Muğla İdare Mahkemesi, bundan önce Muğla Valiliği’nin “Bölgeye HES yapımı öncesi ÇED (Cevresel Etkisinin değerlendirilmesi) gerekli değildir” diyen kararının yürütmesini durdurmuştu.

Destek ziyaretleri de sürüyor. CHP’li milletvekili eşlerinden sonra önceki gün ‘Dondurmam Gaymak’ filminin başrol oyuncusu Turan Özdemir ve Yeşiller Partisi Eşsözcüsüı Bilge Contepe nöbet tutan köylüleri ziyaret etti.

FB’li Özdemir’e kötü haber
HES’lerle ilgili bir karar da Tunceli ile ilgili. Ankara 13’üncü İdare Mahkemesi, Fenerbahçe Spor Kulübü İkinci Başkanı Nihat Özdemir’in devletten 49 yıllılığına kiraladığı Uzunçayır HES elektrik üretim lisansının iptali için açılan davada, yürütmenin durdurulması kararı verdi. Davayı açan avukat Barış Yıldırım, HES’te üretiminin derhal durdurulmasını, baraj kapaklarının açılarak suyun tahliye edilmesinı istedi. HES karşıtları kararı kent meydanında davul zurnayla kutlayacaklarını açıkladı. Özdemir, santralı 170 milyon TL’ye 49 yıllığına devletten kiralamıştı. (Serkan Ocak/Radikal)

Hidroelektrik santrallar ise (HES’ler) o zamanlar sadece “barajlar” olarak biliniyordu. O günlerde barajsız HES yok muydu, aslında tam olarak bilmiyorum. Ama HES deyince aklımıza Keban, Karakaya, Atatürk gibi dev barajlar geliyordu. Büyük topraklar su altında kaldığı için ve sebep olduğu sosyal sorunlar nedeniyle (göç gibi) bu barajlara da karşıydık. Zaten HES’lerin geçmişi 1882′de Amerika’da yapılan ilk santrala dayanıyor ve HES’lere karşı ilk büyük doğa koruma mücadeleleri yirminci yüzyılın başlarında ABD’de yapılmıştır. Hetch Hetchy gibi büyük mücadeleler çevre hareketinin erken dönemlerini simgeliyor. Oysa GAP projesinin en hızlı zamanları olan o yıllarda barajlara karşı mücadelenin Türkiye’deki çevre hareketinin merkezinde yer aldığı söylenemezdi.

Barajlara karşı ilk büyük mücadeleler Ilısu, Munzur ve Çoruh gibi projelere karşı doksanlı yıllarda başladı. Ama bu dönemde de gündemde küçük (ve genellikle barajsız) HES’ler yoktu. Hatta barajsız HES’lerin bir tür temiz, yenilenebilir enerji seçeneği olduğu söyleniyordu. Doğrusu ya, o yıllarda barajsız HES denince benim aklıma da Kaçkar dağlarındaki köylerde gördüğüm, suyla çalışan un değirmenleri gibi bir şey geliyordu. Akarsuyun akışına yerleştirilmiş bir tür jeneratör yani… Su değirmeni döndürür ve elektrik elde edilir. Ekosisteme bir zararı olmaz, kimseyi de rahatsız etmez…

Bu tür bir şey teknik olarak mümkün olabilir belki, ama ekonomik olarak akılcı değildi elbette… Birilerinin kâr elde edebilmesi için o küçük derelerin normal akışı elbette yetmeyecekti. Küçük dereler ya birleştirilecek, ya da suları barajlar yerine tünellerde toplanacak ve doğal kinetik enerjisi yetmediği için yapay yollarla götürüldüğü yüksek bir kottan aşağıya düşürülecekti. Bütün bunlar yapılırken de ağaçlar kesilecek, taş ocakları açılacak, ormanlar ve vadiler tahrip edilecekti. Ben bu tür bir örneği ilk kez 2004′te barajlara karşı vadiyi savunmak için gittiğimiz bir Munzur şenliğinde gördüm. Munzur için planlanan sekiz HES’ten biri olan Mercan hidroeletrik santralı böyle bir örnekti ve daha o günlerde yapımı tamamlanmak üzereydi.

İnsan görünce daha iyi anlıyor. Doğanın bütün canlılığıyla ayakta olduğu Mercan vadisinden akması gereken Mercan suyu kaynağına yakın bir yerde, vadinin oldukça yukarılarında önce küçük bir havuzda toplanıyor, sonra vadide akması engellenip beton tünellerle yatay olarak birkaç kilometre götürülüyor ve bir uçurumdan aşağı düşürülüp kinetik enerjisi arttırılırak aşağıdaki santralda elektrik üretilmesi sağlanıyordu. Üretilen enerjinin bedeli Mercan vadisinin susuz kalması, vadideki yeşil örtünün kuruması, suya inen yabani hayvanların içecek su bulamayıp göç etmek zorunda kalması, belki de ölmesi olacaktı.

Bugün Karadeniz’in yemyeşil vadilerinde binlercesi yapılmak istenen ve şirketlerin sadece Karadeniz’e değil, nerede akan bir su buldularsa oraya yönelmelerini sağlayan bu “küçük HES teknolojisi” işte böyle bir şeydi. Doğanın belli bir noktasına yönelik büyük bir müdahale yerine, binlerce küçük noktaya yönelik daha küçük müdahaleler. Sonuç, çok daha yaygın bir doğa katliamı…

HES’lere karşı başlayan mücadele bu nedenle son derece önemli. Bize doğaya yönelik müdahalenin sınırlarının masa başında çizilemeyeceğini, her durumda doğanın içinden, ekolojist bir gözlükle bakmamız gerektiğini bir kez daha gösteriyor. Ama aynı zamanda politik bir gözlükle de…

***

HES’lere hem enerji politikaları bağlamında yaklaşmalıyız, hem de enerji politikalarının tamamen dışında kalıp bir doğa koruma mücadelesi olarak bakmalıyız. Olması gereken bakış açısını üç başlıkta özetleyebileceğimizi düşünüyorum:

- Enerji politikalarının bugünkü özeti olan “olası her kaynaktan maksimum faydalanma” prensibinin, bütün yıkıcı enerji biçimlerine eşit oranda yatırım yapmak anlamına geldiği ortaya çıkmış durumda. Hükümet Ilısu ve Munzur gibi büyük doğa ve tarih katliamlarını ve vadileri kurutan küçük HES projelerini bir de üstelik “yenilenebilir enerji” sepetinin içine koyuyor. Böylece bir taraftan kömüre ve nükleere hız verirken, bir yandan da yenilenebilir gibi gösterdiği HES’ler ve barajlar için akarsulara saldırının önünü açıyor. Bu nedenle HES’lerle mücadelenin aşırı üretim, tüketim ve kalkınma anlayışının bugünkü en yıkıcı unsuru olan enerji politikalarından ayrılması mümkün değil.

- Öte yandan HES’lere karşı tek tek verilen mücadelelerin enerji politikalarına dair çalışmaların içinde yürütülmesi gerekmiyor. Kendi vadisini ya da köyünü kurtarmak için mücadele eden insanların Türkiye’nin enerji politikasıyla uğraşması da gerekmiyor, alternatifler üretmesi de… Bu nedenle bu mücadeleyi en saf anlamıyla bir doğa koruma mücadelesi olarak görmek çok daha doğru ve akılcı. Akarsularına karşı başlatılan saldırılara karşı direnen insanlar bunu doğalarını, geçim kaynaklarını, tarihlerini, geleneklerini ve yaşadıkları toprağı korumak için yapıyorlar. En son Yuvarlakçay’da halkın kazandığı başarı yerel bir doğa koruma mücadelesinin ne kadar yüksek şansa sahip olduğunun bir örneği.

- Son olarak HES’lere karşı mücadelenin insanların yaşadıkları ya da kendilerini ait hissettikleri yerlerle ilgili söz söyleme haklarıyla ilgili olduğunu unutmamak gerekiyor. Tıpkı senelerdir Akkuyu halkının nükleere hayır demesi gibi, bu insanlar da köylerine ve vadilerine kendilerine sormadan gelen şirketlere ve onlara izin veren ya da yol gösteren bürokratlara ve politikacılara hesap soruyorlar. Bu yörelerde yaşayan insanlar şireketlerin ve devletin baskıcı, ikiyüzlü ve paradan başka bir şey düşünmeyen yüzüyle bir de böyle karşılaşıyorlar. Bu nedenle HES mücadelesi zaten bir doğrudan demokrasi mücadelesi. Yani insanların yaşadıkları yerlerle, kendi kaderleriyle ve gelecekleriyle ilgili söz söyleme haklarına dair bir mücadele.

HES’lere karşı mücadeleyi, birbiriyle kısmen çelişir gibi görünse de, bu üç bakış açısını harmanlayarak büyütmenin mümkün olduğu kanısındayım. Ancak politik yanı iyi tanımlanmış ve yerel niteliği ön planda tutulan bir doğa koruma mücadelesi olarak sürdürüldüğü takdirde genişleyebilecek ve başarı kazanabilecek bir hareket bu. Yarın, 25 Nisan’da, Kadıköy’de bir kez daha bütün bu mücadeleler birbiriyle buluşacak.

Ayrı ayrı ya da beraber olabilir, ama aynı yönde yürümeye devam etmemiz gerekiyor.

TRABZONSPOR’UN HES MÜTEAHHİTLİĞİNE SOYUNMASI KARADENİZ’LİLERİ  VE ÇARŞI’YI İSYAN ETTİRDİ.

10 Nisan günü İnönü Stadı’nda oynanan Beşiktaş- Trabzonspor maçı yine tarihi bir tribün şovuna sahne oldu. Maçın 61. dakikasında, Çarşı Grubu ve Karadeniz İsyandadır Platformu pankartlar açarak doğa harikası Uzungöl’de ve Maçka Galyan Deresi’nde yapılacak hidroelektrik santrali (HES) ihalelerini alan Trabzonspor’u protesto ettiler.

Bilindiği gibi hükümet ve özel sektör işbirliğiyle başta Karadeniz’in el değmemiş vadileri olmak üzere Türkiye’nin her yerindeki akarsular, doğayı yok etme pahasına kâr peşinde koşanların saldırısına direnmeye çalışıyor. Sadece Doğu Karadeniz’de 750, tüm Türkiye’de 1700’e varan HES projesiyle, enerji bahanesiyle sularımızın kullanım hakkı şirketlere devrediliyor, geri dönüşsüz bir doğal ve kültürel katliam yaşanıyor. Üretilen elektriğin %15’inin sırf bakımsızlıktan kayıp/kaçak olduğu, ülkenin tüm su potonsiyeli HES projeleriyle sonuna kadar tüketilse dahi enerji ihtiyacının %5’ini karşılamayacağı bir ortamda bu yağmanın asıl amacı sularımızın ticarileştirilmesi. Nitekim bu husus TMMOB’un konuyla ilgili son raporunda açıkça dile getiriliyor: “Türkiye’deki HES sürecinde, su, meta olarak değerlendirilmekte olup, rant grupları için kazanç kapısı haline dönüştürülmüştür. (…) Lisans ticareti; proje borsası oluşmuştur. (…) Yöre halkı, bu projelerin hiçbir yerinde yoktur. Projelerin hayata geçirilmesinde kamu yararı değil, “kazanç” esas alınmaktadır.(…) Özellikle Karadeniz Bölgesi’nde yapılmaya çalışılan, hafriyatların dere yataklarına döküldüğü, yok yere binlerce ağacın katledildiği, dere sularının tamamen kesildiği, insanların su hakkının gasp edildiği hidroelektrik santrallere, yenilenebilir enerji kaynağı demek mümkün değildir. Dere sularının satışa çıkarıldığı bu santraller vasıtasıyla doğal kaynaklar halkın yararına kullanılıyor demek ise imkânsızdır. Doğal kaynak olarak ülke yararına kullanılması gereken sularımız özel sektörün rant alanı haline dönüşmüştür. Vazgeçilmez insan hakkı olan su hakkı, metalaştırılmıştır. Yüzyıllardır yatağında akan derede en çok dere halklarının su hakkı vardır. Derede akan sudan elde edilen enerjide de onların hakkı vardır.”*

Bu sözde enerji projelerine karşı Karadeniz vadilerinden isyan çığlıkları yükselir ve birbiri ardına gelen mahkeme kararlarıyla yapılanların yanlışlığı ve haksızlığı teyit edilirken Trabzonspor enerji şirketi kurarak HES müteahhitliğine soyundu. Trabzonspor’un biri dünyaca ünlü Uzungöl’ü tahrip edecek şekilde Haldizen Deresi üzerinde, diğeri de Maçka Galyan Deresi üzerinde olmak üzere iki HES projesinin ihalesini alması Karadeniz’liler tarafından adeta ihanet olarak nitelendirildi. Beşiktaş – Trabzonspor maçında pankart açarak Trabzonspor’un girişimini protesto eden Karadeniz İsyandadır aktivistleri “her Karadeniz’linin haklı gururu, Karadeniz Fırtınası Trabzonspor’un bu duyarsız ve sorumsuz girişimi bizleri çok üzdü. Bizler hükümetle, şirketlerle mücadele ederken Pir Sultan’ın dediği gibi ille dostun gülü ile parelendik. Trabzonspor derhal HES projelerinden el çekmeli, halkının yanında, direnişin saflarında yerini almalıdır. Aksi takdirde bu yönetim bilmelidir ki gerekirse bordo-mavi renkleri gönlümüzden siler, Trabzonspor’dan da geçeriz ama derelerimizden asla” şeklinde konuştular.

Karadeniz İsyandadır aktivistleri, Çernobil faciasının 24. yılında Allianoi, Hasankeyf, Munzur, Loç Vadisi gibi Türkiye’nin diğer yörelerindeki yaşamı yok eden enerji ve çevre politikaları mağdurlarıyla birlikte kitlesel bir miting düzenlediklerini belirterek  doğayı ve yaşamı savunanları 25 Nisan’da Kadıköy Meydanı’na davet ettiler.

*: TMMOB Enerji Çalışma Grubu’nun “Türkiye’nin Enerji Görünümü” raporu, Ankara, 31.03.2010

Teşekkür: Katkılarından dolayı Çarşı grubuna ve taraftara teşekkürlerimizi sunuyoruz

KARADENİZ İSYANDADIR!
www.karadenizisyandadir.org

Karadenizisyandadir@gmail.com

(yenicidepostasi.com)

Duyuruya göre, söz konusu santraller için teminat tutarı 150 bin dolar ile 3 milyon dolar arasında değişiyor.

Söz konusu özelleştirme ihalesi için son teklif verme tarihi de 19 Şubat 2010 olacak.

İhale, kapalı zarf içerisinde teklif almak ve görüşmeler yapmak suretiyle pazarlık usulü ile gerçekleştirilecek.

İhaleye konu her bir grup için tek teklif verilecek. Söz konusu grup içinde yer alan santraller için ayrı ayrı teklif verilemeyecek ve verilen teklif herhangi bir şartı içeremeyecek.

Tanıtım dokümanı ve ihale şartnamesi, bin 500 dolar bedelle ÖİB’den temin edilebilecek.

Tanıtım dokümanında yer alan bilgiler de dahil olmak üzere, ihaleye teklif verme öncesinde bilgi almak ve mevcut durum tespiti yapmak üzere, teklif sahiplerine 28 Aralık 2009 – 5 Şubat 2010 tarihleri arasında santral ziyaretlerinde bulunma imkanı sağlanacak.

Teklif sahipleri bu ziyaretler için en geç 25 Ocak 2010 tarihinde saat 16.00′ya kadar idareye başvurabilecek.

Katılımcıların ihaleye teklif verebilmeleri için teklif verecekleri her grup için ayrı ayrı belirlenmiş olan geçici teminatı vermeleri gerekecek.

Teklifler, en geç 19 Şubat 2010 Cuma günü saat 16.00′ya kadar verilecek.

Bu arada, söz konusu santraller şöyle:

“İznik-Dereköy, İnegöl-Cerrah, M.Kemalpaşa-Suuçtu (1.Grup), Haraklı-Hendek, Pazarköy-Akyazı, Bozüyük (2.Grup), Kayaköy (3.Grup), Kovada 1, Kovada 2 (4.Grup), Turunçova-Finika (5.Grup), Anamur, Bozyazı, Mut-Derinçay, Silifke, Zeynel (6.Grup), Bozkır, Ermenek, Göksu (7.Grup), Dere, İvriz (8.Grup), Kayadibi (9.Grup), Bünyan, Çamardı, Pınarbaşı, Sızır (10.Grup), Değirmendere, Karaçay, Kuzuculu (11.Grup), Koyulhisar, Ladik Büyükkızoğlu (12.Grup), Besni, Derme, Erkenek, Kernek (13.Grup), Bayburt, Çemişgezek, Girlevik (14.Grup), Esendal, Işıklar ‘Visera’ (15.Grup), Çağ Çağ, Otluca, Uludere (16. Grup), Adilcevaz, Ahlat, Malazgirt, Varto-Sönmez (17.Grup), Engil, Erciş, Hoşap-Zeyne, Koçköprü (18.Grup), Arpaçay-Telek, Kiti (19. Grup).” (CNN)

Taksim Hill Otel’de düzenlenen toplantıda konuşan Doğa Derneği Başkanı ve Türkiye Su Meclisi Yürütme Kurulu Başkanı Güven Eken, Türkiye’de havzaların bütüncül planlaması yapılmadan yürütülen HES’lerin derelerin soykırımı anlamına geldiğini belirtti.

Mahkemenin en önemli değerlendirmelerinden birinin ekolojik esaslı havza yönetimi planlamaları olmadan HES’lerin yapılmaması gerektiği yönünde olduğunu söyleyen Eken, “Bu kararlar yapılması planlanan tüm HES projelerine emsal teşkil edecek. Çevre ve Orman Bakanlığı bu kararları dikkate almak zorunda” dedi.

ÇED raporları formalite

Türkiye Su Meclisi Yürütme Kurulu Üyesi Av. Yakup Okumuşoğlu ise  bu kararın Türkiye’deki dereler üzerine kurulması planlanan 1601 adet HES’in durdurulması sürecini tetikleyeceğini söyledi.

Av. Yakup Okumuşoğlu, ÇED sürecinin şu anda yalnızca formatsal olarak yerine getirildiğini belirterek, “Mahkeme ÇED sürecinin asli amacı doğrultusunda projelerin doğayı ve çevreyi koruyacak şekilde ele alınmasını istedi. Enerji nakil hatlarının da HES projelerinin planlanmasında dikkate alınmasını istedi. Daha da önemlisi havza yönetim planlamaları olmadan HES’lerin yapılmaması gerektiğine karar verdi” dedi.

Çayeli Senoz Vadisi üzerinde planlanan Kayalar HES’i, Rize İdare Mahkemesi’nden 13 Aralık 2009′da durdurma kararı aldıran Senoz Yöresi Derneği Avukatı Münir Yazıcı, ÇED projelerinin gerçeklerden uzak, kurumsal kimliği olmayan şirketlerce hazırlandığını ve hiçbir geçerliliklerinin olmadığını söyledi.

Mahkemenin gerekçeli durdurma karırını bu tezden yola çıkarak aldıran Münir Yazıcı, Türkiye’de hemen her dere üzerinde en az bir adet olmak üzere yaklaşık 1600 civarında nehir tipi hidroelektrik santralinin planlandığını kaydetti.

Yazıcı, “Özellikle Doğu Karadeniz Bölgesi’nde her dere üzerinde ortalama 10 ile 20 arasında HES planlandı. Bunların pek çoğu da ÇED (Çevresel Etki Değerlendirme) raporundan muaf olarak her an inşa faaliyetine hazır durumda bekliyor. Proje tanıtım dosyaları ile yüzlerce projenin hemen tümü belli ÇED firmaları tarafından hazırlandı. Çevre ve Orman Bakanlığı ÇED sürecini sadece prosedür olarak görüyor ve kendisine yüklenen çevre koruma görevini adeta yok sayıyor. Bakanlığın acilen havza bazında planlamaları uygulamaya koymasını bekliyoruz” diye konuştu. (CNN)

Beşiktaş İskelesi önünde toplanan yaklaşık 200 gösterici yöreye özgü cazı kadın ve yaban adamı maske takarak ‘Karadeniz İsyandadır’ yazılı pankart açtı.

‘Karadeniz’e dokunma. Karadeniz’de yüksek gerilim var’ ‘Devlet Yapar uşaklar Yıkar’ yazılı dövizlerde taşıyan gurup, daha sonra Eminönü İskelesi önüne kadar yürüdü. Senoz Vadisi’nden gönderilen ve hidroelektrik santrallerin yapımı sırasında katledilen ağaçlardan biri eylem sırasında teşhir edilerek  katledilen binlerce ağaca atıfta bulunularak doğa için saygı duruşu gerçekleşkleştirildii.

TULUM ve SAMBA GRUBU EŞLİĞİNDE HORON
Tulum ve samba grubunun çaldığı davulların eşliğinde bir süre kardeşlik horonu teptikten sonra Karadeniz İsyandadır Platformu adına Ebru Erbaş ve İsmail Akyıldız, basın açıklaması yaptı.

Açıklamada, “Küresel iklim değişikliği tehdidi altındaki dünyamızda su en değerli doğal kaynaktır ve en temiz, en verimli tatlı su kaynaklarını barındıran Karadeniz derelerinde suların kullanım hakları 49 yıllığına karanlık kaynaklardan beslenen “yatırımcılara” kiralanmakta ve dereler kilometrelerce tünellere, borulara aktarılarak adeta ambalajlanıp sevkiyata hazır hale getirilmektedir. “Tünel tipi HES” masalı bu büyük yağmanın vitrini, ambalajıdır. Karadeniz’in vadilerini HES çöplüğü haline getirecek HES işgali hızla devam ettirilmesi, Çevre ve Orman Bakanlığı, EPDK’nın, bu suça ortak olması vicdanlarımızı kanatmaktadır”denildi.

Yuvarlakçay Irmağı üzerine kurulacak Hidroelektrik Santrali (HES) için 300 yıllık anıt çınar ağaçlarının kesildiğini öne süren köylüler ve çevreciler, eylem yaptı.

MUĞLA’nın Köyceğiz İlçesi’ne bağlı Beyobası Beldesi’nden geçen Yuvarlakçay Irmağı’na kurulacak hidroelektrik santraline (HES) tepkiler dinmiyor. Santral yüzünden 300- 400 yıllık anıt çınarlar da dahil binlerce ağacın kesilmesine isyan eden 3 bine yakın çevreci ve köylünün eylemine, Muğla Belediye Başkanı CHP’li Osman Gürün, Muğla CHP Milletvekilleri Ali Arslan ve Güray Ergin’in yanı sıra şarkıcı Leman Sam ve bazı Hollandalı turistler de destek verdi. Kesilen asırlık çınarların yerine 35 fidan dikilirken, yılbaşına Yuvarlakçay’ın su kaynağında girme kararı alındı.