği anlaşmaları duyuruldu.
-
Türk Eximbank; Dünya Bankası, Asya Altyapı Yatırım Bankası (AIIB) ve Alman Kalkınma Bankası (KfW) ile dört ayrı kredi anlaşmasına imza attı. Bu anlaşmalarla ihracatçıların yeşil dönüşüm ve iklim dostu yatırımlarını desteklemek üzere toplam 459,2 milyon Euro ve 300 milyon dolarlık dış finansman sağlandı.
-
Akbank ile Uluslararası Finans Kurumu (IFC), beş yıl vadeli ve 50 milyon dolara kadar tutarda mavi tahvil ihracı için yetkilendirme mektubu imzaladı. Ancak bu henüz ihraç değil, satış ya da kaynağın projelere aktarılması için tarih verilmedi.
-
Bu kaynak deniz ve kıyı ekosistemlerinin korunması ile su ve atık su yönetimi projelerinde kullanılacak.
-
Akbank ve Asya Kalkınma Bankası (ADB), KOBİ’lerin ve kurumsal şirketlerin dış ticaret finansmanı olanaklarını genişletmek amacıyla bir Amir Banka Anlaşması (Issuing Bank Agreement) imzaladı.
-
Gün içinde yapılan değerlendirmelerde, bir gün önce Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in katılımıyla ADB, AIIB, Dünya Bankası ve İslam Kalkınma Bankası ile imzalanan 5,1 milyar dolarlık 10 anlaşma ile Çin ile imzalanan 15 milyar dolarlık yenilenebilir enerji mutabakat zaptının uygulama adımları ele alındı.
