Bilim-TeknolojiManşet

Gaia hipotezinin yaratıcısı James Lovelock, 103’üncü doğum gününde yaşamını yitirdi

0

Dünyanın önde gelen iklim bilimcilerinden James Lovelock’un 26 Temmuz’da 103’üncü doğum gününde hayatını kaybettiğini açıklandı.

İngiltere’nin en saygın bağımsız bilim insanlarından biri olan Lovelock 1960’ların ortalarından beri tek kişilik laboratuvarında çalışıyordu. Altı ay önce kötü bir şekilde düşmesinin ardından bazı komplikasyonlar nedeniyle sağlığı kötüye giden Lovelock, sevdiklerinin yanında, kendi evinde yaşama veda etti.

Ailesi şu açıklamayı yaptı:

“Sevgili James Lovelock, dün 103. doğum gününde sevdikleri yanındayken, evinde öldü. Dünya tarafından bilimsel öncü, ‘iklim peygamberi’ ve Gaia teorisinin yaratıcısı olarak biliniyordu. Bizim için, sınırsız bir merak duygusu, yaramaz bir mizah anlayışı ve doğa tutkusu olan sevgi dolu bir koca ve harika bir babaydı.”

1994’ten beri Oxford Üniversitesi Green College‘ın Onursal Misafir Üyesi olan Lovelock 1919’da doğup Londra‘da büyüdü; İngiltere ve ABD‘de kimya, tıp ve biyofizik eğitimi aldı.

1940 ve 50’lerde, Londra’daki Ulusal Tıbbi Araştırma Enstitüsü‘nde çalıştı. Deneylerinden bazılarında sıcaklığın canlı organizmalar üzerindeki etkisin inceledi dondurulmuş hamsterları başarılı şekilde hayat döndürdü.

Lovelock, 1960’larda California, Pasadena‘daki Jet Propulsion Laboratuvarı‘nda NASA‘nın ay ve Mars programlarında çalıştı. Ancak kariyerinin çoğunu büyük akademik kurumların dışında bağımsız bir bilim insanı olarak geçirdi.

Lovelock, atmosferdeki ozon tabakasına zarar veren kloroflorokarbonları ve hava, toprak ve sudaki kirletici kalıntılarını ölçmek için kullanılabilen oldukça hassas bir elektron yakalama detektörü geliştirmesiyle iklim bilimine oldukça büyük katkı sundu.

Pestisit kalıntılarının ve diğer halojen taşıyan kimyasalların her yerde bulunduğunu doğrulayan bu elektron yakalama dedektörünün (ECD), Rachel Carson‘ın ufuk açıcı kitabı Silent Spring ile birlikte çevresel rahatsızlık bilincini ve iklim eylemini başlattığı söylenir.

James Lovelock, Tıp, Biyoloji, Enstrüman ve Atmosfer Bilimi ve Jeofizyoloji konuları arasında 200’den fazla bilimsel makalenin yazarıdır. Çoğunlukla kimyasal analizde kullanılan dedektörler olmak üzere 40’tan fazla patent başvurusunda bulunmuştur.

Lovelock’u tanıyan ve onun hakkında bir biyografi üzerinde çalışan The Guardian‘ın küresel çevre editörü Jonathan Watts, şunları söyledi:

“Haberler son derece üzücü. Ne hayat ama, ne miras… Çok yakın zamana kadar sağlığı iyiydi ve neredeyse bir asır önce meydana gelen olaylarla ilgili dikkate değer bir hafızası vardı. Sıra dışı hayatından özel detayları paylaşırken akıllı, eğlenceli ve mutluydu.

Britanya’nın yetiştirdiği en büyük beyinlerden biriyle konuşmak heyecan vericiydi. 20’inci yüzyılın en önemli bilimsel olaylarından birçoğunun şekillenmesine yardımcı olan bir adam: NASA’nın Mars’ta yaşam arayışı, fosil yakıtların yol açtığı iklim riskleri konusunda artan farkındalık, stratosferdeki ozon tabakasına zarar veren kimyasallar ve endüstriyel kirliliğin tehlikeleri konusundaki tartışmalar ve İngiliz gizli servisleri için yaptığı çalışmalar…”

Lovelock, diğerlerinin krizi fark etmeye başlamasından on yıllar öncesinden başlayarak hayatını iklim önlemlerini savunarak geçirdi. Öldüğü zaman, iklim krizinin en kötü etkilerinden bazılarından kaçınma umudunun kalmadığına inanıyordu.”

Lovelock olmasaydı, dünya çapındaki çevre hareketi çok daha sonra başlayacak ve çok farklı bir yol izleyecekti. 1960’larda, onun ultra hassas elektron yakalama detektörü, zehirli kimyasalların soluduğumuz havaya, içtiğimiz suya ve yiyeceğimizi yetiştirdiğimiz toprağa nasıl sızdığını ilk kez ortaya çıkardı.

Stratosferde florokarbonların varlığını doğrulayan ilk kişiydi ve petrol ürünlerinin iklimi istikrarsızlaştırdığına ve çocukların beyinlerine zarar verdiğine dair ilk uyarılardan birini yayınladı.

Lovelock, 2011 yılında verdiği bir derste “Mutlu bir emeklilik hayaliyle gevşemememin ana nedeni, iklim değişikliğinin büyük ölçüde zararlı olma olasılığı ve bu konuda şimdi bir şeyler yapma gereği konusunda derinden endişe duymamdır” demişti.

Lovelock, nükleer enerjiyi destekleyip küresel ısınmayı durdurmanın tek yolunun bu olduğunu söyleyerek birçok çevreciyi öfkelendirmişti.

2004’te “Nükleer enerjiye muhalefet, Hollywood tarzı kurgu, Yeşil lobiler ve medya tarafından beslenen irrasyonel korkuya dayanıyor. Bu korkular yersiz ve nükleer enerjinin 1952’deki başlangıcından itibaren tüm enerji kaynaklarının en güvenlisi olduğu kanıtlandı” diye yazdı.

Lovelock bazen çevre hareketinin bazı kesimleriyle çelişiyor olsa da, İngiltere’nin tek Yeşil milletvekili Caroline Lucas, ölümüyne ilişkin “Yeşil hareket büyük bir şampiyonu ve zekayı kaybetti” dedi.

İngiltere Bilim Müzesi‘nin bilim direktörü Roger Highfield, Lovelock’un “kendi ifadesiyle yarı bilim adamı ve yarı mucit olmaktan kaynaklanan benzersiz bir bakış açısına sahip, uyumsuz bir kişi” olduğunu söyledi.

Highfield, Lovelock’un “donup çözülmüş hamsterlardan Mars’ta yaşamı tespit etmeye kadar uzanan olağanüstü araştırma yelpazesine” atıfta bulunarak, “Yapma ve düşünme arasındaki bu sinerjiden sonsuz fikirler fışkırdı” dedi.

Gaia Hipotezi nedir?

Lovelock ve Amerikalı mikrobiyolog Lynn Margulis tarafından geliştirilen ve ilk olarak 1970’lerde önerilen Gaia hipotezi, Dünya’nın, iklimi ve kimyasal bileşimleri  içindeki organizmalar için rahat hale getiren kendi kendini düzenleyen bir sistem olduğunu varsaydı.insan faaliyetlerinin bu sistemi tehlikeli bir şekilde öldürdüğünü söyledi.

Bu, kanıtlar ve matematiksel modeller olarak birikerek şimdi Gaia Teorisi haline gelen Gaia Hipoteziydi. Gaia, Yunan mitolojisinde yeryüzünü simgleyen tanrıçadır.

Balinalardan virüslere ve meşelerden alglere kadar Dünya’daki tüm canlı madde yelpazesi, Dünya’nın atmosferini genel ihtiyaçlarına uyacak şekilde koruyabilen ve onu oluşturan parçaların çok ötesinde yetenek ve güçlere sahip tek bir canlı varlık olarak kabul edilebilir.

– Gaia: Dünyadaki Hayata Yeni Bir Bakış, 1979.

Biyolog ve jeologlar, ilk yirmi beş yılda teoriyi ağır bir şekilde eleştirdi; yalnızca klimatologlar bunu faydalı buldu.

Test edilebilir bir teoridir ve ‘riskli’ tahminlerde bulunma yeteneğine sahiptir. Bunlardan biri, doğal kükürt bütçesini dengelemek için okyanuslardan yeterince büyük bir dimetil sülfür emisyonunun olması gerektiğiydi. Ön onay, 1972’deki kendi ölçümlerinden geldi; M.O Andreae bağımsız olarak tam doğrulama yaptı.

Daha sonra, Dünya sisteminin iklimi nasıl düzenleyebileceğini düşünürken, Charlson, Lovelock, Andreae ve Warren, bulut yoğunluğunun atmosferik dimetil sülfürün fazlalığı tarafından modüle edildiğini ve bunun da Dünya’nın albedo ve ortalama yüzey sıcaklığını değiştirdiğini öne sürdüler. Bu öneri 1987 yılında bir Nature makalesi olarak yayınlandı ve şu anda genel kabul görüyor.

Gaia Teorisi ayrıca, biyolojik destekli kaya ayrışması yoluyla uzun vadeli karbondioksit ve iklim düzenlemesinin bir yorumunu sundu.

1999’da, güçlü bir eleştirmen olan ünlü evrim biyoloğu William Hamilton, Gaia teorisini Kopernikçi bir anlayış olarak gördüğünü ve ‘nasıl çalıştığını açıklamak için bir Newton’u beklediğimizi’ söyledi.

Gaia teorisi artık bilimsel geleneksel birikimin bir parçasıdır ve bazen Dünya Sistem Bilimi olarak adlandırılır. 2001’deki Amsterdam Deklarasyonu‘nun ardından, dünyadaki çoğu bilim insanı artık Dünya’nın gerçekten kendi kendini düzenlediğini kabul ediyor.

Lovelock’un tüm çalışmaları

1952’de, canlı hücreler yavaş veya orta hızlarda dondurulduklarında ve çözüldüklerinde maruz kaldıkları hasarın nicel bir teorisini geliştirdi. Deneyleri, buzun saf bir madde olarak ayrıldığında, hasarın tuz ve diğer çözünen maddelerin konsantrasyonundan kaynaklandığını gösterdi. Önceden, hasarın yalnızca hücrelerin ve dokuların buz kristalleri tarafından delinmesinden kaynaklandığı düşünülüyordu. Ayrıca gliserol ve nötr çözünenlerin koruyucu etkisini açıklayabildi ve dimetil sülfoksitin mükemmel bir koruyucu madde olacağını başarılı bir şekilde öngördü. Daha sonra 1954 yılında bütün hayvanları, hamsterları başarıyla dondurup çözen ekibe katıldı.

Diğer araştırmaları, solunum yolu enfeksiyonunun, özellikle soğuk algınlığının yayılma yollarının araştırılmasını ve önlenmesi için araçların tasarımını içeriyordu.

Buluşları arasında gaz kromatografisinde kullanım için dedektörler ve diğer cihazlar vardır. Argon dedektörü, ilk pratik hassas dedektördü; gaz kromatografisinin potansiyelini fark etti.

Elektron yakalama detektörü 1956’da icat edildi ve halen var olan en hassas kimyasal analitik yöntemler arasında yer alıyor.

Bu buluş, doğal çevrede pestisit kalıntılarının dağılımının ne kadar yaygın olduğunun keşfedilmesine yol açtı ve Rachel Carson‘ın  kitabı Silent Spring ile birlikte çevre hareketini başlattığı söylenebilir.

Aynı dedektör daha sonra atmosferdeki kloroflorokarbonların ve azot oksitin gfazlalığını keşfetmek ve ölçmek için kullanıldı.

Diğer bir buluşu, 1970’lerin ortalarında Mars‘a inen Viking uzay aracında Gaz Kromatograf Kütle Spektrometresi deneyi için kullanımı çok önemli olan bir cihaz olan paladyum dönüştürücüydü.

Daha yakın zamanlarda, atmosferde ve okyanuslarda toplu taşıma ölçümleri için bir izleyici yöntemi geliştirdi: Meteorologların kıtalar arasındaki hava kütlelerinin hareketini takip etmelerini sağladı ve şimdi okyanus araştırmalarında kullanım buluyor.

1972’de, CFC’lerin (Kloroflorokarbonlar) eşzamanlı varlığını kentsel kaynaklardan gelen havanın bir işareti olarak kullanarak, Güney İngiltere ve Güney İrlanda üzerindeki havanın yaz saati bulanıklığının insan eliyle olmadığını gösterdi. Aynı yıl İngiltere’den Antarktika’ya bir gemi yolculuğu sırasında ölçüm yaparak ve küresel atmosferde CFC’lerin bolluğunu ve birikimini geri aldım. Bu veriler, Molina ve Rowland’ın CFC’lerden klor tarafından stratosferik ozon tükenmesi hipotezi için çok önemliydi.

Aynı yolculukta okyanustaki dimetil sülfür ve metil iyodür bolluğunu da ölçtü ve bu doğal ürünlerin her yerde bulunduğunu gördü. 1974’te stratosferdeki CFC’lerin ve karbon tetraklorürün ilk ölçümlerini yaptı, ozon tabakasının incelmesi teorisinin gerektirdiği gibi, orada düşüş gösterdiklerini gösterdi. Ayrıca havada ve okyanusta karbon disülfidin varlığını da kaydetti.

1975’te atmosferdeki ilk metil klorür ölçümlerini bildirdi. 1977’den 1980’e kadar Güney İrlanda’daki Adrigole’de atmosferik halokarbonlar için ilk izleme istasyonunu kurdu ve bu ve daha sonra GAGE ​​programı olacak olan küresel ağdaki diğer istasyonlarda kullanılan aletlerin ilk ve temel kalibrasyonunu yaptı.

1977’de, bir endüstriyel ürün olan metil kloroformun fazlalığına ilişkin kendi ölçümlerinden hidroksil radikalinin atmosferik fazlalığını hesapladı. 1986’da Robert Charlson, Meinrat Andreae ve Steven Warren ile birlikte, bulut yoğunlaşma çekirdeklerinin önemli bir doğal kaynağının havada biyojenik dimetil sülfürden oluşan oksidasyon ürünleri olduğu hipotezini ortaya koydu; bu gaz, çoğu deniz yosununda bulunan bir ozmokoruyucu madde olan dimetil sülfonio propiyonatın ayrışmasından geldi.

Bu çalışma, iklim bilimcileri tarafından 1988’de dördümüze Norbert Gerbier Ödülü’ne layık görüldü.

 

 

Kategori: Bilim-Teknoloji

İlginizi çekebilir

Comments

Comments are closed.