Dünyaİklim ve EnerjiManşet

Rapor: Temiz teknolojilerin yaygınlaşması, daha ucuz enerjinin anahtarı

0
Fotoğraf: Michael Sohn / AP

Uluslararası Enerji Ajansı‘nın (IEA) yeni özel raporuna göre, temiz enerji teknolojilerine geçişin hızlandırılması enerjinin satın alınabilirliğini artırıyor ve daha geniş anlamda yaşam maliyeti üzerindeki baskıları hafifletebiliyor.

Raporda hükümetlere düşen temel görevin, ‘temiz enerji teknolojilerini, ön maliyetleri karşılamakta zorlanabilecek kişiler için daha erişilebilir kılmak’ olduğu belirtiliyor.

Uygun Fiyatlı ve Adil Temiz Enerji Geçişleri için Stratejiler (Strategies for Affordable and Fair Clean Energy Transitions) başlıklı rapor, dünyanın 2050 yılına kadar net sıfır emisyona ulaşma yolunda ilerlemesinin nasıl ek yatırım gerektirdiğini, ancak aynı zamanda küresel enerji sisteminin işletme maliyetlerini bugünkü politika ayarlarına dayalı bir yörüngeye kıyasla önümüzdeki on yıl içinde yarıdan fazla azalttığını gösteriyor. Net sonuç, daha uygun fiyatlı ve daha adil tüketiciler için bir enerji sistemi.

Raporda aynı zamanda birçok durumda, temiz enerji teknolojilerinin, kömür, doğal gaz ve petrol gibi geleneksel yakıtlara dayananlara kıyasla kullanım ömürleri boyunca daha rekabetçi maliyetlere sahip olduğu da belirtiliyor.

Güneş ve rüzgar, yeni üretim için en ucuz seçenekler olarak görülüyor. İki ve üç tekerlekli araçlar da dahil olmak üzere elektrikli araçların ön maliyetleri daha yüksek olsa bile, ki bu her zaman geçerli değildir, genellikle daha düşük işletme giderleri nedeniyle tasarruf sağlıyorlar. Rapora göre klimalar gibi enerji verimli cihazlar da benzer maliyet avantajları sağlıyor.

Bununla birlikte, temiz enerji geçişlerinin kazanımlarını gerçekleştirmek, daha yüksek seviyelerde ön yatırımın kilidini açmaya bağlıdır. Bu durum, özellikle yeni projeleri ve finansmana erişimi engelleyen gerçek veya algılanan riskler nedeniyle temiz enerji yatırımlarının geciktiği yükselen ve gelişmekte olan ekonomiler için geçerli görülüyor.

‘Fosil yakıt sübvansiyonları temiz enerji yatırımlarını zor hale getiriyor’

Ayrıca, mevcut küresel enerji sistemindeki fosil yakıt sübvansiyonları şeklindeki çarpıklıklar, görevdeki yakıtları destekliyor ve temiz enerji geçişlerine yönelik yatırımları daha zor hale getiriyor. IEA raporuna göre; dünya çapında hükümetler 2023 yılında fosil yakıtların kullanımını sübvanse etmek için toplu olarak yaklaşık 620 milyar dolar harcadı. Bu rakam tüketiciye yönelik temiz enerji yatırımlarını desteklemek için harcanan 70 milyar dolardan çok daha fazla.

Daha hızlı bir enerji dönüşümünün ve fosil yakıt alternatiflerine göre daha düşük işletme maliyetlerine sahip olan güneş ve rüzgar gibi yenilenebilir enerji kaynaklarının payının artmasının faydalarının tüketicilere yansıyacağı da ayrıca vurgulanan bir başka nokta.

‣ Rapor: Bankalar 8 yılda fosil yakıt şirketlerine 7 trilyon dolar sağladı
‣ Fosil yakıtların neden olduğu ‘küresel kararma’ nedir?
‣ Shell’den U dönüşü: İklim taahhütlerimizi yerine getirdik, üretimi kısmayacağız

‘Tüketici enerji harcamalarının yaklaşık yarısı petrol ürünlerine gidiyor’

Öte yandan perakende elektrik fiyatları genellikle petrol ürünleri fiyatlarından daha az değişken ve daha öngörülebilir maliyetler sağlıyor. Yine de günümüzde toplam tüketici enerji harcamalarının yaklaşık yarısı petrol ürünlerine, diğer üçte biri ise elektriğe gidiyor.

Hızlı geçişlerde, elektrik fiyatları tüketiciler ve hane halkları için ana ölçüt haline geliyor. Elektrikli araçlar, ısı pompaları ve elektrikli motorlar ulaşım, binalar ve sanayi talebinde daha büyük bir pay aldıkça petrol ürünlerinin yerini büyük ölçüde elektrik alıyor. 2035 yılına gelindiğinde elektrik, nihai tüketimde önde gelen yakıt kaynağı olarak petrolü geride bırakıyor.

‘Sektör liderleri bugün harekete geçmezse, yarın hepimiz daha fazla ödeme yapacağız’

IEA İcra Direktörü Fatih Birol, “Veriler, temiz enerjiye geçişte ne kadar hızlı hareket edilirse, bunun hükümetler, işletmeler ve hane halkları için o kadar uygun maliyetli olduğunu açıkça ortaya koyuyor” diyor ve ekliyor:

“Politika yapıcılar ve sektör liderleri bugün harekete geçmeyi ve harcama yapmayı ertelerse, yarın hepimiz daha fazla ödeme yapmak zorunda kalacağız. Yeni raporumuzda yer alan ve türünün ilk örneği olan küresel analiz, enerjiyi daha fazla insan için daha uygun fiyatlı hale getirmenin yolunun geçişleri yavaşlatmak değil hızlandırmak olduğunu gösteriyor. Ancak yoksul hane halklarının, toplumların ve ülkelerin yeni temiz enerji ekonomisinde bir yer edinmelerine yardımcı olmak için çok daha fazlasının yapılması gerekiyor”.

2022’de küresel enerji krizi sırasında, dünya genelindeki tüketiciler, hükümetlerin sübvansiyonları ve acil durum destekleri fiyatlandırıldıktan sonra bile enerjiye yaklaşık 10 trilyon dolar harcadı – dünyadaki her kişi için ortalama bin 200 dolardan fazla. Bu, önceki beş yılın ortalamasından yüzde 20 daha fazla ve yüksek fiyatlar hem gelişmekte olan hem de gelişmiş ekonomilerde en kırılgan kesimi en çok etkiledi.

Rapor, özellikle yoksul haneleri hedef alan teşviklerin ve daha fazla desteğin temiz enerji teknolojilerinin benimsenmesini artırabileceğini ortaya koyuyor. Buna göre, bu tüm tüketicilerin, özellikle de daha az varlıklı olanların, bu teknolojilerin faydalarından ve maliyet tasarruflarından tam olarak yararlanmasını sağlarken, aynı zamanda uluslararası enerji ve iklim hedeflerine ulaşma çabalarını da destekleyecek.

IEA’nın raporu, dünyanın dört bir yanındaki ülkelerin kanıtlanmış politikalarından yararlanarak, hükümetlerin temiz teknolojileri tüm insanlar için daha erişilebilir hale getirmek üzere uygulayabilecekleri bir dizi önlem ortaya koyuyor.

Bunlar arasında şunlar yer alıyor:

  • Düşük gelirli hanelere enerji verimliliği güçlendirme programlarının sunulması;
  • Kamu hizmetlerinin daha verimli ısıtma ve soğutma paketlerini finanse etmeye zorlanması;
  • Yüksek verimli cihazların daha kolay temin edilebilir hale getirilmesi;
  • Toplu taşıma ve ikinci el elektrikli araç pazarları için daha fazla destek de dahil olmak üzere uygun fiyatlı temiz ulaşım seçeneklerinin sağlanması;
  • Fosil yakıt sübvansiyonlarının en savunmasız kesimler için hedefli nakit transferleriyle değiştirilmesi ve enerji geçişleri sırasında ortaya çıkabilecek potansiyel sosyal eşitsizliklerin üstesinden gelmek için karbon fiyatı gelirlerinin kullanılması…

Uygun fiyatlı ve sürdürülebilir enerji teknolojilerinin birçok insan için ulaşılamaz olduğu mevcut enerji sisteminde halihazırda var olan keskin eşitsizliklerin giderilmesi için politika müdahalesinin çok önemli olacağı da ayrıca belirtiliyor.

En yoksul kesim, gelirinin dörtte birini ev ve ulaşımdaki enerji harcamalarına ayırıyor

En temel eşitsizlikler, yükselen ve gelişmekte olan ekonomilerde elektriğe erişimi olmayan yaklaşık 750 milyon insan ve temiz pişirme teknolojileri ve yakıtları olmayan 2 milyardan fazla insan tarafından yaşanıyor.

Aynı zamanda, gelişmiş ekonomilerdeki hanelerin en yoksul yüzde 10’luk kesimi, en zengin yüzde 10’luk kesimin yarısından daha az enerji tüketmelerine rağmen, harcanabilir gelirlerinin dörtte birini ev ve ulaşım için enerji harcamalarına ayırıyor.

Rapor, temiz enerji geçişlerinde fiyat şoku riskinin ortadan kalkmadığı ve hükümetlerin enerji güvenliğini ve satın alınabilirliğini etkileyebilecek yeni risklere karşı dikkatli olmaya devam etmeleri gerektiği konusunda uyarıyor.

Jeopolitik gerilimler ve çalkantılar, hem geleneksel yakıtlarda hem de daha dolaylı olarak temiz enerji tedarik zincirlerinde önemli potansiyel dalgalanma etkenleri olmaya devam ediyor. Daha elektrikli bir enerji sistemine geçiş, özellikle şebekelere, esnekliğe ve talep yanıtına yapılan yatırımların geride kalması durumunda, daha yerel ve bölgesel olan yeni bir dizi tehlikeyi de beraberinde getiriyor.

Güç sistemleri, aşırı hava olayları ve siber saldırılardaki artışa karşı savunmasızdır, bu da dayanıklılık ve dijital güvenlik için yeterli yatırımları çok önemli hale getiriyor.

More in Dünya

You may also like

Comments

Comments are closed.