Kültür-SanatManşet

Jaroslav Hašek’in “Aslan Asker Şvayk”ı Eskişehir Şehir Tiyatroları’nda

Aslan Asker Şvay - Eskişehir Şehir Tiyatrosu - 2015/2016

Eskişehir Büyük Şehir Belediyesi Şehir Tiyatroları, 2016/2017 tiyatro sezonuna, Ercüment Yılmaz’ın genel sanat yönetmenliğinde, Çek mizah ve taşlama yazarı Jaroslav Hašek’in (30 Nisan 1883 – 3 Ocak 1923) ölümsüz eseri “Aslan Asker Şvayk” ile 1 Ekim Cumartesi günü, Eskişehir Büyükşehir Belediyesi Sanat ve Kültür Sarayı’nda başlıyor.

Aslan Asker Şvay - Eskişehir Şehir Tiyatrosu - 2015/2016

Aslan Asker Şvay – Eskişehir Şehir Tiyatrosu – 2015/2016

Türkiye’de pek çok kez, farklı farklı uyarlamalarla sahnelenen “Aslan Asker Şvayk” Eskişehir prömiyerini, 2015/2016 tiyatro sezonu boyunca sehnelenmek üzere, 3 Ekim 2015 Cumartesi günü, Eskişehir Büyükşehir Belediyesi Şehir Tiyatroları tarafından, Eskişehir Belediyesi Sanat ve Kültür Sarayında yapmış ve sezon boyunca yurt içine turneler yapmış, ulusal, uluslararası festivallere katılmıştı.

Oyun, felsefeci ve çevirmen kimliği ile tanınan Selahattin Hilav’ın fransızca’dan yaptığı çevirisi, (1928- 12 Mayıs 2005) Sibel Arıcan’ın dramaturjisi, Fatih Veli Ölmez’in oyun müziği, Anıl Işık’ın dekor tasarımı, Tülay Kale’nin giysi tasarımı, Ersen Tunççekiç’in ışık tasarımı, Filiz Sızanlı’nın koreografisi ve Yunus Emre Bozdoğan’ın, oyun metni baştan sona yeniden düzenleği rejisi ile sahnelendi.

44

Oyunun konusu

Hikâye, Prag’a I. Dünya Savaşı’nı tetikleyen Saraybosna suikastı haberinin gelişiyle başlar ve sonrasında iyi kalpli ve saf savaş gönüllüsü Şvayk’ı ve ordudaki maceralarını anlatır. Oyun, hikâyeyi mizahi bir dille ele alıp, savaş çığırtkanlığını, militarizmi, insanlık tarihinin en acımasız savaşlarını, tüm anlamsızlıkları ve gülünçlükleriyle yerden yere vuran bir kara komedi…

Oyunun Kadrosu

Jaroslav Hašek

Jaroslav Hašek

Yazan: Jaroslav Hašek
Çeviren: Selahattin Hilav
Yöneten: Yunus Emre Bozdoğan
Müzik: Fatih Veli Ölmez
Dekor Tasarımı: Anıl Işık
Kostüm Tasarımı: Tülay Kale
Işık Tasarımı: Ersen Tunççekiç
Koreografi: Filiz Sızanlı
Dramaturji: Sibel Arıcan

Oynayanlar:

Sermet Yeşil
Ercüment Yılmaz
İsmail Dündar
Umut Bazlama
H. Tolga Tümer
İlkyaz Arslan
Özgün Can Karaburun
Ceyda Çınar Onbul
Orçun Ertaman

Türkiye’de “Aslan Asker Şvayk” sahnelemeleri…

“Aslan Asker Şvayk” Türkiye’de ilk olarak, 1971 yılında Genco Erkal’ın uyarlaması, Jale Altuğ’un yardımcı yönetmenliği, Metin Deniz’in dekor tasarımı, Tan Oral’ın filmi ve Umur Bugay’ın rejisi ile Dostlar Tiyatrosu tarafından sahnelenmişti.

Genco Erkal

Genco Erkal

Oyunda Bayan Müller’i, Hizmetçi Kız’ı : Dikmen Gürün – Jozef Şvayk’ı : Genco Erkal – Palivetz’i, Çavuş Slavk’ı, Albay Kraus’u, Balun’u : Öcal San – Bretşnayder’i, Kovarik’i, Asteğmen Dup’u : Mehmet Akan – 1.Tutuklu’yu, Pokorni’yi, Jan. Onbaşı’yı, General’i, 1. Jandarma’yı : İhsan Bilsev – 2.Tutuklu’yu, Matzuna’yı Er Vodiçka’yı, Rus Askeri’ni : Aydın Erel – 3.Tutuklu’yu, Yargıç’ı, Er Repa’yı, 2. Jandarma’yı : Süleyman Tınaz – Baş Komiser’i, Doktor Günştayn’ı, Lukaş’ı, Alay Fink Fon Finkeştayn’ı : Macit Koper – Doktor Haynz’ı, Hastabakıcı’yı, Nöbetçi Bimbaşı’yı Albay Sanger’i, Papaz Martinezi’ : Erdoğan Tuncel, Doktor Panovski’yi, Papaz Kalz’ı, Jan. Baş Çavuş’u, Yüzbaşı Volf : Umur Bugay – Barones’i, Bayan Palivetz’i : Berin Süngü – Keti’yi : Deniz Çakır oynamıştı.

Daha sonra, Dostlar Tiyatrosu “Aslan Asker Şvayk”ı 1990 yılında yine Genco Erkal’ın uyarlaması, Bedri Baykam’ın dekor tasarımı, Tan Oral’ın filmi, Nihal Kaya ve Aysel Doğan’ın giysi tasarımı ve Genco Erkal’ın rejisi ile sahnelemişti.

Bu sahnelemede 2015/2016 tiyatro sezonunda “Aslan Asker Şvayk”ı Eskişehir Şehir Tiyatrosu için yöneten Yunus Emre Bozdoğan’da oyucu olarak oyunda yer almıştı.

Oyunda, Jozef Şvayk’ı : Genco Erkal – Bayan Müller’i, Yahonna’yı, Hizmetçi Kız’ı : Zeynep Erkekli – Palivetz’i, Albay Kraus’u, Balun’u, Rahip Martinez’i : Suat Ülhan – Bretşnayder’i, Pokorni’yi, Jan. Onbaşı’yı Er Vodiçka’yı, 2. Jandarma : İlhan Arkan – Başkomser’i, Rahip Katz’ı, Binbaşı’yı General’i: Dursun Ali Sarıoğlu – Yargıç’ı Doktor Günştayn’ı Albay Sagner’i, Alay Fink Fon Finkeştayn’ı : Aydın Tolan -Matzuna’yı, Asteğmen Dub’u, 1. Jandarma : Serdar Bordanacı – Kovarik’i, Jan. Başçavuş’u, Yüzbaşı Volf’u : Yüksel Özkök – Hastabakıcı Er Repa’yı, Rus Asker’i : Yunus Emre Bozdoğan – Barones’i, Keti’yi : Zeynep Irgat – Çavuş Slavik, Teğmen Lukaş’ı : Ömer Çolakoğlu oynamıştı.

Hašek’in “Aslan Asker Şvayk” adlı eseri, daha Sonra, 2000/2001 tiyatro sezonunda, o dönem Yunus Emre Bozdoğan’ın müdürlüğünü yaptığı Antalya Devlet Tiyatrosu’nda, İsviçre’li tiyatro yönetmeni, oyuncusu, yazarı Charles Apothéloz (30 Mayıs 1922-24 Mayıs 1982) uyarlaması, Selahattin Hilav’ın çevirisi, Hakan Dündar’ın dekor tasarımı, Funda Karasaç’ın giysi tasarımı, Selahattin Yazar’ın ışık tasarımı, Kemal Günüç’ün müzikleri, Ayşenil Şamlıoğlu’nun şarkı sözleri, Cihan Yöntem’in dans düzeni, Sedat Savtak’ın kukla tasarımı ve Ayşenil Şamlıoğlu’nun rejisi ile sahnelendi.

Aslan Asker Şvayk- Antalya Devlet Tiyatrosu - 2001/2002

Aslan Asker Şvayk- Antalya Devlet Tiyatrosu – 2001/2002

Oyunda, Sevinç Şenöz, Sedat Savtak, Erdoğan Aydemir, Ali Meriç, Selim Gürata, Şener Kökkaya, Tuna Orhon, Reha Özcan, Bahattin Doğan, Duygu Zade, Şenol Kaderoğlu, Özgür Dereli oynamıştı.

Oyunda canlı müzik yapan orkestrada ise, Cem Evirgen : perkisyon, Soner Feslen : klarnet, Şenol Hakal keman, Yavuz Tunca klavye, Hasan Bakir Özlük trompet, Özkut Sema davul çalmıştı.

“Aslan Asker Şvayk”’ın Türkiye’deki altıncı sahnelenişi Charles Apothéloz’un uyarlaması, Selahattin Hilav’ın çevirisi, Sertel Çetiner’in dekor tasarımı, Funda Karasaç’ın giysi tasarımı, Mehmet Yaşayan’ın ışık tasarımı, Kemal Günüç’ün müziği, ve Münir Caner’in rejisi ile 2008/2009 tiyatro sezonunda, Emre Başar’ın müdürlüğündeki Sivas Devlet Tiyatrosu tarafından gerçekleştirildi.

Aslan Asker Svayk - Sivas Devlet Tiyatrosu - 2009-2010

Aslan Asker Svayk – Sivas Devlet Tiyatrosu – 2009-2010

Oyunda, Cevat Duman : Şvayk’ı – Ulaş Ersoy : Brettshnediler’i, Teğmen Lukasch’u, Hasta Bakıcı’yı, Dr. Grunstein’i – Ümit Dikmen : Repa’y Albay Sagner’i, Yüzbaşı Körenig’i, Binbaşı Wozf’u, 1. Uzman’ı, Pakaviç’i – Kerem Yücel : Kevorik’i Teymen’i, İaşe Memuru Vanek’i, Panovsky’i, Serseri’yi, Yargıç’ı, Jandarma’yı – Fatih Özyiğit : Teğmen Dup’u, Jan. Baş Çavuş’u, Alman Gneral’i, Gar Şefi’ni, 2. Uzman’ı, Katz’ı – Fırat Topkorur : Macuna’yı, 1. Kaçak’ı, Dr. Paveck’i – Cebrail Esen : Prokrny’i, Onbaşı’yı, OnbaşıFuchs’u, Heinz’i – Mustafa Yıldıran : Komiser’i, Çek General’i, 2. Kaçak’ı, Papaz Martinel’i – Filiz emiralp : Binbaşı Müler’i, Hizmetçi’yi, 1. Kız’ı – Esra Ertör : Ketha’yi, İhtiyar Köylü Kadın’ı, 2. Kız’ı, Bahar Şenbahar : Barones’i, Bayan Presler’i – Elif Taşdemir : Nedime’yi oynamıştı

Orkestrada ise Kemanda Ercan Köktürk, Piyanoda Çiğdem Bozdoğan, Bateride Veysel Akduman, Flütte Tuncay Akduman çalmışlardı.

Jaroslav Hašek’in 1. Dünya savaşı’nı konu edinerek yazdığı “anı roman” türündeki edebi mizah metni, dünyanın pek çok yerinde pek çok farklı uyarlamalar ile tiyatro oyunu olarak sahnelenmiştir.

Bu uyarlamalardan ilki, Charles Apothéloz’in İsviçre’de, Hašek’in metnine sadık kalarak uyarladığı “Aslan Asker Şvayk” Birinci Dünya Savaşı içinde geçer.

Bir başka uyarlama olan ve Hašek’in kaynak metni kadar önemsenen Bertolt Brecht’in 1945 yılında yaptığı “Şvayk İkinci Dünya Savaşında” (Schweyk im Zweiten Weltkrieg) adlı uyarlamadır. Bu uyarlamada Brecht, Svayk’ı, birinci dünya savaşından alıp ikinci dünya savaşına taşımıştır.

Türkiye’de, Jaroslav Hašek’in kaynak metni üzerinden yapılan güncel sahnelemelerin yanı sıra, zaman zaman, Bertolt Brecht’in uyarladığı oyun metni de sahnelenmiştir.

Bu sahnelemelerden ilki, 1984 yılında “Sade Vatandaş Şvayk Hitler’e Karşı” adı ile Egemen Bostancıoğlu’nun yapımcılığında, Sarper Özhan’ın müzikleri, Başar Sabuncu’nun rejisi ile “Uluslararası Sanat Gösterileri” tarafından, Şan Tiyatrosu’nda yapılmıştır.

Sade Vatandaş Şvayk Hitler’e Karşı - Uluslararası Sanat Gösterileri - 1984

Sade Vatandaş Şvayk Hitler’e Karşı – Uluslararası Sanat Gösterileri – 1984

Oyunda Şvayk’ı Şener Şen, Hitler’i de Ahmet Gülhan oynamıştır. Oyundaki diğer oyuncular, Gökhan Methe, Ergun Köknar, Gülümser Gülhan, Ertuğ Koruyan, Oktay Sözbir, Ertuğrul Bilda oynamıştır.

Bertolt Brecht’in bu uyarlaması, daha sonra, Hanns Eisler’in müzikleri, Yücel Erten’in çevirisi, Hilmi Zafer Şahin’in dramaturjisi, Nurullah Tuncer’in dekor ve giysi tasarımı, Çiğdem Eken’in müzik yönetimi, Mahmut Özdemir’in ışık tasarımı, Ersin Aşar’ın efektleri ve Yücel Erten’in rejisi ile Şükrü Türen’in, genel sanat yönetmenliği yaptığı dönemde, 2001/2002 tiyatro sezonunda, İstanbul Şehir Tiyatrosu tarafından “Şvayk İkinci Dünya Savaşında” adı ile 2001/2002 tiyatro sezonunda sahnelendi

.

Şvayk İkinci Dünya Savaşında - İstanbul Şehir Tiyatrosu - 20001/2002

Şvayk İkinci Dünya Savaşında – İstanbul Şehir Tiyatrosu – 20001/2002

Oynda, Kemal Kocatürk : Schweyk’i – Candan Sabuncu : Baloun’u – AslI Öngören : Anna Kopecka’yı – Berrin Akdeniz : Anna’yı – Işıl Zeynep Karalap : Katı’yı – Demet Bozkaya : Hitler’i – Serdar Orçin : Himler’i, SS Müller’i, Asker’i – Naci Taşdöğen : Prohaska, Von Bock’u, Askeri Doktor’u – Bahtiyar Engin : Brettshneıder’i, Vojta’yı – Can Başak : Bullinger’i, Papaz Bullinger’i – Murat Bavli : Göring’iMüşteri’yi, SS’i – EmirAli Temurlenk : Goebbeks’iMüşteri’yi – Aslıhan Kandemir : Müşteri’yi, Genç Kadın’ıNeslihan : Öztürk Müşteri’yi, Dilsiz Kadın’ı – Gürol Güngör : Müşteri’yi, Ölmek Üzere Olan’ı, Asker’i – Rahmi Elhan : SS’i Koltuk Değnekli’yi – Gökan Eğilmezbaş : SS’İ, Miyop’u – Erhan Özçelik : Adam’ı, Müşteri’yi, İki Büklüm’ü oynamıştı.
Oyunda, Hanns Eisler’i müziklerini 1.Piyanoda Çiğdem Erken ve Ayça Kocatürk, 2. Piyanoda Ömer Göktay icra etmişlerdi.

Haşek’in “Aslan Asker Şvayk”ı Charles Apothéloz’un uyarlamasında “birinci dünya savaşı”nda, Bertolt Brecht’in uyarlaması ile “ikinci dünya savaşı”nda, Yunus Emre Bozdoğan’ın Eskişehir Şehir Tiyatrosu için yaptığı rejisi ile de “üçüncü dünya savaşı”na taşınıyor.

 

Haber: Murat Akdağ

(Yeşil Gazete)

Kategori: Kültür-Sanat