Alev KARAKARTAL- Songül KARADENİZ
*
Antalya’da düzenlenen COP31’in sekizinci gününde resmi tema “Bilim, Sanayi ve Teknoloji” olarak belirlendi. Ancak Yeşil Gazete, iklim finansmanı ve özel sektör faaliyetlerini takip etmeye devam etti.
Güne Greenpeace tarafından gerçekleştirilen protestolardan biriyle başladık. “Fosil yakıt tuzağına düşmeyin” söylemiyle gerçekleştirilen çalışmada zemine üç boyutlu olarak derin bir çukurun içindeki kömür santrali resmedildi. Greenpeace Türkiye’nin sosyal medya hesabından paylaştığı gönderide karar alıcılara seslenilirken “Petrol, gaz ve kömür ısrarından artık vazgeçin, gereken finanasmanı kirletenlere ödetin ve yerel yenilenebilir enerjiye adil ve hızlı bir geçiş sağlayın” mesajı verildi.

İzlediğimiz ilk oturum ise Eurochambres öncülüğünde Yeşil Bölge’de düzenlenen “KOBİ’lerin Karbonsuzlaşma Sürecindeki Açığın Kapatılması: Yeşil Sanayileşme İçin Uygulanabilir Çözümler” oldu. Moderatörlüğünü Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı (TEPAV) Enerji ve İklim Değişikliği Çalışmaları Merkezi Direktörü Dr. Mühdan Sağlam’ın üstlediği oturumda Levin Speigel, Pınar Erdil, Dr. Asuman Sönmez ve Günseli Ünlütürk konuştu.
Speigel, Türkiye’dekiler de dahil olmak üzere Avrupa genelindeki KOBİ’lerin enerji krizi ve yetersiz altyapı gibi engeller nedeniyle dönüşüm süreçlerinde zorlandıklarını ancak buna rağmen küresel iklim hedeflerine bağlı kalarak yarısından fazlasının sürdürülebilirliğe ciddi yatırım yaptığını ve uygun koşullar sağlanırsa daha fazlasının da yatırım yapmayı planladığını ifade etti.

İşletmelerin yaşadığı temel zorluklara değinen Speigel, şunları söyledi:
“Bunlardan ilki kesinlikle elverişli koşulların eksikliği. Yakın zamanda gerçekleştirdiğimiz Eurochambres ekonomik anketinde onlara ‘Şu anda karşılaştığınız en temel zorluklar nelerdir?’ diye sorduk ve bir numaralı zorluk yüksek enerji maliyetleri çıktı. Bu durum elbette paralarını karbonsuzlaşmaya harcamak yerine, kıt kaynaklarını yüksek enerji faturalarına harcadıkları bir tablo yaratıyor. Bunun yanı sıra uzun prosedürler ve yetersiz altyapı gibi başka sorunlar da var. İkinci darboğazın ise finansmana erişimin kısıtlı olması olduğunu söyleyebilirim”.
Panelde, sürdürülebilirliğe yatırım yapan işletmelerin yalnızca yüzde 20’sinin dış fonlara erişebilmesi nedeniyle çoğunun öz kaynaklarına bağımlı kalarak köklü yatırımlar yapamadığı, ayrıca karmaşık mevzuatlar ve uygun karbonsuzlaşma teknolojilerini belirleyecek zaman, personel ve bilgi eksikliği gibi sorunların ticaret ve sanayi odalarının bu süreçteki rolünü kritik hale getirdiği aktarıldı.

ClimAlign’dan Dr. Mesut Avcı’nın moderatörlüğünde gerçekleşen “Kriterlerden Finansmana: Türkiye Yeşil Taksonomisini Karbonsuzlaşması Zor Sektörler İçin Uygulanabilir Kılmak” başlıklı panelde Ahmet Codal, Dr. Selin Özokçu, Zeynep Ergüder ve Burcu Polat, yeşil taksonominin sanayi tesislerindeki uygulama dinamiklerini ve mevzuat uyum süreçlerini değerlendirdi.
Konuşmacılar; teknik tarama kriterlerinin sektörlere göre değişkenlik göstermesi nedeniyle taksonomi raporlamasının şirketlerde departmanlar arası koordinasyon gerektirdiğini, KOBİ’ler ile kurumsal firmalar arasındaki farkı kapatmak amacıyla rehber kılavuzlar hazırlandığını ve ETS ile taksonomi düzenlemelerinin ikincil mevzuatlarla bütünleşik ilerleyeceğini vurguladı.
Raporlama sürecinin 2029 yılı itibarıyla finansmana erişimde zorunlu bir kriter haline geleceğine dikkat çekilen oturum, toplam 137 faaliyet alanından ilk etapta 12 sektör için rehber hazırlanabildiği bilgisi ve önümüzdeki 12 ayda atılması gereken uygulama adımlarının paylaşılmasıyla tamamlandı.

Diğer yandan Çimpor Oyak Çimento’nun “Beton Doğayı Onarabilir mi? Taş Ocaklarından Mercan Reşiflerine”, Ziraat Bankası’nın “Yeşil Sanayinin Rekabet Gücü: Teknoloji, Düşük Karbonlu Üretim ve Finansman” ve Sanayi ve Tekonoloji Bakanlığı’nın “Yeşil Sanayileşme için KOBİ’lerin Güçlendirilmesi: Karbonsuzlaşma Zorluklarından Çözümlere” panellerini takip ettik.
‘Cezadan çok ödül vermek daha çok işe yarayabilir’
Türkiye’de karbonun fiyatlanması panelinde konuşan Eren Holding Sürdürülebilirlik Direktörü Ayla Öngören, Türkiye özel sektörünün yeni koşulları hızlı biçimde uyum sağlaması gerektiğine dikkat çekti; bunun için de her şirketin izleme planlarını oluşturması, imalat verilerinin hazır olması, ihracatçıların eksiklerini belirlemesi, ETS için hangi departmanların, kimlerin sorumlu olacağının kesinleştirilmesinin önemini vurguladı.
Çözümün Ar-Ge inovasyonunda yattığını anlatan Öngören, “Yarına yatırım yaparken bugün ayakta kalmayı da başarabilmeliyiz” dedi.
“Karbon pazarı”nı emisyonların ticareti olarak özetleyen EPİAŞ Çevresel ve Maden Piyasaları Genel Müdür Yardımcısı Mustafa Aydın TR-ETS’nin başarıya ulaşması için önce Türkiye’nin kurulu kapasitesinin karbonsuzlaşmasını sağlamasının önemini vurguladı: “Bu da ortalama 200 milyar dolar yatırım demek” diye konuşan Aydın, EPİAŞ’ı “bir tür özel şirket olarak tanımladı: “Biz pazar operatörüyüz. Yenilenebilir enerji dahil elektrik pazarında faaliyet gösteriyoruz. Yakın gelecekte mineral pazarına da girmek istiyoruz” dedi.

Karbon fiyatı için kesintisiz ve yumuşak bir geçiş gerektiğini söyleyen Aydın, şirketlere şu önerileri sundu: “Şu anda veri kaydı yapmak ETS’nin en önemli konusu. Çok fazla kalem var. Kısa vadede şirketler sadece çevre departmanlarını değil, bütün departmanlarında karbon pazarını dikkate almalı.”
Mustafa Aydın, eşitlikçi bir sistem kurulması gerektiğini, daha küçük işletmeler için finansal destekler verilmesi ve bunun da şeffaflık içinde yapılmasının önemine vurgu yaptı; “Şirketler kendini yalnız hissetmesin. Biz operatörler onlara destek oluyoruz, karbon kredi projelerinin finansmanları için çaba harcıyoruz. Bundan sonra da buna devam edeceğiz” dedi.
Beko’nun Sürdürülebilirlik Direktörü Özlem Ünlüer ise TR ETS ve SDKM ile ilgili kaygılarını paylaştı: “Ürünlerimiz için alüminyum ve çeliği ithal ediyoruz ve Avrupa’nın şartlarını önceliklendirmeliyiz. Ancak mevzuatta çok fazla ayrıntı var, bunun için kaygılıyız. Başta Çin olmak üzere sert rekabet var.”

Bu tür mekanizmalardan elde edilen paraların teşvik için kullanılması gerektiğini söyleyen Ünlüer, “Bu olmazsa sadece karbonsuzlaşma işe yaramaz. Toplanan paranın kime ve nasıl dağıtılacağı önemli” diye konuştu.
Ünlüer, Beko’nun toplam emisyonunun büyük bölümünün Kapsam3’den yani tedarikçiler ve şebekeden kaynaklanan dolaylı emisyonlardan oluştuğunu anlatan Ünlüer, “Herkes 2053’de net sıfır diyor ama bunu nasıl yapacağız” diye sordu.
Anlattığına göre, 350 milyon TL’lik yeni bir fonla, EBDR’dan bir başka fon daha almışlar ve bu sayede yıllık 2.5 milyon Euroluk tasarruf sağlayacaklarmış. Talepleri de faiz oranlarının yeniden değerlendirilmesi ve şirketlerin teşvik edilmesi. Kapsam3’ün etkisinin çok büyük olduğunu belirten Ünlüer, “Şirketlere ceza vermekten çok ödülü göstermek çok daha iyi olabilir” diye konuştu.

‘Şirketlerin isteklerini dikkate alıyoruz’
Hazine ve Maliye Bakanlığı vergi baş müfettişi Dr. Alaaddin Demir, Vergi Konseyi 2026 raporu çıktılarını paylaştı.
Hükümetin şirketlerin “yeşil dönüşümü” için yaptıklarını; “KDV istisnası başta olmak üzere çeşitli istisnalar tanıyor; kurumlar vergisi almıyor ya da çok düşürüyor; selektif krediler veriyor ve başka pek çok istisna sağlıyor” diye anlatan Demir, yeşil ekonomiye geçiş için Türkiye bürokrasisinin çalıştığını ve hazır olduğunu söyledi. Aktardığına göre, Türkiye’de toplam mal ve hizmet alımlarının yüzde 33’ünü kamu alıyor. Bu nedenle Kamu İhale Kurulu mevzuatındaki küçük değişiklikliklerle yenilenebilir ve sıfır atık’a önem veren firmalar için yüzde 15’e kadar indirim sağlanabilir.
Türkiye’nin SKDM ve ETS’ye en hızlı geçen ülkelerin başında olduğunu belirten Demir, her iki regülasyonun da AB normlarıyla tam ve birebir uyumunun ve denetimin önemine değindi.
Demir, bu düzenlemeler için sektörlerden görüş ve öneriler aldıklarını da anlattı; özel sektörün en çok vergi indirimi vb. teşvik olup olmadığını sorduğunu, çelik ve çimentoyu en çok kullanan sektör olan inşaat sektöründeki firmaların tüketiciyi de ilgilendiren çok sayıda muafiyet istediğini belirtti. Atık ürünlerini satmak ve bunun vergisinden de muafiyet istediklerini belirten Demir, bazı sektörlerin de yeşil finans için stopaj ve başka ek vergi vermek istemediğini, tüm bunların tartışılabilir olduğunu anlattı.
Türkiye’nin ‘çektiği’ yatırımlar 26 milyar doları aştı
Zirvenin sekizinci gününe girilirken, ilk haftada küresel enerji dönüşümü için 2030 yılına kadar 1 trilyon doların üzerinde yatırım hedefi açıklandı ve Türkiye’nin çektiği yeşil yatırımlar 26 milyar doları aştı.
• Bu kapsamda Türkiye ile Çin arasında yenilenebilir enerji alanında 15 milyar dolarlık anlaşma imzalanırken, Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası’nın (EBRD) Türkiye’de beş yıl içinde hayata geçireceği 6 milyar dolarlık yatırım planı ile uluslararası kalkınma bankalarıyla yapılan 5,1 milyar dolarlık anlaşmalar öne çıktı.
• Finansman hamleleri zirvenin sekizinci gününde de bankacılık sektörü üzerinden hız kesmeden devam etti. QNB Türkiye, COP31 kapsamında beş uluslararası kalkınma bankasıyla 500 milyon dolarlık sürdürülebilir finansman anlaşmasına imza attı. QNB Türkiye Genel Müdürü Ömür Tan; 5 yıl vadeli bu kaynağın yeşil dönüşüm, elektrifikasyon, kadın istihdamının artırılması ile deprem bölgesi ve yatırım öncelikli bölgelerdeki KOBİ’lerin gelişimini desteklemek amacıyla kullanılacağını açıkladı.
• Ziraat Bankası, uluslararası finans kuruluşlarıyla toplamda yaklaşık 2 milyar dolar karşılığı sürdürülebilir kalkınma odaklı finansman anlaşmaları imzaladığını duyurdu. Paket kapsamında 18 ülkeden 37 bankanın katılımıyla 1,1 milyar dolarlık sendikasyon kredisi sağlanırken, KfW IPEX-Bank ile rüzgâr enerjisi ve yeşil dönüşüm için 500 milyon Euro’ya kadar finansman iş birliği yapıldı. Ayrıca JICA ve SMBC Grubu ortaklığıyla sürdürülebilir tarım için 300 milyon dolarlık niyet mektubu, Citibank ile de 100 milyon dolarlık Sosyal Kredi anlaşması imzalandı.
• Öte yandan, Birleşik Krallık, Norveç ve Kanada’nın kalkınma finansmanı kuruluşlarının 2030 yılına kadar gelişmekte olan piyasalardaki iklim projeleri için 10 milyar dolar kaynak yaratmayı hedefleyen ortak girişimi de küresel finansman gündemindeki yerini koruyor.

